Mỹ vỡ nợ là một trong những kịch bản kinh tế được các nhà đầu tư đặc biệt lo ngại, không phải vì đây là một sự kiện thường xuyên xảy ra, mà chính vì nó chưa từng thực sự xảy ra theo quy mô có thể làm gián đoạn nghĩa vụ nợ liên bang của Mỹ.
Nếu Washington không thể thanh toán đúng hạn các nghĩa vụ tài chính, tác động sẽ không chỉ dừng lại ở chính phủ Mỹ. Trái phiếu Kho bạc Mỹ đang là một trong những tài sản quan trọng nhất của hệ thống tài chính toàn cầu, được các ngân hàng, quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm, ngân hàng trung ương và nhà đầu tư cá nhân nắm giữ.
Theo Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO), nếu Bộ Tài chính cạn tiền mặt và hết khả năng vay khi chưa được nâng hoặc đình chỉ trần nợ, một vụ vỡ nợ có thể xảy ra và gây hậu quả nghiêm trọng đối với cá nhân, tổ chức tài chính và nền kinh tế.
Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu Mỹ thực sự vỡ nợ?
Mỹ vỡ nợ nghĩa là gì?
Trước hết cần phân biệt hai khái niệm thường bị nhầm lẫn: nợ công của Mỹ và trần nợ.
Nợ liên bang là số tiền chính phủ Mỹ đã vay để tài trợ cho các khoản chi tiêu và nghĩa vụ của mình. Trong khi đó, trần nợ là giới hạn pháp lý về tổng số tiền mà Bộ Tài chính Mỹ được phép vay để đáp ứng những nghĩa vụ đã được Quốc hội và chính quyền trước đó phê duyệt.
Nói cách khác, việc nâng trần nợ không đồng nghĩa với việc Quốc hội cho phép chính phủ Mỹ tự động tạo ra những khoản chi tiêu mới. Bộ Tài chính mô tả trần nợ là công cụ cho phép chính phủ tài trợ cho các nghĩa vụ pháp lý hiện có, bao gồm tiền lương, an sinh xã hội, Medicare, hoàn thuế và lãi vay.
Vỡ nợ xảy ra nếu Bộ Tài chính không thể thanh toán đúng hạn tiền gốc hoặc lãi của các khoản nợ, hoặc không thể đáp ứng các nghĩa vụ tài chính khác vì đã hết nguồn tiền và không còn khả năng vay thêm.
Đây là điểm khác biệt quan trọng.
Mỹ có thể gặp khủng hoảng trần nợ mà chưa vỡ nợ thực sự. Nhưng nếu bế tắc kéo dài đến lúc Bộ Tài chính cạn tiền, nguy cơ vỡ nợ sẽ trở thành hiện thực.
Điều gì xảy ra đầu tiên nếu Mỹ không trả được nợ?
Phản ứng đầu tiên nhiều khả năng xuất hiện trên thị trường trái phiếu.
Trái phiếu Kho bạc Mỹ được xem là nền tảng của hệ thống tài chính toàn cầu. Chúng không chỉ là công cụ để chính phủ Mỹ vay tiền mà còn được sử dụng làm tài sản thế chấp, tài sản dự trữ và tham chiếu để định giá nhiều loại tài sản khác.
Nếu một số trái phiếu Kho bạc không được thanh toán đúng hạn, nhà đầu tư sẽ phải đặt câu hỏi về mức độ an toàn của toàn bộ thị trường Treasury.
Khi đó, lợi suất trái phiếu có thể tăng mạnh.
GAO cảnh báo rằng ngay cả những giai đoạn bế tắc về trần nợ trước đây cũng đã khiến nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn đối với những trái phiếu có thời điểm đáo hạn gần “X-date”, tức thời điểm chính phủ có nguy cơ không còn đủ nguồn lực để đáp ứng toàn bộ nghĩa vụ.
Một vụ vỡ nợ thực sự có thể khiến phản ứng này nghiêm trọng hơn rất nhiều.
Lãi suất tại Mỹ có thể tăng mạnh
Đây có thể là một trong những hệ quả lớn nhất đối với người dân và doanh nghiệp Mỹ.
Lợi suất trái phiếu Kho bạc là một trong những cơ sở tham chiếu quan trọng của hệ thống lãi suất.
Nếu nhà đầu tư yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro khi nắm giữ trái phiếu Mỹ, chi phí vay của chính phủ có thể tăng.
Nhưng tác động không dừng ở Washington.
