BIS: Ngân hàng có thể kìm hãm đà tăng trưởng stablecoin bằng cách tăng lãi suất tiền gửi

Lãi suất ngân hàng có thể trở thành công cụ cạnh tranh với stablecoin

Các ngân hàng truyền thống có thể giữ chân người gửi tiền và làm chậm tốc độ mở rộng của stablecoin bằng cách nâng lãi suất tiền gửi. Đây là một trong những kết luận đáng chú ý từ nghiên cứu của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), tổ chức tài chính quốc tế chuyên nghiên cứu các vấn đề liên quan đến hệ thống ngân hàng và ổn định tài chính toàn cầu.

Nghiên cứu phân tích mối quan hệ giữa lãi suất tiền gửi ngân hàng tại Mỹ và tốc độ tăng trưởng của stablecoin, những tài sản kỹ thuật số được thiết kế để duy trì giá trị tương đối ổn định so với một tài sản tham chiếu, thường là đồng USD. Hai ví dụ tiêu biểu trên thị trường hiện nay là USDT của Tether và USDC của Circle.

Theo kết quả nghiên cứu, ngay cả một mức tăng nhỏ của lãi suất tiền gửi cũng có thể dự báo tốc độ mở rộng của thị trường stablecoin chậm lại trong những tuần tiếp theo. Phát hiện này cho thấy cuộc cạnh tranh giữa ngân hàng truyền thống và tài sản kỹ thuật số không chỉ nằm ở công nghệ thanh toán, tốc độ giao dịch hay khả năng tiếp cận toàn cầu, mà còn liên quan trực tiếp đến lợi ích tài chính mà người dùng nhận được khi nắm giữ tiền.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa mối quan hệ được ghi nhận trong dữ liệu và quan hệ nhân quả đã được chứng minh. Nghiên cứu của BIS cho thấy lãi suất tiền gửi cao hơn gắn với triển vọng tăng trưởng stablecoin thấp hơn, nhưng không khẳng định rằng ngân hàng chỉ cần tăng lãi suất là có thể ngăn dòng tiền chuyển sang tài sản kỹ thuật số.

Tăng 1 điểm cơ bản có thể làm thay đổi tốc độ tăng trưởng stablecoin

Nghiên cứu do Rashad Ahmed và Iñaki Aldasoro thực hiện, sử dụng dữ liệu hàng tuần trong giai đoạn từ tháng 1/2019 đến tháng 6/2025. Các nhà nghiên cứu xem xét diễn biến của lãi suất tiền gửi ngân hàng trung bình tại Mỹ cùng những yếu tố có thể ảnh hưởng đến thị trường, bao gồm giá Bitcoin, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ và điều kiện tài chính vĩ mô.

Kết quả cho thấy mức tăng một điểm cơ bản của lãi suất tiền gửi trong một tuần có thể dự báo tốc độ tăng trưởng vốn hóa thị trường stablecoin chậm lại.

Một điểm cơ bản tương đương 0,01 điểm phần trăm. Đây là mức điều chỉnh khá nhỏ nếu so với những thay đổi lãi suất thường được nhắc đến trong các quyết định chính sách tiền tệ. Dù vậy, mô hình nghiên cứu cho thấy một biến động nhỏ về lợi suất tiền gửi vẫn có thể đi kèm với thay đổi đáng kể trong tốc độ tăng trưởng của thị trường stablecoin.

Cụ thể, mức tăng trưởng vốn hóa stablecoin trung bình trong khoảng thời gian 10 tuần được ước tính giảm từ khoảng 15% xuống còn 12% trong trường hợp được phân tích.

Theo một phương pháp ước tính khác mà các tác giả ưu tiên, có điều chỉnh khả năng ngân hàng nâng lãi suất để phản ứng với sự phát triển của stablecoin, tác động được ước tính lớn hơn khoảng ba lần. Theo cách tính này, tốc độ tăng trưởng có thể giảm xuống khoảng 6%.

