Alan Greenspan Qua Đời Ở Tuổi 100: Di Sản Của Người Định Hình Chính Sách Tiền Tệ Mỹ Suốt Hai Thập Kỷ

Thế giới tài chính vừa đón nhận tin buồn khi Alan Greenspan, một trong những nhà kinh tế học và nhà hoạch định chính sách tiền tệ có ảnh hưởng nhất lịch sử nước Mỹ, qua đời ở tuổi 100.

Thông tin được xác nhận bởi người vợ của ông, nhà báo nổi tiếng Andrea Mitchell của NBC News. Theo gia đình, nguyên nhân dẫn đến sự ra đi của Greenspan là những biến chứng liên quan đến bệnh Parkinson.

Trong gần hai thập kỷ lãnh đạo Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Greenspan đã trở thành biểu tượng của chính sách tiền tệ hiện đại, dẫn dắt nền kinh tế lớn nhất thế giới vượt qua hàng loạt cuộc khủng hoảng, từ sự sụp đổ của thị trường chứng khoán năm 1987 đến bong bóng công nghệ đầu những năm 2000 và các biến động tài chính toàn cầu.

Từ Chàng Trai Chơi Kèn Clarinet Đến Chủ Tịch Fed Quyền Lực

Sinh năm 1926 tại thành phố New York trong thời kỳ Đại suy thoái, Alan Greenspan lớn lên trong một gia đình có truyền thống kinh doanh tài chính. Cha ông là một nhà môi giới chứng khoán, điều góp phần hình thành niềm đam mê kinh tế từ rất sớm.

Tuy nhiên, trước khi bước vào lĩnh vực tài chính, Greenspan từng theo học âm nhạc tại Juilliard và mơ ước trở thành một nhạc sĩ chuyên nghiệp với cây kèn clarinet.

Sau đó, ông chuyển hướng sang kinh tế học, tốt nghiệp Đại học New York và hoàn thành chương trình tiến sĩ vào năm 1977. Trong giai đoạn này, ông cũng trở thành một trong những người nổi tiếng ủng hộ triết lý thị trường tự do của nhà văn Ayn Rand.

Sự nghiệp của Greenspan trải dài từ Phố Wall đến Nhà Trắng trước khi ông được Tổng thống Ronald Reagan bổ nhiệm làm Chủ tịch Fed vào năm 1987.

Khởi Đầu Nhiệm Kỳ Bằng “Thứ Hai Đen Tối”

Ngay sau khi tiếp quản Fed từ Paul Volcker, Greenspan đã phải đối mặt với một trong những cú sốc tài chính nghiêm trọng nhất lịch sử hiện đại.

Ngày 19/10/1987, thị trường chứng khoán Mỹ trải qua sự kiện được gọi là “Black Monday” (Thứ Hai Đen Tối), khi chỉ số Dow Jones lao dốc tới 22,6% chỉ trong một phiên giao dịch.

Đây vẫn là mức giảm theo tỷ lệ phần trăm lớn nhất trong lịch sử của chỉ số này.

Khả năng ứng phó nhanh chóng của Greenspan giúp ổn định niềm tin thị trường và mở đầu cho thời kỳ lãnh đạo kéo dài gần 19 năm tại Fed.

Người Đứng Sau Thời Kỳ Bùng Nổ Kinh Tế Thập Niên 1990

Dưới thời Greenspan, kinh tế Mỹ bước vào một trong những giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất lịch sử.

Sự bùng nổ của công nghệ thông tin, Internet và toàn cầu hóa đã giúp nền kinh tế Mỹ tăng trưởng mạnh mẽ trong suốt thập niên 1990.

Tuy nhiên, Greenspan không chỉ được nhớ đến vì tăng trưởng kinh tế mà còn bởi thuật ngữ nổi tiếng “Irrational Exuberance” (Sự hưng phấn phi lý) mà ông đưa ra vào năm 1996.

Thuật ngữ này nhằm cảnh báo các nhà đầu tư về tình trạng đầu cơ quá mức trên thị trường tài chính.

Dù vậy, bong bóng công nghệ vẫn tiếp tục phình to trước khi vỡ vào năm 2000, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ USD cho thị trường chứng khoán toàn cầu.

Những Chính Sách Lãi Suất Gây Tranh Cãi

Sau khi bong bóng dot-com sụp đổ, Greenspan thực hiện một trong những chiến dịch cắt giảm lãi suất mạnh nhất lịch sử Fed.

Lãi suất cơ bản được giảm từ 6,5% xuống còn 1% chỉ trong vòng hai năm.

