Xuất khẩu Nhật Bản bùng nổ mạnh nhất hơn 3 năm nhờ AI: Ngành chip tăng hơn 61%, kinh tế tiếp tục hưởng lợi từ làn sóng công nghệ

Nền kinh tế Nhật Bản vừa ghi nhận tín hiệu tích cực khi kim ngạch xuất khẩu trong tháng 5/2026 tăng trưởng với tốc độ nhanh nhất trong hơn ba năm qua, vượt xa kỳ vọng của giới phân tích.

Theo số liệu chính thức, xuất khẩu của nền kinh tế lớn thứ tư thế giới đã tăng 17% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng cao nhất kể từ tháng 11/2022, đồng thời vượt dự báo 16,2% từ cuộc khảo sát của Reuters.

Kết quả này cũng cao hơn đáng kể mức tăng 14,8% được ghi nhận trong tháng 4, cho thấy hoạt động thương mại quốc tế của Nhật Bản đang được hưởng lợi từ nhu cầu công nghệ toàn cầu, đặc biệt là lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).

AI trở thành động lực mới cho ngành bán dẫn Nhật Bản

Một trong những điểm sáng nổi bật nhất trong báo cáo là sự tăng trưởng bùng nổ của ngành công nghiệp bán dẫn.

Theo thống kê, giá trị xuất khẩu chất bán dẫn của Nhật Bản trong tháng 5 tăng tới 61,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là mức tăng rất ấn tượng, phản ánh nhu cầu ngày càng lớn đối với các linh kiện điện tử phục vụ trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hệ sinh thái AI đang phát triển mạnh trên toàn cầu.

Trong những năm gần đây, Nhật Bản đã đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn nhằm giành lại vị thế trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Sự bùng nổ của AI đang mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp sản xuất chip, vật liệu bán dẫn và thiết bị công nghệ của nước này.

Các chuyên gia nhận định nhu cầu AI tiếp tục là động lực quan trọng hỗ trợ xuất khẩu Nhật Bản trong ngắn hạn.

Xuất khẩu ô tô tiếp tục tăng trưởng mạnh

Không chỉ ngành bán dẫn, lĩnh vực ô tô – trụ cột truyền thống của nền kinh tế Nhật Bản – cũng duy trì đà tăng trưởng tích cực.

Trong tháng 5, giá trị xuất khẩu ô tô tăng 16,4% so với cùng kỳ năm trước.

Các thương hiệu xe Nhật vẫn duy trì sức cạnh tranh mạnh mẽ tại nhiều thị trường lớn nhờ chất lượng sản phẩm, công nghệ tiết kiệm nhiên liệu và quá trình chuyển đổi sang xe điện, xe hybrid.

Xuất khẩu ô tô cùng với bán dẫn đã trở thành hai động lực chính giúp thương mại Nhật Bản đạt mức tăng trưởng cao nhất trong nhiều năm.

Trung Quốc và Mỹ tiếp tục là hai thị trường xuất khẩu quan trọng

Dữ liệu thương mại cho thấy nhu cầu từ hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng xuất khẩu của Nhật Bản.

Xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 17,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là tín hiệu tích cực khi Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Nhật Bản.

Trong khi đó, xuất khẩu sang Mỹ tăng 12,5%, cho thấy nhu cầu tiêu dùng và đầu tư tại nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn khá ổn định.

Sự phục hồi từ hai thị trường này đã góp phần quan trọng thúc đẩy hoạt động sản xuất và xuất khẩu của các doanh nghiệp Nhật Bản.

Tuy nhiên, không phải khu vực nào cũng ghi nhận kết quả khả quan.

Xuất khẩu sang Trung Đông giảm tới 32%, chủ yếu do tác động từ căng thẳng địa chính trị và xung đột liên quan đến Mỹ và Iran.

Đồng yên yếu tiếp tục hỗ trợ xuất khẩu

Một yếu tố khác góp phần làm tăng giá trị xuất khẩu là đồng yên tiếp tục suy yếu.