Dù vậy, các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế của phương pháp ước tính nói trên. Vì thế, con số 6% cần được hiểu là kết quả từ một mô hình cụ thể, không phải dự báo chắc chắn về diễn biến của toàn bộ thị trường stablecoin.

Điểm quan trọng là cả hai cách ước tính đều cho thấy tốc độ tăng trưởng chậm lại, chứ không phải vốn hóa stablecoin nhất thiết suy giảm. Điều này cho thấy lãi suất ngân hàng có thể ảnh hưởng đến tốc độ dịch chuyển dòng tiền, nhưng chưa đủ để kết luận rằng công cụ này sẽ đảo ngược xu hướng ứng dụng stablecoin.

Vì sao lãi suất tiền gửi ảnh hưởng đến USDT và USDC?

Stablecoin được sử dụng trong nhiều hoạt động của thị trường tài sản kỹ thuật số, từ giao dịch tiền mã hóa, chuyển tiền giữa các nền tảng đến thanh toán và lưu trữ giá trị ngắn hạn. Với những người cần một tài sản có giá trị tương đối ổn định so với USD, stablecoin có thể cung cấp phương thức chuyển và nắm giữ tiền linh hoạt trong môi trường blockchain.

Tuy nhiên, việc lựa chọn giữa tiền gửi ngân hàng và stablecoin còn phụ thuộc vào mục đích sử dụng, lợi suất, chi phí giao dịch, mức độ thuận tiện và rủi ro mà người dùng chấp nhận.

Khi lãi suất tiền gửi tăng, việc giữ tiền trong tài khoản ngân hàng có thể trở nên hấp dẫn hơn về mặt lợi ích tài chính. Một bộ phận người dùng vì thế có thể giảm nhu cầu chuyển tiền sang stablecoin, đặc biệt nếu họ chủ yếu quan tâm đến việc nắm giữ USD hoặc tìm kiếm một nơi lưu trữ tiền có mức độ ổn định cao.

Ngược lại, khi lãi suất tiền gửi thấp, lợi ích tài chính từ việc giữ tiền tại ngân hàng có thể kém hấp dẫn hơn đối với một số khách hàng. Nếu stablecoin hoặc các sản phẩm tài chính liên quan cung cấp tiện ích, khả năng tiếp cận hay lợi suất cạnh tranh, dòng tiền có thể dịch chuyển theo hướng khác.

Dù vậy, không phải mọi stablecoin đều trả lãi cho người nắm giữ. USDT và USDC là các ví dụ về stablecoin được thiết kế để duy trì giá trị tham chiếu với USD, nhưng việc nắm giữ token không đồng nghĩa với việc người dùng tự động nhận được lãi suất như khi gửi tiết kiệm. Lợi suất, nếu có, có thể đến từ những sản phẩm hoặc dịch vụ riêng biệt, đi kèm điều kiện và rủi ro tương ứng.

Sự khác biệt này rất quan trọng khi đánh giá mức độ cạnh tranh giữa ngân hàng và stablecoin. Người dùng không chỉ so sánh lợi suất danh nghĩa mà còn cân nhắc mục đích sử dụng tiền, khả năng chuyển đổi, độ an toàn, quy định pháp lý và nguy cơ mất giá trị.

USDC nhạy cảm với lãi suất ngân hàng Mỹ hơn USDT

Một điểm đáng chú ý khác trong báo cáo là mối quan hệ giữa lãi suất tiền gửi và tốc độ tăng trưởng được ghi nhận rõ hơn đối với USDC của Circle so với USDT của Tether.

Theo các tác giả, kết quả này phù hợp với mối liên hệ chặt chẽ hơn giữa USDC và nhóm người dùng tại Mỹ. Nếu một bộ phận người nắm giữ USDC có quan hệ trực tiếp với hệ thống ngân hàng Mỹ hoặc thường xuyên so sánh các lựa chọn tài chính bằng USD, quyết định điều chỉnh lãi suất của ngân hàng có thể ảnh hưởng rõ hơn đến hành vi nắm giữ tài sản của họ.

