Nhập Khẩu Dầu Của Trung Quốc Có Thể Không Bao Giờ Phục Hồi Hoàn Toàn Sau Chiến Tranh Iran: Bước Ngoặt Lịch Sử Của Thị Trường Năng Lượng Toàn Cầu

Trung Quốc từ lâu được xem là động lực tăng trưởng quan trọng nhất của thị trường dầu mỏ toàn cầu. Với vị thế là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, mọi biến động trong nhu cầu năng lượng của Bắc Kinh đều có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu quốc tế.

Tuy nhiên, sau cuộc chiến Iran và những cú sốc nguồn cung liên tiếp trên thị trường năng lượng, các chuyên gia đang đưa ra một nhận định đáng chú ý: nhập khẩu dầu của Trung Quốc có thể sẽ không bao giờ trở lại mức tăng trưởng như trước đây.

Điều này không chỉ phản ánh tác động ngắn hạn của cuộc xung đột tại Trung Đông mà còn cho thấy một xu hướng dài hạn mang tính cấu trúc – sự chuyển dịch nhanh chóng từ nhiên liệu hóa thạch sang điện khí hóa trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Chiến Tranh Iran Đã Làm Thay Đổi Thói Quen Tiêu Dùng Năng Lượng

Theo các chuyên gia từ Rystad Energy, cuộc chiến Iran đã khiến Trung Quốc mất từ 200.000 đến 600.000 thùng nhu cầu dầu mỗi ngày trong lĩnh vực vận tải.

Đáng chú ý hơn, phần nhu cầu bị mất này có khả năng không phục hồi trong năm nay và thậm chí có thể biến mất vĩnh viễn.

Trong khi đó, Energy Aspects Ltd. ước tính mức sụt giảm lâu dài vào khoảng 300.000 thùng/ngày.

Nguyên nhân chính nằm ở việc giá dầu tăng mạnh trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, khiến người tiêu dùng Trung Quốc đẩy nhanh quyết định chuyển đổi sang xe điện.

Một khi người dân đã đầu tư vào xe điện, khả năng quay trở lại sử dụng xe chạy xăng hoặc dầu diesel là rất thấp, đặc biệt trong bối cảnh chi phí vận hành xe điện ngày càng hấp dẫn hơn.

Xe Điện Tăng Tốc, Nhu Cầu Xăng Dầu Bị Thu Hẹp

Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu và Công nghệ Ô tô Trung Quốc cho thấy tỷ lệ đăng ký xe điện hoàn toàn trong tháng 4 đã chiếm gần 42% tổng lượng xe mới.

Con số này tăng đáng kể so với mức khoảng 38% ghi nhận trong tháng 3.

Đây là một trong những mức tăng trưởng nhanh nhất kể từ khi thị trường xe điện Trung Quốc bước vào giai đoạn bùng nổ.

Song song với đó, giá xe chạy xăng cả mới lẫn đã qua sử dụng đều giảm mạnh do nhu cầu suy yếu sau cú sốc giá dầu.

Ông Lin Ye, Phó Chủ tịch phụ trách thị trường dầu mỏ tại Rystad Energy nhận định:

Người tiêu dùng đã thay đổi hành vi trong thời chiến và rất khó để đảo ngược xu hướng này.

Theo ông, những người đã chuyển sang xe điện gần như không có lý do kinh tế để quay lại sử dụng xe động cơ đốt trong nếu giá nhiên liệu không giảm sâu trong thời gian dài.

Nhập Khẩu Dầu Thô Giảm Mạnh Trong Quý Hiện Tại

Theo FGE NexantECA, nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc trong quý này có thể giảm tới 3,3 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước.

Sự sụt giảm xuất phát từ nhiều yếu tố:

• Nguồn cung bị gián đoạn trong thời chiến.
• Hoạt động tích trữ dầu giảm tốc.
• Sản lượng lọc dầu bị cắt giảm.
• Các biện pháp hạn chế xuất khẩu nhiên liệu.

Mặc dù một phần nguyên nhân mang tính chu kỳ, nhưng sự suy giảm nhu cầu nhiên liệu vận tải lại được đánh giá là mang tính dài hạn.

Trước khi xảy ra xung đột, Trung Quốc nhập khẩu trung bình khoảng 12,6 triệu thùng dầu/ngày.

Nếu xu hướng điện khí hóa tiếp tục tăng tốc, con số này có thể khó quay lại mức đỉnh từng ghi nhận trong các năm trước.

Trung Quốc Không Còn Là “Người Mua Cuối Cùng” Của Thị Trường Dầu?

