Trung Quốc siết vốn Mỹ vào các công ty công nghệ sau thương vụ Meta – Làn sóng kiểm soát mới với ngành AI

Trung Quốc siết đầu tư Mỹ vào lĩnh vực công nghệ và AI sau thương vụ Meta

Trung Quốc đang chuẩn bị áp dụng một loạt hạn chế mới nhằm kiểm soát chặt chẽ dòng vốn đầu tư từ Mỹ vào các công ty công nghệ trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) và nền tảng công nghệ có ảnh hưởng lớn.

Động thái này được cho là xuất phát từ phản ứng mạnh mẽ của Bắc Kinh sau thương vụ gây tranh cãi khi Meta Platforms thực hiện thương vụ mua lại công ty khởi nghiệp Manus với giá khoảng 2 tỷ USD. Ban đầu, đây được xem là một thương vụ mang tính biểu tượng cho tham vọng toàn cầu hóa của các startup Trung Quốc. Tuy nhiên, sau đó nó nhanh chóng trở thành tâm điểm chỉ trích vì nguy cơ để thất thoát công nghệ AI chiến lược vào tay một đối thủ địa chính trị lớn là Mỹ.

Việc siết chặt đầu tư lần này có thể khiến ngành công nghệ đang phục hồi của Trung Quốc bị cô lập hơn nữa khỏi nguồn vốn đầu tư mạo hiểm quốc tế – yếu tố từng đóng vai trò then chốt trong suốt hai thập kỷ qua.

NDRC yêu cầu doanh nghiệp hạn chế nhận vốn từ Mỹ

Theo các nguồn tin thân cận, nhiều cơ quan quản lý của Trung Quốc, trong đó có Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc (NDRC), đã thông báo tới một số công ty công nghệ tư nhân rằng họ không nên nhận vốn đầu tư có nguồn gốc từ Mỹ trong các vòng gọi vốn nếu chưa có sự chấp thuận rõ ràng từ phía chính phủ.

Quy định mới này không chỉ áp dụng với các công ty công nghệ thông thường mà còn tập trung mạnh vào các doanh nghiệp AI – lĩnh vực được xem là trọng tâm trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu hiện nay.

Một số cái tên nổi bật được cho là đã nhận được hướng dẫn này bao gồm:

• Moonshot AI – công ty AI đang cân nhắc kế hoạch IPO
• StepFun – startup AI đang phát triển nhanh tại Trung Quốc
• ByteDance – chủ sở hữu TikTok và cũng là đơn vị vận hành một trong những chatbot AI phổ biến nhất Trung Quốc

Đặc biệt, với ByteDance, các cơ quan quản lý được cho là không muốn công ty này phê duyệt các giao dịch bán cổ phần thứ cấp cho nhà đầu tư Mỹ nếu chưa được chính phủ cho phép.

Điều này cho thấy Bắc Kinh đang nâng mức giám sát lên rất cao đối với các doanh nghiệp sở hữu công nghệ nhạy cảm hoặc dữ liệu chiến lược.

Lo ngại rò rỉ công nghệ và an ninh quốc gia

Theo giới chức Trung Quốc, mục tiêu chính của các hạn chế mới là ngăn chặn việc các nhà đầu tư Mỹ nắm giữ cổ phần trong những lĩnh vực được coi là nhạy cảm về an ninh quốc gia.

AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, nền tảng truyền thông xã hội và công nghệ lõi hiện đều nằm trong nhóm ngành được Bắc Kinh theo dõi đặc biệt.

Sau thương vụ Meta – Manus, nhiều học giả và chuyên gia tại Trung Quốc đã công khai chỉ trích việc để mất một tài sản công nghệ quan trọng vào tay Mỹ. Họ cho rằng đây không đơn thuần là một thương vụ đầu tư mà là sự chuyển giao năng lực công nghệ có giá trị chiến lược.

Một số ý kiến còn cảnh báo rằng nếu không kiểm soát kịp thời, các startup công nghệ khác có thể tiếp tục lựa chọn bán mình cho các tập đoàn nước ngoài thay vì phát triển trong nước, từ đó làm suy yếu lợi thế cạnh tranh dài hạn của Trung Quốc.

Điều tra liên ngành về thương vụ Manus

Hiện tại, NDRC đang dẫn đầu một cuộc điều tra liên ngành liên quan đến thương vụ Meta mua Manus, phối hợp cùng Bộ Thương mại Trung Quốc và nhiều cơ quan khác.

Cuộc điều tra tập trung vào hai vấn đề chính:

• Tính hợp pháp của hoạt động đầu tư nước ngoài
• Khả năng vi phạm quy định về xuất khẩu công nghệ

Giới chức Trung Quốc muốn xác định liệu thương vụ này có tạo ra lỗ hổng trong hệ thống kiểm soát đầu tư chiến lược hay không.

Dù các cơ quan liên quan chưa đưa ra bình luận chính thức, nhưng việc điều tra cho thấy Bắc Kinh coi đây là vấn đề mang tính hệ thống chứ không chỉ là một thương vụ riêng lẻ.

Ngành công nghệ Trung Quốc đối mặt nguy cơ thiếu vốn

Trong hơn 20 năm qua, ngành công nghệ Trung Quốc phát triển mạnh nhờ dòng vốn đầu tư mạo hiểm từ nước ngoài, đặc biệt là từ Mỹ. Nhiều quỹ hưu trí, quỹ tài trợ đại học và quỹ đầu tư lớn của Mỹ đã góp phần xây dựng nên hệ sinh thái startup công nghệ trị giá hàng nghìn tỷ USD tại Trung Quốc.

Nếu các hạn chế mới được triển khai rộng rãi, điều này có thể gây ra nhiều hệ lụy:

• Startup khó huy động vốn ở các vòng tăng trưởng lớn
• IPO quốc tế trở nên khó khăn hơn
• Định giá doanh nghiệp công nghệ có thể giảm mạnh
• Quá trình mở rộng ra toàn cầu bị chậm lại

Trước đó, Bắc Kinh cũng đã siết chặt các “cổ phiếu đỏ” – nhóm công ty Trung Quốc thành lập ở nước ngoài để niêm yết tại Hồng Kông hoặc Mỹ. Điều này từng là chiến lược quen thuộc giúp doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận nguồn vốn quốc tế.

Sự thay đổi chính sách lần này cho thấy Trung Quốc đang ưu tiên kiểm soát công nghệ hơn là tăng trưởng bằng vốn ngoại.

Cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung ngày càng căng thẳng

Bối cảnh của quyết định này không thể tách rời khỏi cuộc cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung trong lĩnh vực công nghệ cao.

Trong nhiều năm qua, Mỹ đã liên tục áp đặt các biện pháp hạn chế đối với chip bán dẫn, AI, siêu máy tính và xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc.

Đáp lại, Bắc Kinh cũng tăng cường chính sách tự chủ công nghệ, đồng thời siết chặt việc dòng vốn và công nghệ chảy ra nước ngoài.

Việc kiểm soát đầu tư Mỹ vào các công ty AI không chỉ là một quyết định kinh tế mà còn là bước đi mang tính địa chính trị sâu sắc.

Điều này có thể định hình lại toàn bộ hệ sinh thái công nghệ toàn cầu trong những năm tới.