Trong khi đó, USDT được sử dụng rộng rãi trên thị trường tiền mã hóa quốc tế, bao gồm các hoạt động giao dịch và chuyển giá trị tại nhiều khu vực. Vì vậy, nhu cầu đối với USDT có thể chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố ngoài lãi suất tiền gửi tại Mỹ.

Tuy nhiên, không nên diễn giải kết quả này thành kết luận rằng USDC chắc chắn suy yếu hơn USDT trong mọi giai đoạn lãi suất tăng. Nghiên cứu chỉ phản ánh mối quan hệ được quan sát trong phạm vi dữ liệu và phương pháp phân tích cụ thể. Quy mô thị trường, thanh khoản, hoạt động giao dịch, quy định pháp lý và mức độ chấp nhận của người dùng vẫn có thể tác động đến tốc độ phát triển của từng stablecoin.

Đối với thị trường tiền mã hóa, sự khác biệt giữa hai đồng stablecoin cho thấy việc theo dõi chính sách tiền tệ cần được kết hợp với phân tích đặc điểm người dùng, cơ cấu dự trữ và phạm vi ứng dụng của từng tài sản.

Cảnh báo về nguy cơ hàng nghìn tỷ USD tiền gửi dịch chuyển

Cuộc cạnh tranh giữa ngân hàng truyền thống và stablecoin đã trở thành vấn đề được các lãnh đạo tài chính quan tâm. Tháng 1, Brian Moynihan, Giám đốc điều hành Bank of America, từng cảnh báo rằng có thể có tới 6.000 tỷ USD tiền gửi dịch chuyển sang stablecoin và những sản phẩm liên quan có khả năng tạo lợi suất.

Con số này thể hiện quy mô rủi ro mà ngành ngân hàng lo ngại nếu khách hàng chuyển một phần đáng kể tiền gửi sang các lựa chọn tài chính thay thế. Tuy nhiên, đây là cảnh báo về một kịch bản tiềm tàng, không phải bằng chứng cho thấy 6.000 tỷ USD đã rời khỏi hệ thống ngân hàng hoặc chắc chắn sẽ dịch chuyển trong tương lai.

Nếu tiền gửi suy giảm đáng kể, ngân hàng có thể phải tìm kiếm nguồn vốn thay thế để tài trợ hoạt động cho vay. Khi chi phí huy động vốn tăng, lãi suất cho vay có thể chịu áp lực đi lên hoặc các tổ chức tín dụng có thể điều chỉnh tiêu chuẩn cấp tín dụng.

Tác động cuối cùng phụ thuộc vào cách dòng tiền rời khỏi ngân hàng được tái phân bổ trong hệ thống tài chính. Nếu tiền được chuyển sang một tổ chức phát hành stablecoin và sau đó quay lại ngân hàng dưới dạng tiền gửi của tổ chức phát hành, ảnh hưởng đến tổng nguồn vốn có thể khác với trường hợp tiền rời khỏi hệ thống ngân hàng hoàn toàn.

Vì vậy, cần xem xét không chỉ lượng tiền được chuyển sang stablecoin mà còn cả nơi lưu giữ tài sản dự trữ, cách thức quản lý các khoản dự trữ và mối quan hệ giữa tổ chức phát hành với hệ thống ngân hàng.

Stablecoin có thể làm thay đổi nguồn vốn của ngân hàng như thế nào?

Một phân tích của nhân viên Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) được công bố vào tháng 12 đã xem xét cơ chế dòng tiền liên quan đến stablecoin và ảnh hưởng tiềm tàng đối với nguồn vốn ngân hàng.

Theo cơ chế này, khi khách hàng sử dụng tiền để mua stablecoin, tiền có thể được chuyển tới tổ chức phát hành. Nếu tổ chức phát hành gửi phần dự trữ đó tại ngân hàng, tiền sẽ quay trở lại hệ thống dưới dạng tiền gửi của tổ chức phát hành.

Điều này có nghĩa là sự phát triển của stablecoin không nhất thiết khiến tổng tiền gửi ngân hàng giảm tương ứng với số tiền khách hàng dùng để mua token. Thay vào đó, cơ cấu người gửi tiền và tính chất của nguồn vốn có thể thay đổi.

