Nhiên liệu sinh học hồi sinh giữa khủng hoảng dầu mỏ: Cơ hội mới hay vòng xoáy lương thực – năng lượng?

Giá dầu tăng vọt kéo nhiên liệu sinh học quay trở lại đường đua năng lượng

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến xung đột Mỹ – Israel – Iran, thị trường năng lượng toàn cầu đang chứng kiến một cú sốc lớn. Giá dầu thô đã tăng hơn 30% chỉ trong thời gian ngắn, làm dấy lên lo ngại về an ninh năng lượng toàn cầu.

Trước tình hình này, nhiên liệu sinh học (biofuel) – từng bị xem là giải pháp tạm thời – đang quay trở lại mạnh mẽ như một lựa chọn thay thế chiến lược cho nhiên liệu hóa thạch.

Khủng hoảng hiện tại được cho là đã làm gián đoạn khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu, phần lớn đi qua eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển huyết mạch của Trung Đông.

Trong khi đó, giá ngô – nguyên liệu chính để sản xuất ethanol – chỉ tăng khoảng 5%, tạo ra khoảng cách lớn giữa năng lượng hóa thạch và năng lượng sinh học.

Nhiên liệu sinh học: Giải pháp “2 trong 1” giữa năng lượng và nông nghiệp

Nhiên liệu sinh học được sản xuất từ các nguyên liệu hữu cơ như:

• Ngô
• Mía đường
• Dầu cọ
• Các loại sinh khối nông nghiệp khác

Chúng thường được pha trộn vào xăng hoặc thay thế dầu diesel, giúp:

• Giảm phụ thuộc vào dầu nhập khẩu
• Ổn định giá nhiên liệu
• Tăng thu nhập cho nông dân
• Tận dụng nguồn tài nguyên địa phương

Theo chuyên gia Beata Wojtkowska (Kpler), xu hướng này đặc biệt hấp dẫn tại châu Á vì có thể “giải quyết đồng thời bài toán năng lượng và nông nghiệp nội địa”.

Châu Á tăng tốc: Việt Nam, Indonesia dẫn đầu làn sóng ethanol

Châu Á – khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu từ Trung Đông – đang phản ứng nhanh trước cú sốc năng lượng.

🇻🇳 Việt Nam: chuyển sang xăng ethanol sớm hơn kế hoạch

Việt Nam đã công bố chuyển hoàn toàn sang xăng pha ethanol từ tháng 4, sớm hơn kế hoạch ban đầu (tháng 6). Ethanol chủ yếu được sản xuất từ ngô và mía.

🇮🇩 Indonesia: nâng tỷ lệ biodiesel lên 50%

Indonesia – quốc gia xuất khẩu dầu cọ lớn nhất thế giới – đã nâng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu sinh học từ 40% lên 50%, tạo cú hích lớn cho ngành biodiesel toàn cầu.

Ngoài ra, các quốc gia như Ấn Độ và Thái Lan cũng đang nghiên cứu mở rộng tỷ lệ ethanol trong xăng để giảm áp lực nhập khẩu dầu.

Giá dầu tăng tạo động lực nhưng cũng kéo theo rủi ro lương thực

Dù nhiên liệu sinh học trở nên hấp dẫn hơn khi giá dầu tăng, nhưng nó cũng làm sống lại tranh luận cũ: “thực phẩm hay nhiên liệu?”

Bài học từ khủng hoảng lương thực 2007–2008 vẫn còn nguyên giá trị khi:

• 40% ngô tại Mỹ được dùng sản xuất ethanol
• 50% mía tại Brazil được chuyển sang nhiên liệu sinh học

Điều này làm dấy lên lo ngại rằng mở rộng biofuel có thể ảnh hưởng đến giá lương thực toàn cầu.

Thị trường hiện tại: Cân bằng mới giữa năng lượng và an ninh lương thực

Các chuyên gia cho rằng rủi ro tăng giá lương thực mạnh chỉ xảy ra nếu:

• Các nhà máy nhiên liệu sinh học mở rộng quy mô quá nhanh
• Nguồn cung nông sản bị thắt chặt kéo dài

Tuy nhiên, theo Phil Aikman (Mighty Earth), trong ngắn hạn, nguồn cung ngũ cốc và dầu thực vật vẫn đang khá dồi dào, giúp giảm áp lực lên giá lương thực.

Hiện tại, nhiên liệu sinh học chỉ đáp ứng khoảng 4% nhu cầu năng lượng vận tải toàn cầu, và dự báo tăng lên 5% vào năm 2035 (theo BMI – Fitch).

Điều này cho thấy biofuel vẫn là “mảnh ghép bổ trợ”, chưa thể thay thế hoàn toàn dầu mỏ.

Chính sách toàn cầu: Chia rẽ giữa các khu vực

🇪🇺 Châu Âu: kiểm soát chặt để tránh phá rừng

European Union áp dụng giới hạn sử dụng nhiên liệu sinh học để tránh:

• Tăng giá lương thực
• Gia tăng phá rừng

Đây là cách tiếp cận thận trọng nhằm cân bằng giữa năng lượng tái tạo và môi trường.

🇺🇸 Mỹ: đẩy mạnh pha trộn biofuel

Ngược lại, Mỹ đang thúc đẩy mức pha trộn nhiên liệu sinh học kỷ lục nhằm giảm phụ thuộc dầu nhập khẩu.

🇧🇷 Brazil: tăng ethanol vì lợi nhuận cao hơn đường

Brazil đang xem xét nâng tỷ lệ ethanol lên 32%, do nhiên liệu sinh học hiện mang lại lợi nhuận cao hơn sản xuất đường.

Góc nhìn dài hạn: Biofuel có thể thay đổi cục diện năng lượng?

Dù đang “hồi sinh”, nhiên liệu sinh học vẫn đối mặt nhiều giới hạn:

• Chi phí sản xuất còn cao
• Phụ thuộc mùa vụ nông nghiệp
• Hạn chế về tỷ lệ pha trộn
• Cạnh tranh với lương thực

Tuy nhiên, trong bối cảnh địa chính trị bất ổn, biofuel đang nổi lên như một “van an toàn năng lượng” quan trọng.

Nhiên liệu sinh học đang trở lại như một giải pháp chiến lược trong thời kỳ giá dầu biến động mạnh. Tuy nhiên, bài toán cân bằng giữa năng lượng – lương thực – môi trường vẫn chưa có lời giải trọn vẹn.

Trong ngắn hạn, biofuel sẽ tiếp tục đóng vai trò “giảm sốc” cho thị trường năng lượng toàn cầu hơn là một cuộc cách mạng thay thế hoàn toàn dầu mỏ.