Indonesia: Sử dụng tiền mặt bắt đầu chậm lại khi QRIS và thanh toán số tăng mạnh

Thói quen thanh toán của người dân Indonesia đang thay đổi rõ rệt khi các phương thức thanh toán kỹ thuật số ngày càng phổ biến. Ngân hàng Trung ương Indonesia (Bank Indonesia – BI) cho biết tốc độ tăng trưởng sử dụng tiền mặt trong xã hội đã bắt đầu chậm lại trong bối cảnh người dân chuyển sang các phương thức thanh toán điện tử, đặc biệt là QRIS.

Thông tin được đưa ra trong cuộc họp báo thuộc khuôn khổ FEKDI x IFSE 2026 tại Jakarta ngày 24/9. Quyền Thống đốc Bank Indonesia Destry Damayanti cho biết tiền mặt vẫn tiếp tục được sử dụng, nhưng xu hướng chuyển sang thanh toán kỹ thuật số đang ngày càng rõ ràng.

Đáng chú ý, số người sử dụng QRIS tại Indonesia đã tăng lên khoảng 67 triệu người, tương đương gần một phần tư dân số nước này, cho thấy thanh toán bằng mã QR đang dần trở thành một phần quen thuộc trong các giao dịch bán lẻ hàng ngày.

Tiền mặt vẫn tăng nhưng tốc độ đang chậm lại

Theo Destry Damayanti, việc sử dụng tiền mặt tại Indonesia chưa biến mất và vẫn tiếp tục tăng về một số mặt. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng đã bắt đầu chậm lại khi người dân ngày càng có nhiều lựa chọn thanh toán kỹ thuật số.

Bà Destry cho rằng sự thay đổi này xuất phát trực tiếp từ việc ngày càng nhiều người sử dụng hệ thống thanh toán điện tử.

“Nhìn vào thực tế, nó vẫn đang phát triển, nhưng tốc độ tăng trưởng đang bắt đầu chậm lại”, bà Destry nói tại sự kiện FEKDI x IFSE 2026 ở Jakarta ngày 24/9.

Điều này phản ánh một quá trình chuyển đổi đang diễn ra trong hệ thống thanh toán Indonesia. Người tiêu dùng không nhất thiết hoàn toàn từ bỏ tiền mặt, nhưng trong những giao dịch nhỏ và thường xuyên, thanh toán số đang trở thành lựa chọn thuận tiện hơn.

Một ví dụ dễ nhận thấy là tại các khu chợ và cửa hàng bán lẻ. Người mua có thể quét mã QR thay vì phải chuẩn bị tiền mặt hoặc chờ người bán trả lại tiền thừa.

67 triệu người Indonesia đã sử dụng QRIS

Một trong những chỉ dấu quan trọng nhất của quá trình chuyển đổi này là tốc độ mở rộng của QRIS – Quick Response Code Indonesian Standard.

Theo phát biểu của Destry được CNN Indonesia dẫn lại, số người sử dụng QRIS hiện đã đạt khoảng 67 triệu người, tương đương khoảng một phần tư dân số Indonesia.

Con số này cho thấy thanh toán QR không còn chỉ tập trung ở các thành phố lớn hoặc các doanh nghiệp công nghệ.

QRIS ngày càng xuất hiện tại các cửa hàng nhỏ, quầy hàng, chợ truyền thống và hoạt động kinh doanh của các hộ gia đình.

Trước đó, Bank Indonesia cho biết đến tháng 6/2026, QRIS đã có 65,77 triệu người dùng và 44,86 triệu merchant, trong đó 96,68% là doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (UMKM). Riêng trong nửa đầu năm 2026, QRIS ghi nhận 12,55 tỷ giao dịch, với giá trị khoảng 1,12 triệu tỷ rupiah và tăng 93,92% so với cùng kỳ.

Những số liệu này cho thấy tốc độ mở rộng của QRIS không chỉ nằm ở số lượng người dùng mà còn thể hiện qua tần suất giao dịch.

Thanh toán số đang thay đổi cả những khu chợ truyền thống

Một trong những điểm đáng chú ý trong chia sẻ của lãnh đạo Bank Indonesia là QRIS đang được sử dụng ngày càng nhiều trong các giao dịch vốn trước đây phụ thuộc rất lớn vào tiền mặt.