Lãi suất của trái phiếu chính phủ thường có ảnh hưởng đến nhiều loại tín dụng khác trong nền kinh tế.
Khi lợi suất Treasury tăng, chi phí vay mua nhà, vay mua ô tô, thẻ tín dụng và khoản vay doanh nghiệp cũng có thể chịu áp lực tăng.
Committee for a Responsible Federal Budget cảnh báo rằng nếu lãi suất Treasury tăng đáng kể, lãi suất trên toàn nền kinh tế cũng có thể tăng theo, ảnh hưởng tới thế chấp, khoản vay mua ô tô, thẻ tín dụng và đầu tư của doanh nghiệp.
Điều này có thể tạo ra một vòng xoáy tiêu cực:
Vỡ nợ → niềm tin giảm → lợi suất tăng → chi phí vay tăng → tiêu dùng và đầu tư giảm → kinh tế suy yếu.
Thị trường chứng khoán có thể lao dốc
Không ai có thể dự đoán chính xác chỉ số S&P 500 hay Nasdaq sẽ giảm bao nhiêu phần trăm trong một kịch bản vỡ nợ.
Nhưng một điều có thể hình dung khá rõ: biến động thị trường sẽ tăng mạnh.
Lý do là nhà đầu tư sẽ phải định giá lại rủi ro của gần như toàn bộ hệ thống tài chính.
Nếu trái phiếu Kho bạc Mỹ không còn được coi là hoàn toàn an toàn, các mô hình định giá tài sản khác cũng bị ảnh hưởng.
Nhà đầu tư có thể chuyển sang tiền mặt, vàng hoặc những tài sản được xem là ít chịu tác động hơn.
Các cổ phiếu ngân hàng và công ty tài chính có thể đặc biệt nhạy cảm vì những tổ chức này thường nắm giữ lượng lớn trái phiếu và sử dụng Treasury trong hoạt động quản trị thanh khoản.
GAO cảnh báo một vụ vỡ nợ có thể gây gián đoạn thị trường tài chính, làm giảm giá trị trái phiếu Kho bạc và gây căng thẳng cho các thị trường tài trợ ngắn hạn.
Ngân hàng và quỹ tiền tệ có thể chịu cú sốc lớn
Đây là phần ít được người dân chú ý nhưng có thể rất quan trọng.
Trái phiếu Kho bạc Mỹ được sử dụng rộng rãi trong hệ thống tài chính.
Nếu giá trị hoặc khả năng sử dụng của chúng làm tài sản thế chấp bị ảnh hưởng, các ngân hàng và tổ chức tài chính có thể trở nên thận trọng hơn.
Họ có thể giảm cho vay, tăng yêu cầu về tài sản bảo đảm hoặc hạn chế hạn mức tín dụng.
GAO cảnh báo rằng căng thẳng tài chính sau một vụ vỡ nợ có thể khiến các tổ chức tài chính bảo toàn tiền mặt, từ đó làm giảm tín dụng dành cho doanh nghiệp và hộ gia đình. Các khoản vay mới có thể trở nên khó tiếp cận và đắt đỏ hơn.
Các quỹ thị trường tiền tệ cũng có thể chịu áp lực nếu những tài sản liên quan đến Treasury bị định giá lại hoặc thanh khoản thị trường suy giảm.
Trong kịch bản nghiêm trọng, vấn đề có thể chuyển từ một cuộc khủng hoảng nợ của chính phủ thành khủng hoảng thanh khoản của hệ thống tài chính.
Người Mỹ có thể bị ảnh hưởng như thế nào?
Một vụ vỡ nợ không có nghĩa tất cả người dân Mỹ lập tức mất tiền trong tài khoản ngân hàng.
Tuy nhiên, tác động có thể lan tới đời sống hàng ngày thông qua nhiều kênh.
Thứ nhất là thị trường lao động.
Nếu cú sốc tài chính khiến doanh nghiệp giảm đầu tư và tiêu dùng suy yếu, nhu cầu tuyển dụng có thể giảm.
Thứ hai là tín dụng.
Ngân hàng có thể thận trọng hơn với các khoản vay mua nhà, mua xe hoặc vay kinh doanh.
Thứ ba là thị trường chứng khoán.
Nếu giá cổ phiếu giảm mạnh, tài sản của các hộ gia đình sở hữu cổ phiếu hoặc quỹ hưu trí có thể giảm.
Thứ tư là chi phí vay.