Sự khác biệt giữa tiền gửi của cá nhân hoặc doanh nghiệp và tiền gửi của tổ chức phát hành stablecoin có thể quan trọng đối với hoạt động quản trị thanh khoản. Nếu một ngân hàng phụ thuộc nhiều hơn vào các khoản tiền gửi lớn, không được bảo hiểm hoặc có khả năng rút ra nhanh chóng, ngân hàng có thể phải điều chỉnh cách quản lý tài sản và nguồn vốn.

Trong trường hợp phải duy trì nhiều tài sản thanh khoản hơn để đáp ứng yêu cầu an toàn, ngân hàng có thể còn ít nguồn lực hơn để phân bổ cho các khoản vay dài hạn. Điều này có khả năng tác động đến hoạt động cho vay đối với hộ gia đình và doanh nghiệp, dù mức độ ảnh hưởng cụ thể sẽ phụ thuộc vào từng tổ chức và điều kiện thị trường.

Bởi vậy, tranh luận về stablecoin không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa tiền pháp định và tài sản kỹ thuật số. Đây còn là vấn đề về cấu trúc nguồn vốn, khả năng quản lý thanh khoản và cách dòng tiền được phân bổ giữa các thành phần của hệ thống tài chính.

Ngân hàng có thể phải tăng chi phí huy động vốn

Nếu stablecoin và những sản phẩm tài chính liên quan trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn, các ngân hàng có thể phải tăng lãi suất để giữ chân khách hàng. Đây là một trong những cơ chế giải thích vì sao lãi suất tiền gửi có thể làm chậm tốc độ tăng trưởng stablecoin.

Tuy nhiên, chiến lược tăng lãi suất không nhất thiết được áp dụng đồng đều cho mọi người gửi tiền.

Phân tích của Fed cho thấy ngân hàng có thể đưa ra mức lãi suất cạnh tranh hơn cho nhóm khách hàng có khả năng chuyển tiền sang lựa chọn khác cao nhất, trong khi vẫn duy trì mức lãi suất thấp hơn đối với những người ít có xu hướng dịch chuyển tiền gửi.

Cách tiếp cận này giúp ngân hàng hạn chế chi phí huy động vốn tăng quá nhanh. Thay vì tăng lãi suất cho toàn bộ khách hàng, ngân hàng có thể tập trung nguồn lực vào nhóm khách hàng nhạy cảm với lợi suất hoặc có nhiều lựa chọn thay thế.

Dẫu vậy, nếu cạnh tranh ngày càng gay gắt, chi phí giữ chân người gửi tiền vẫn có thể tăng. Khi chi phí vốn tăng, ngân hàng phải cân nhắc giữa việc bảo vệ lợi nhuận, duy trì thanh khoản và cung cấp tín dụng cho nền kinh tế.

Ở góc độ thị trường, stablecoin vì vậy có thể tạo ra áp lực cạnh tranh gián tiếp ngay cả khi chưa thay thế phần lớn tiền gửi truyền thống. Chỉ cần một nhóm khách hàng có quy mô đáng kể sẵn sàng chuyển tiền, ngân hàng đã có động lực xem xét lại chính sách lãi suất và dịch vụ.

Vì sao kết quả nghiên cứu chưa thể được xem là bằng chứng cuối cùng?

Dù cung cấp thêm dữ liệu cho cuộc tranh luận về tác động của stablecoin đối với ngân hàng, nghiên cứu của BIS vẫn có những giới hạn cần được lưu ý.

Thứ nhất, dữ liệu chỉ bao phủ giai đoạn từ tháng 1/2019 đến tháng 6/2025. Đây là giai đoạn thị trường stablecoin phát triển mạnh, nhưng cũng bao gồm những thay đổi đáng kể về điều kiện tài chính và lãi suất. Mối quan hệ quan sát được trong giai đoạn này có thể không giữ nguyên khi môi trường kinh tế thay đổi.