Tại các khu chợ, người tiêu dùng có thể mua hàng và thanh toán bằng cách quét mã QR trên điện thoại.

Điều này đặc biệt thuận tiện với những giao dịch có giá trị nhỏ, bởi người mua không cần mang theo nhiều tiền mặt và người bán cũng không phải chuẩn bị nhiều tiền lẻ.

Với các hộ kinh doanh, thanh toán số còn tạo ra dữ liệu giao dịch điện tử, qua đó có thể hỗ trợ quá trình quản lý doanh thu và kết nối với các dịch vụ tài chính số.

Bank Indonesia cho biết phần lớn merchant QRIS hiện nay thuộc nhóm UMKM. Điều này cho thấy quá trình số hóa thanh toán đang diễn ra không chỉ ở các doanh nghiệp lớn mà còn lan rộng đến khu vực kinh tế nhỏ lẻ.

Thanh toán kỹ thuật số tại Indonesia tăng mạnh

Xu hướng giảm tốc độ tăng trưởng tiền mặt diễn ra trong bối cảnh toàn bộ hệ thống thanh toán kỹ thuật số Indonesia tiếp tục mở rộng.

Theo Bank Indonesia, trong tháng 8/2026, tổng khối lượng giao dịch thanh toán kỹ thuật số đạt 6,11 tỷ giao dịch, tăng 40,36% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, giao dịch qua mobile banking tăng 47,08% và giao dịch internet banking tăng 15,12%. Riêng giao dịch QRIS tăng 67,22% so với cùng kỳ, nhờ số lượng người dùng và merchant tiếp tục mở rộng.

Hệ thống chuyển tiền bán lẻ BI-FAST cũng tiếp tục tăng trưởng. Trong tháng 8, BI-FAST xử lý khoảng 549 triệu giao dịch, tăng 37,72% so với cùng kỳ, với tổng giá trị đạt khoảng 1.346 nghìn tỷ rupiah.

Những dữ liệu này cho thấy người dân Indonesia đang sử dụng nhiều phương thức thanh toán điện tử khác nhau, từ QRIS đến ngân hàng di động và BI-FAST.

Vì sao Indonesia vẫn cần tiền mặt?

Dù thanh toán kỹ thuật số phát triển nhanh, Bank Indonesia không có kế hoạch loại bỏ tiền mặt khỏi nền kinh tế.

Nguyên nhân nằm ở đặc điểm địa lý và mức độ phát triển hạ tầng giữa các khu vực.

Indonesia là quốc gia quần đảo rộng lớn với hàng nghìn đảo và sự khác biệt đáng kể về hạ tầng viễn thông giữa các địa phương. Tại những khu vực xa xôi, vùng nông thôn hoặc nơi có tín hiệu mạng yếu, tiền mặt vẫn đóng vai trò quan trọng.

Destry Damayanti nhấn mạnh rằng vẫn còn những cộng đồng chưa có khả năng tiếp cận kỹ thuật số bình đẳng. Một số địa điểm vẫn tồn tại tình trạng tín hiệu yếu hoặc “điểm mù” viễn thông.

Vì vậy, dù tỷ trọng thanh toán kỹ thuật số ngày càng tăng, tiền mặt vẫn là một phần cần thiết của hệ thống thanh toán Indonesia.

Bank Indonesia tiếp tục đảm bảo nguồn cung tiền mặt

Bank Indonesia cho biết cơ quan này vẫn duy trì việc cung cấp tiền giấy và tiền xu để đáp ứng nhu cầu của người dân trên toàn quốc.

Trong thông cáo ngày 23/9, BI cho biết lượng tiền mặt lưu thông tại Indonesia đạt khoảng 1.332 nghìn tỷ rupiah vào tháng 8/2026, tăng 12,88% so với cùng kỳ năm trước. Cơ quan này đồng thời khẳng định tiếp tục đảm bảo lượng tiền rupiah đầy đủ và có chất lượng lưu thông phù hợp tại tất cả các khu vực, bao gồm các địa bàn xa, khó tiếp cận.

Điều này cho thấy “tiền mặt chậm lại” không đồng nghĩa với “tiền mặt biến mất”.