Ngay cả những người không sở hữu trái phiếu chính phủ Mỹ vẫn có thể cảm nhận tác động thông qua lãi suất thế chấp, thẻ tín dụng và các khoản vay khác.
Chính phủ Mỹ có thể phải cắt giảm chi tiêu?
Nếu không thể vay thêm và nguồn tiền mặt cạn kiệt, chính phủ sẽ phải đối mặt với một vấn đề cực kỳ khó khăn: không thể cùng lúc thanh toán toàn bộ các nghĩa vụ như bình thường.
Chính phủ Mỹ có nhiều khoản phải chi, từ an sinh xã hội, Medicare, lương nhân viên liên bang đến thanh toán lãi nợ.
Trong trường hợp không có đủ tiền, chính quyền sẽ phải tìm cách ưu tiên các khoản thanh toán, trì hoãn một số nghĩa vụ hoặc thực hiện những biện pháp chưa từng có.
Đây là lý do Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo rằng việc không nâng trần nợ có thể dẫn tới những hậu quả kinh tế nghiêm trọng.
Điểm đáng lưu ý là vỡ nợ không nhất thiết xảy ra vì Mỹ không có tài sản hay không có nguồn thu.
Nó có thể xảy ra vì chính phủ bị giới hạn về khả năng vay tiền trong khi nghĩa vụ thanh toán đã đến hạn.
USD có mất vị thế đồng tiền dự trữ?
Đây là câu hỏi lớn hơn và khó trả lời nhất.
Một vụ vỡ nợ có thể làm suy giảm niềm tin vào tài sản Mỹ, đặc biệt nếu sự kiện xảy ra nhiều lần hoặc kéo dài.
GAO cho rằng một vụ vỡ nợ có thể làm giảm nhu cầu đối với Treasury và góp phần tạo ra xu hướng giảm vai trò của USD trong thương mại và hệ thống tài chính quốc tế.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa USD sẽ lập tức mất vị thế đồng tiền dự trữ số một.
Để một đồng tiền thay thế hoàn toàn USD, thế giới cần một thị trường tài chính đủ lớn, thanh khoản đủ sâu và một hệ thống tài sản an toàn tương đương.
Do đó, ngay cả trong trường hợp Mỹ gặp khủng hoảng nợ, quá trình thay đổi vai trò của USD nếu xảy ra nhiều khả năng sẽ kéo dài.
Nhưng niềm tin bị suy giảm là vấn đề không thể xem nhẹ.
Vàng có thể hưởng lợi?
Trong một kịch bản thị trường mất niềm tin vào trái phiếu Mỹ và gia tăng nhu cầu đối với tài sản trú ẩn, vàng có thể trở thành một trong những tài sản được chú ý.
Tuy nhiên, vàng cũng không phải tài sản chắc chắn tăng giá trong mọi thời điểm.
Trong giai đoạn đầu của một cuộc khủng hoảng thanh khoản, nhà đầu tư đôi khi bán cả những tài sản tốt để huy động tiền mặt.
Vì vậy, phản ứng của vàng sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân, quy mô và cách chính phủ Mỹ cùng Cục Dự trữ Liên bang xử lý khủng hoảng.
Bitcoin sẽ tăng hay giảm nếu Mỹ vỡ nợ?
Bitcoin có thể trở thành một trong những tài sản được theo dõi sát trong kịch bản này.
Một lập luận cho rằng Bitcoin có thể hưởng lợi vì không phụ thuộc trực tiếp vào chính phủ Mỹ và có nguồn cung giới hạn.
Nhưng lập luận ngược lại cũng rất mạnh.
Nếu vỡ nợ dẫn đến một cuộc khủng hoảng thanh khoản toàn cầu, nhà đầu tư có thể bán các tài sản rủi ro để chuyển sang tiền mặt.
Trong trường hợp đó, Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác có thể chịu áp lực bán mạnh trước khi bất kỳ câu chuyện “trú ẩn” nào xuất hiện.
Vì vậy, không thể kết luận đơn giản rằng Mỹ vỡ nợ = Bitcoin tăng.
Phản ứng thực tế sẽ phụ thuộc vào việc thị trường ưu tiên tìm kiếm thanh khoản hay tìm kiếm tài sản thay thế trong từng giai đoạn.
Kinh tế toàn cầu cũng sẽ bị ảnh hưởng
Mỹ không phải một nền kinh tế hoạt động biệt lập.
Trái phiếu Kho bạc Mỹ được nắm giữ trên toàn thế giới và USD đóng vai trò quan trọng trong thương mại quốc tế.