Thứ hai, kết quả nghiên cứu chủ yếu cho thấy lãi suất tiền gửi có khả năng dự báo tốc độ tăng trưởng stablecoin. Điều đó không đồng nghĩa với việc mọi thay đổi về vốn hóa stablecoin đều bắt nguồn từ quyết định của ngân hàng. Nhu cầu giao dịch tiền mã hóa, biến động giá tài sản, quy định pháp lý và mức độ chấp nhận công nghệ đều có thể ảnh hưởng đến thị trường.

Thứ ba, sự xuất hiện và mở rộng của các stablecoin có khả năng tạo lợi suất cùng quỹ thị trường tiền tệ được mã hóa có thể làm thay đổi hành vi của nhà đầu tư. Khi các sản phẩm này phát triển, người dùng có thêm lựa chọn để phân bổ tiền, khiến mối quan hệ giữa lãi suất ngân hàng và nhu cầu stablecoin trở nên phức tạp hơn.

Cuối cùng, báo cáo không chứng minh rằng stablecoin đã gây ra tổn thất tiền gửi ngân hàng hoặc làm giảm hoạt động cho vay. Những tác động đó phụ thuộc vào quy mô dòng tiền, cơ chế dự trữ, phản ứng của ngân hàng và cách các tổ chức phát hành quản lý tài sản.

Các tác giả nhấn mạnh rằng ngân hàng vẫn có một mức độ ảnh hưởng nhất định đến tốc độ phổ biến của stablecoin thông qua chính sách định giá tiền gửi. Nhận định này cho thấy lãi suất vẫn là một yếu tố cạnh tranh đáng kể, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định tương lai của thị trường.

Triển vọng: Cuộc cạnh tranh giữa ngân hàng và stablecoin sẽ chuyển sang lợi suất và tiện ích

Kết quả nghiên cứu của BIS cho thấy các ngân hàng không hoàn toàn bị động trước sự phát triển của stablecoin. Thông qua điều chỉnh lãi suất tiền gửi, các tổ chức tín dụng có thể tác động đến quyết định phân bổ tiền của khách hàng, đặc biệt với những người cân nhắc giữa tài khoản ngân hàng và các sản phẩm tài chính kỹ thuật số.

Tuy nhiên, cạnh tranh trong dài hạn có thể không chỉ xoay quanh lãi suất. Stablecoin còn được lựa chọn nhờ khả năng chuyển giá trị trên mạng lưới blockchain, tính linh hoạt trong giao dịch và khả năng kết nối với các dịch vụ tài sản kỹ thuật số. Trong khi đó, ngân hàng truyền thống có lợi thế về quan hệ khách hàng, hệ thống thanh toán hiện hữu và các cơ chế bảo vệ tiền gửi áp dụng theo quy định tại từng quốc gia.

Điều này khiến hai mô hình có thể vừa cạnh tranh, vừa bổ sung cho nhau. Ngân hàng có thể cung cấp dịch vụ lưu ký hoặc quản lý tiền dự trữ cho tổ chức phát hành stablecoin, trong khi các công ty tài sản kỹ thuật số phát triển những giải pháp thanh toán mới dựa trên hạ tầng blockchain.

Với nhà đầu tư và người theo dõi thị trường tiền mã hóa, các chỉ báo đáng quan tâm trong thời gian tới gồm diễn biến lãi suất tiền gửi tại Mỹ, tốc độ tăng vốn hóa stablecoin, chính sách quản lý tài sản dự trữ và mức độ phát triển của các sản phẩm tạo lợi suất được mã hóa.

Dù vậy, không nên chỉ dựa vào một thay đổi nhỏ của lãi suất để dự báo chắc chắn xu hướng của USDT, USDC hay toàn bộ thị trường tiền mã hóa. Nghiên cứu của BIS phù hợp hơn khi được sử dụng như một bằng chứng bổ sung cho thấy chính sách tiền tệ và cạnh tranh huy động vốn có thể ảnh hưởng đến tốc độ phát triển của stablecoin.