Thay vào đó, Indonesia đang tiến tới một hệ thống thanh toán trong đó tiền mặt và thanh toán số cùng tồn tại, với vai trò khác nhau tùy theo khu vực và nhu cầu của người dân.

QRIS trở thành một phần quan trọng trong chiến lược số hóa

Sự phát triển của QRIS nằm trong chiến lược rộng hơn của Bank Indonesia nhằm xây dựng hệ thống thanh toán số có khả năng kết nối cao.

Đáng chú ý, QRIS không chỉ được sử dụng cho giao dịch trong nước. Bank Indonesia đang mở rộng kết nối QRIS xuyên biên giới với nhiều quốc gia trong khu vực.

Tính đến tháng 7/2026, QRIS đã kết nối với Thái Lan, Malaysia, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Trong giai đoạn từ khi triển khai năm 2022 đến tháng 7/2026, giao dịch QRIS xuyên biên giới của người dùng các nước đối tác tại Indonesia đạt khoảng 21 triệu giao dịch, trị giá 5,90 nghìn tỷ rupiah.

Ngày 24/9/2026, Bank Indonesia và Hong Kong Monetary Authority cũng ký biên bản ghi nhớ nhằm tăng cường hợp tác thanh toán xuyên biên giới dựa trên mã QR. Hai bên sẽ nghiên cứu khả năng kết nối và tương tác giữa hệ thống thanh toán QR của Indonesia và Hong Kong.

Điều này cho thấy QRIS đang được phát triển không chỉ như một công cụ thanh toán nội địa mà còn như một phần của hạ tầng thanh toán xuyên biên giới.

Thanh toán số tăng nhưng vấn đề an toàn cũng trở nên quan trọng

Sự phát triển nhanh của thanh toán kỹ thuật số mang lại nhiều tiện ích nhưng đồng thời làm tăng yêu cầu về bảo mật và bảo vệ người tiêu dùng.

Bank Indonesia gần đây nhấn mạnh rằng tội phạm kỹ thuật số có thể ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng, mức độ chấp nhận thanh toán số và cả ổn định tài chính. Trong nửa đầu năm 2026, QRIS đã đạt hơn 66 triệu người dùng và gần 45 triệu merchant, trong khi cơ quan quản lý cũng tăng cường các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng và phòng chống gian lận.

Điều này đặc biệt quan trọng khi thanh toán số ngày càng trở thành một phần của các giao dịch hàng ngày.

Khi người dân sử dụng điện thoại để thanh toán tại chợ, cửa hàng, nhà hàng hoặc các dịch vụ khác, vấn đề bảo mật tài khoản, xác thực giao dịch và xử lý khi xảy ra gian lận sẽ trở thành một phần không thể tách rời của quá trình số hóa.

Indonesia đang hướng tới một hệ thống thanh toán “hai chiều”

Từ những diễn biến hiện nay, có thể thấy Indonesia không lựa chọn cách tiếp cận thay thế hoàn toàn tiền mặt bằng thanh toán số.

Thay vào đó, Bank Indonesia đang phát triển song song hai hệ thống.

Một bên là hệ thống tiền mặt, tiếp tục phục vụ các vùng sâu vùng xa, những nơi hạ tầng viễn thông chưa đầy đủ và những nhóm dân cư chưa tiếp cận thuận lợi với công nghệ số.

Bên còn lại là hệ thống thanh toán kỹ thuật số, với QRIS, mobile banking, internet banking và BI-FAST ngày càng đóng vai trò lớn trong hoạt động kinh tế.

Cách tiếp cận này giúp hạn chế nguy cơ một bộ phận người dân bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số.

Chính sách QRIS tiếp tục được mở rộng

Bank Indonesia cũng đang triển khai những chính sách nhằm thúc đẩy việc sử dụng QRIS và giảm chi phí giao dịch.

Theo thông báo của BI, từ ngày 1/10/2026, chính sách Merchant Discount Rate (MDR) 0% đối với merchant siêu nhỏ cho giao dịch đến 500.000 rupiah sẽ tiếp tục được áp dụng. Chính sách này đồng thời được mở rộng cho các nhóm merchant khác đối với giao dịch đến 100.000 rupiah.

Việc giảm chi phí giao dịch có thể tạo thêm động lực để các hộ kinh doanh nhỏ chấp nhận thanh toán số, đặc biệt tại những khu vực mà QRIS đã có độ phủ cao.