Trong nhiều thập kỷ, Trung Quốc được xem là “người mua cuối cùng” trên thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Mỗi khi thị trường xuất hiện tình trạng dư cung, nhu cầu nhập khẩu khổng lồ từ Trung Quốc thường giúp hấp thụ lượng dầu thừa và ổn định giá cả.

Tuy nhiên, thực tế mới đang đặt ra thách thức lớn.

Cuộc chiến Iran đã cho thấy phần lớn nhu cầu dầu của Trung Quốc trong nhiều năm qua đến từ hoạt động tích trữ chiến lược hơn là tiêu thụ thực tế.

Khi nhu cầu vận tải suy giảm vì xe điện, lượng dầu bổ sung vào kho dự trữ có thể không còn đủ để duy trì tốc độ nhập khẩu như trước.

Điều này đồng nghĩa với việc thị trường dầu thế giới có thể mất đi một trong những lực đỡ quan trọng nhất.

Giá Dầu Toàn Cầu Có Thể Đối Mặt Áp Lực Mới

Khi nguồn cung dầu từ Trung Đông dần phục hồi sau chiến tranh, câu hỏi lớn nhất đối với thị trường là:

Liệu Trung Quốc có quay trở lại mua mạnh như trước hay không?

Nếu nhu cầu thực tế tiếp tục giảm, lượng dầu dư thừa có thể gia tăng trên thị trường quốc tế.

Điều này có khả năng gây áp lực giảm giá đối với dầu thô trong trung và dài hạn.

Một số chuyên gia cho rằng Bắc Kinh chỉ tăng cường mua dầu để bổ sung kho dự trữ nếu giá giảm về vùng 65–70 USD/thùng.

Ông Fereidun Fesharaki, Chủ tịch danh dự của FGE NexantECA, cho biết lượng dự trữ chiến lược và thương mại hiện tại của Trung Quốc đủ đáp ứng nhu cầu trong khoảng 100 ngày.

Điều đó giúp nước này có thêm dư địa chờ đợi giá dầu giảm trước khi quay trở lại thị trường với quy mô lớn.

IEA Dự Báo Nhu Cầu Dầu Trung Quốc Sụt Giảm Lịch Sử

Theo báo cáo tháng 6 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu dầu mỏ của Trung Quốc năm nay có thể giảm trung bình 360.000 thùng/ngày.

Đây được xem là:

“Mức giảm hàng năm đáng kể đầu tiên kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong thập niên 1970 và đầu thập niên 1980.”

IEA cũng ghi nhận số lượng xe điện được sử dụng tại Trung Quốc tăng mạnh sau khi giá dầu leo thang.

Hoạt động sạc điện tại các đô thị lớn đang gia tăng nhanh chóng, phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong hành vi tiêu dùng năng lượng.

Không Chỉ Dầu Mỏ, Chuỗi Cung Ứng Toàn Cầu Cũng Đang Chuyển Dịch

Bên cạnh câu chuyện năng lượng, Trung Quốc còn đang đối mặt với nhiều biến động liên quan đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bắc Kinh gần đây cảnh báo nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng khi nhiều đối tác thương mại lớn tìm cách giảm phụ thuộc vào đất hiếm của Trung Quốc.

Song song đó, Trung Quốc đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số doanh nghiệp Mỹ hoạt động trong lĩnh vực đất hiếm.

Ngoài ra, xuất khẩu một số khoáng sản quan trọng sang Nhật Bản tiếp tục ở mức thấp trong bối cảnh căng thẳng chính trị giữa hai nền kinh tế lớn của châu Á.

Những diễn biến này cho thấy cuộc cạnh tranh địa chính trị hiện nay không chỉ diễn ra trên thị trường dầu mỏ mà còn mở rộng sang lĩnh vực khoáng sản chiến lược và công nghệ cao.

Cuộc chiến Iran không chỉ tạo ra cú sốc ngắn hạn đối với nguồn cung dầu thế giới mà còn thúc đẩy một sự thay đổi sâu sắc trong cấu trúc tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc. Sự bùng nổ của xe điện đang làm suy giảm nhu cầu xăng dầu truyền thống, khiến triển vọng nhập khẩu dầu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới trở nên kém tích cực hơn.

Đối với thị trường năng lượng toàn cầu, đây có thể là bước ngoặt quan trọng. Nếu Trung Quốc thực sự không còn duy trì vai trò “người mua cuối cùng” như trước, cán cân cung cầu dầu mỏ thế giới trong nhiều năm tới sẽ phải được định hình lại theo một cách hoàn toàn mới.