Thông điệp cốt lõi là ngân hàng vẫn có công cụ để cạnh tranh với tài sản kỹ thuật số, nhưng hiệu quả của công cụ đó sẽ phụ thuộc vào mức lãi suất, hành vi người dùng, cấu trúc thị trường và sự phát triển của các sản phẩm tài chính mới.

Nguồn tham khảo

• Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS): Nghiên cứu về mối quan hệ giữa lãi suất tiền gửi ngân hàng và tăng trưởng stablecoin.
• Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed): Phân tích về tác động tiềm tàng của stablecoin đối với nguồn vốn và hoạt động cho vay của ngân hàng.
• Các phát biểu công khai của Brian Moynihan, Giám đốc điều hành Bank of America, về nguy cơ dịch chuyển tiền gửi sang stablecoin và các sản phẩm tài chính liên quan.

Câu hỏi thường gặp về nghiên cứu BIS và stablecoin

1. Nghiên cứu của BIS kết luận điều gì về stablecoin?

Nghiên cứu cho thấy lãi suất tiền gửi ngân hàng tại Mỹ tăng có thể dự báo tốc độ tăng trưởng vốn hóa stablecoin chậm lại. Theo một ước tính, mức tăng một điểm cơ bản của lãi suất tiền gửi gắn với việc tốc độ tăng trưởng trung bình trong 10 tuần giảm từ khoảng 15% xuống 12%.

2. Một điểm cơ bản tương đương bao nhiêu?

Một điểm cơ bản tương đương 0,01 điểm phần trăm. Đây là đơn vị thường được sử dụng để mô tả những thay đổi nhỏ của lãi suất và lợi suất trên thị trường tài chính.

3. Tại sao tăng lãi suất tiền gửi có thể làm chậm tăng trưởng stablecoin?

Lãi suất cao hơn có thể khiến việc giữ tiền trong tài khoản ngân hàng trở nên hấp dẫn hơn, qua đó làm giảm động lực chuyển tiền sang stablecoin đối với một số người dùng. Tuy nhiên, quyết định lựa chọn còn phụ thuộc vào tiện ích, rủi ro, chi phí giao dịch và mục đích sử dụng.

4. USDT hay USDC chịu ảnh hưởng rõ hơn?

Theo nghiên cứu, mối quan hệ giữa lãi suất tiền gửi và tăng trưởng được ghi nhận mạnh hơn đối với USDC của Circle so với USDT của Tether. Các tác giả cho rằng kết quả này phù hợp với mối liên hệ chặt chẽ hơn giữa USDC và người dùng tại Mỹ.

5. Stablecoin tăng trưởng có đồng nghĩa tiền gửi ngân hàng giảm tương ứng không?

Không nhất thiết. Tiền dùng để mua stablecoin có thể được tổ chức phát hành gửi lại tại ngân hàng dưới dạng tiền dự trữ. Vì vậy, tác động có thể thể hiện ở sự thay đổi cơ cấu người gửi tiền và đặc điểm nguồn vốn, thay vì làm tổng tiền gửi giảm đúng bằng lượng tiền chuyển sang stablecoin.

6. Nghiên cứu có chứng minh stablecoin làm giảm cho vay ngân hàng không?

Không. Nghiên cứu của BIS không chứng minh rằng stablecoin đã trực tiếp gây ra tổn thất tiền gửi hoặc làm giảm cho vay. Đây là những rủi ro tiềm tàng cần được đánh giá thêm dựa trên cơ chế dự trữ, cấu trúc nguồn vốn và phản ứng của các ngân hàng.

7. Nhà đầu tư nên theo dõi những yếu tố nào?

Nhà đầu tư có thể theo dõi lãi suất tiền gửi ngân hàng Mỹ, quy mô vốn hóa stablecoin, cơ cấu dự trữ của tổ chức phát hành, quy định pháp lý và sự phát triển của các sản phẩm tài chính mã hóa. Các yếu tố này cần được đánh giá tổng hợp thay vì sử dụng riêng lẻ để dự báo thị trường.