Việc tốc độ sử dụng tiền mặt tại Indonesia bắt đầu chậm lại là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy thói quen thanh toán của người dân đang thay đổi.

QRIS đang trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của quá trình chuyển đổi này. Với khoảng 67 triệu người dùng, QRIS đã vượt ra ngoài phạm vi của các trung tâm đô thị và ngày càng xuất hiện trong các giao dịch bán lẻ, chợ truyền thống và hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nhỏ.

Tuy nhiên, Bank Indonesia không xem sự phát triển của thanh toán kỹ thuật số là lý do để loại bỏ tiền mặt. Đặc điểm địa lý của Indonesia khiến tiền mặt vẫn cần thiết tại các vùng sâu, vùng xa và những nơi chưa có hạ tầng số đầy đủ.

Do đó, xu hướng hiện tại có thể được hiểu là sự chuyển dịch dần từ tiền mặt sang thanh toán kỹ thuật số, thay vì một sự thay thế hoàn toàn. Trong khi QRIS, mobile banking và BI-FAST tiếp tục mở rộng, Bank Indonesia vẫn duy trì hệ thống tiền mặt để đảm bảo khả năng tiếp cận thanh toán cho toàn bộ người dân.

Sự kết hợp giữa hai hệ thống cũng đặt ra những yêu cầu mới về bảo mật, chống gian lận, bảo vệ dữ liệu và nâng cao hiểu biết tài chính số. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng khi Indonesia tiếp tục đẩy mạnh số hóa nền kinh tế trong những năm tới.

Câu hỏi thường gặp về việc Indonesia giảm sử dụng tiền mặt

1. Indonesia có đang loại bỏ tiền mặt không?

Không. Bank Indonesia vẫn đảm bảo nguồn cung tiền giấy và tiền xu trên toàn quốc. Tiền mặt vẫn cần thiết tại nhiều khu vực xa xôi, nơi hạ tầng kỹ thuật số và tín hiệu viễn thông chưa đầy đủ.

2. Có bao nhiêu người Indonesia đang sử dụng QRIS?

Theo phát biểu mới nhất được CNN Indonesia dẫn lại, số người dùng QRIS đã đạt khoảng 67 triệu người. Trước đó, Bank Indonesia ghi nhận 65,77 triệu người dùng vào tháng 6/2026.

3. QRIS có chỉ được dùng tại các thành phố lớn?

Không. QRIS đã được sử dụng ngày càng rộng rãi trong các cửa hàng nhỏ, chợ và hoạt động kinh doanh của UMKM. Gần 96,7% merchant QRIS thuộc nhóm UMKM theo dữ liệu của Bank Indonesia.

4. Vì sao tiền mặt vẫn quan trọng tại Indonesia?

Indonesia có lãnh thổ rộng và gồm nhiều đảo. Một số vùng sâu, vùng xa vẫn có hạ tầng viễn thông hạn chế hoặc chưa có tín hiệu ổn định, khiến tiền mặt vẫn cần thiết cho các giao dịch hàng ngày.

5. Thanh toán QRIS có đang tăng nhanh không?

Có. Bank Indonesia cho biết giao dịch QRIS trong tháng 8/2026 tăng 67,22% so với cùng kỳ. Trong nửa đầu năm 2026, QRIS ghi nhận 12,55 tỷ giao dịch.

Nguồn tham khảo

• CNN Indonesia, bài viết về việc sử dụng tiền mặt tại Indonesia chậm lại do thanh toán số.
• Bank Indonesia, thông cáo về chính sách tiền tệ và diễn biến hệ thống thanh toán tháng 8/2026.
• Bank Indonesia, dữ liệu QRIS và chính sách MDR 0% công bố tháng 8/2026.
• Bank Indonesia, thông tin về QRIS xuyên biên giới.
• Bank Indonesia và Hong Kong Monetary Authority, hợp tác thanh toán xuyên biên giới bằng QR, ngày 24/9/2026.

Lưu ý: Các số liệu trong bài phản ánh thị trường Indonesia và thời điểm tháng 9/2026; không nên dùng trực tiếp để suy ra mức độ sử dụng tiền mặt hoặc thanh toán số tại Việt Nam.