Các biện pháp này giúp kinh tế Mỹ tránh được suy thoái sâu sau vụ khủng bố ngày 11/9/2001 và hỗ trợ phục hồi tăng trưởng.

Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế cho rằng chính sách tiền tệ quá nới lỏng đã vô tình tạo điều kiện cho bong bóng bất động sản hình thành, góp phần dẫn tới cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Khái niệm “Greenspan Put” ra đời từ đây, mô tả niềm tin của nhà đầu tư rằng Fed sẽ luôn can thiệp để cứu thị trường khi xảy ra biến động lớn.

Cuộc Giải Cứu LTCM Và Nguy Cơ Sụp Đổ Hệ Thống

Một trong những dấu ấn lớn nhất trong nhiệm kỳ Greenspan là cuộc khủng hoảng của quỹ đầu cơ Long-Term Capital Management (LTCM) năm 1998.

LTCM khi đó là một trong những quỹ đầu cơ lớn nhất thế giới, được điều hành bởi nhiều chuyên gia tài chính và nhà kinh tế đoạt giải Nobel.

Tuy nhiên, những khoản đầu tư sử dụng đòn bẩy quá mức đã khiến quỹ mất hàng tỷ USD chỉ trong thời gian ngắn.

Lo ngại sự sụp đổ của LTCM có thể kéo theo hiệu ứng domino đối với hệ thống tài chính toàn cầu, Fed đã đứng ra điều phối gói cứu trợ trị giá 3,5 tỷ USD từ các tổ chức tài chính lớn.

Quyết định này giúp ngăn chặn một cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng nhưng cũng làm dấy lên tranh cãi về vai trò của ngân hàng trung ương trong việc cứu trợ khu vực tư nhân.

Người Luôn Cảnh Báo Về Nợ Công Mỹ

Sau khi nghỉ hưu và bàn giao vị trí cho Ben Bernanke vào năm 2006, Greenspan vẫn thường xuyên xuất hiện trong các cuộc thảo luận kinh tế.

Một trong những chủ đề ông quan tâm nhất là nợ công liên bang Mỹ.

Greenspan nhiều lần cảnh báo rằng tốc độ gia tăng nợ công và thâm hụt ngân sách có thể trở thành mối đe dọa lớn đối với tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Ông cho rằng việc cắt giảm thuế chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với các biện pháp kiểm soát chi tiêu công hiệu quả.

Theo Greenspan, Mỹ không thể duy trì tăng trưởng bền vững nếu tiếp tục để nợ công tăng nhanh hơn tốc độ mở rộng của nền kinh tế.

Một Nhà Kỹ Trị Kín Tiếng Nhưng Đầy Ảnh Hưởng

Điều khiến Alan Greenspan trở nên khác biệt không chỉ nằm ở các quyết định chính sách mà còn ở phong cách giao tiếp đặc biệt.

Ông nổi tiếng với những bài phát biểu dài, phức tạp và đầy ẩn ý đến mức giới đầu tư phải dành nhiều giờ phân tích từng câu chữ.

Chính Greenspan từng thừa nhận ông cố tình sử dụng ngôn ngữ khó hiểu để tránh tiết lộ quá nhiều về định hướng chính sách của Fed.

Phong cách này đã trở thành một phần biểu tượng của ngân hàng trung ương Mỹ trong nhiều năm.

Di Sản Kinh Tế Để Lại Cho Thế Giới

Alan Greenspan lãnh đạo Fed trong giai đoạn chứng kiến:

• Khủng hoảng chứng khoán năm 1987.
• Cuộc giải cứu LTCM năm 1998.
• Bong bóng dot-com năm 2000.
• Khủng bố 11/9.
• Chiến tranh Iraq.
• Những nền tảng dẫn đến khủng hoảng tài chính 2008.

Ông được ca ngợi vì khả năng điều hành linh hoạt trong những thời điểm khó khăn nhưng cũng bị chỉ trích vì các chính sách lãi suất thấp kéo dài.

Dù quan điểm đánh giá có khác nhau, giới chuyên gia đều đồng ý rằng Alan Greenspan là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất đối với kinh tế và tài chính toàn cầu trong nửa sau thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI.

Sự ra đi của Alan Greenspan khép lại một chương quan trọng trong lịch sử kinh tế Mỹ. Từ một sinh viên âm nhạc đến người đứng đầu ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới, ông đã góp phần định hình chính sách tiền tệ toàn cầu trong gần hai thập kỷ. Những thành tựu, tranh cãi và di sản mà Greenspan để lại sẽ tiếp tục là chủ đề được nghiên cứu và tranh luận trong nhiều năm tới.