Mặc dù giá trị xuất khẩu tăng 17%, khối lượng hàng hóa xuất khẩu thực tế chỉ tăng khoảng 0,5%.

Điều này cho thấy phần lớn mức tăng đến từ tác động của tỷ giá hối đoái và giá cả hàng hóa.

Đồng yên yếu giúp hàng hóa Nhật Bản trở nên cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế, từ đó hỗ trợ doanh số xuất khẩu.

Tuy nhiên, mặt trái là chi phí nhập khẩu tăng lên, đặc biệt đối với năng lượng và nguyên liệu thô, tạo áp lực lạm phát trong nước.

Nhập khẩu tăng mạnh nhất từ đầu năm 2025

Song song với đà tăng của xuất khẩu, nhập khẩu của Nhật Bản cũng tăng mạnh.

Trong tháng 5, kim ngạch nhập khẩu tăng 12,5% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất kể từ tháng 1/2025.

Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn đôi chút so với dự báo 12,8% của giới chuyên gia.

Đáng chú ý, nhập khẩu dầu mỏ giảm tới 28,5% do những biến động tại Trung Đông và thay đổi trong nhu cầu năng lượng.

Diễn biến này phản ánh những tác động phức tạp của tình hình địa chính trị đối với nền kinh tế Nhật Bản.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản nâng lãi suất lên mức cao nhất hơn 30 năm

Các số liệu thương mại tích cực được công bố ngay sau khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) quyết định nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm.

Mức lãi suất hiện tại đã đạt 1%, cao nhất trong hơn ba thập kỷ.

BOJ cho biết quyết định này được đưa ra trong bối cảnh lạm phát tiếp tục tăng và đồng yên duy trì xu hướng suy yếu.

Đây là bước đi quan trọng đánh dấu quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ sau nhiều năm Nhật Bản duy trì môi trường lãi suất cực thấp.

Chuyên gia cảnh báo tăng trưởng có thể chậm lại

Dù kết quả thương mại tháng 5 rất tích cực, nhiều chuyên gia cho rằng đà tăng trưởng hiện tại có thể không kéo dài quá lâu.

Ông Norihiro Yamaguchi, chuyên gia kinh tế Nhật Bản tại Oxford Economics, nhận định nhu cầu liên quan đến AI sẽ tiếp tục hỗ trợ xuất khẩu trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, nền kinh tế toàn cầu đang có dấu hiệu tăng trưởng chậm lại, điều này có thể ảnh hưởng đến nhu cầu đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu khác của Nhật Bản, đặc biệt là các sản phẩm không liên quan đến AI.

Điều đó đồng nghĩa với việc nền kinh tế Nhật Bản vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong giai đoạn tới.

Niềm tin doanh nghiệp cải thiện rõ rệt

Một tín hiệu tích cực khác đến từ khảo sát Tankan của Reuters.

Chỉ số đo lường tâm lý các nhà sản xuất lớn tại Nhật Bản đã tăng từ +8 trong tháng 5 lên +13 trong tháng 6, mức cao nhất trong vòng ba tháng.

Chỉ số dành cho lĩnh vực phi sản xuất cũng tăng lên +32.

Kết quả này cho thấy số doanh nghiệp lạc quan đang vượt xa số doanh nghiệp bi quan, phản ánh niềm tin ngày càng tích cực đối với triển vọng kinh tế.

Sự bùng nổ của ngành bán dẫn và làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đang tạo động lực mạnh mẽ cho hoạt động xuất khẩu của Nhật Bản. Với mức tăng trưởng 17% trong tháng 5, cao nhất kể từ năm 2022, nền kinh tế Nhật Bản đang cho thấy khả năng tận dụng hiệu quả cơ hội từ cuộc cách mạng AI toàn cầu. Tuy nhiên, những rủi ro từ tăng trưởng kinh tế thế giới chậm lại, căng thẳng địa chính trị và áp lực lạm phát vẫn là những yếu tố cần được theo dõi chặt chẽ trong thời gian tới.