Một cú sốc lớn trên thị trường Treasury có thể lan sang các ngân hàng và thị trường tài chính ngoài nước Mỹ.
Các quốc gia đang nắm giữ nhiều tài sản USD có thể phải đánh giá lại rủi ro dự trữ.
Các doanh nghiệp quốc tế có khoản vay bằng USD có thể chịu tác động nếu đồng USD và lãi suất biến động mạnh.
Các thị trường mới nổi có thể đặc biệt nhạy cảm với việc dòng vốn toàn cầu thay đổi.
GAO đánh giá một vụ vỡ nợ nghiêm trọng có khả năng gây suy thoái sâu và kéo dài tại Mỹ, đồng thời lan sang các nền kinh tế khác.
Mỹ có thể rơi vào suy thoái?
Đây là một trong những kịch bản đáng lo nhất.
Nếu vỡ nợ khiến thị trường tài chính đóng băng hoặc hoạt động tín dụng suy giảm mạnh, doanh nghiệp có thể cắt giảm đầu tư.
Người tiêu dùng có thể giảm chi tiêu.
Thị trường nhà ở có thể chịu tác động nếu lãi suất thế chấp tăng.
Doanh nghiệp có thể trì hoãn tuyển dụng.
Thất nghiệp có thể tăng.
Tất cả những yếu tố này có thể tạo thành một vòng xoáy suy thoái.
GAO cảnh báo một cú sốc vỡ nợ nghiêm trọng có thể gây ra một cuộc suy thoái nghiêm trọng và kéo dài, làm giảm đầu tư doanh nghiệp, việc làm và tài sản của hộ gia đình.
Điều đáng sợ không chỉ là “vỡ nợ”, mà là mất niềm tin
Một trong những vấn đề quan trọng nhất của cuộc khủng hoảng trần nợ là thị trường không cần chờ đến ngày Mỹ chính thức vỡ nợ mới phản ứng.
Chỉ cần nguy cơ vỡ nợ tăng lên, nhà đầu tư đã có thể yêu cầu mức lợi suất cao hơn.
GAO cho biết những bế tắc trần nợ trước đây đã làm tăng chi phí vay của Bộ Tài chính và gây gián đoạn thị trường. Trong giai đoạn 2011-2023, các đợt căng thẳng liên quan đến trần nợ đã làm phát sinh khoảng 107-161 triệu USD chi phí vay tăng thêm đối với các chứng khoán được phát hành trong thời kỳ thị trường lo ngại cao, theo phương pháp ước tính của GAO.
Con số này chưa phản ánh đầy đủ các chi phí khó định lượng như suy giảm niềm tin nhà đầu tư.
Nói cách khác, một vụ vỡ nợ có thể gây thiệt hại ngay cả trước khi nó thực sự xảy ra.
Mỹ có từng đứng gần bờ vực vỡ nợ?
Mỹ từng nhiều lần tiến gần đến những thời điểm căng thẳng về trần nợ.
Nhưng Quốc hội Mỹ cho đến nay vẫn hành động để tránh một vụ vỡ nợ thực sự trên quy mô lớn.
Theo Bộ Tài chính Mỹ, từ năm 1960, Quốc hội đã 78 lần tăng, gia hạn tạm thời hoặc điều chỉnh định nghĩa trần nợ.
Điều này cho thấy trần nợ về bản chất là một vấn đề chính trị nhưng hậu quả của việc không đạt được thỏa thuận lại có thể trở thành vấn đề kinh tế toàn cầu.
Điều gì có thể xảy ra sau một vụ vỡ nợ?
Nếu Mỹ cuối cùng đạt được thỏa thuận và tiếp tục thanh toán nợ, thị trường có thể ổn định trở lại.
Nhưng thiệt hại về niềm tin có thể không biến mất ngay lập tức.
GAO cảnh báo các nhà đầu tư có thể tiếp tục yêu cầu lãi suất cao hơn đối với trái phiếu Mỹ ngay cả sau khi vụ vỡ nợ được giải quyết.
Điều đó có nghĩa chi phí vay của chính phủ Mỹ có thể tăng trong thời gian dài.
Và khi chi phí trả lãi tăng, ngân sách liên bang sẽ càng chịu áp lực.
Đây là một vòng lặp đáng lo:
Vỡ nợ → mất niềm tin → lãi suất cao hơn → chi phí trả nợ tăng → áp lực ngân sách lớn hơn.
Mỹ vỡ nợ sẽ không chỉ là vấn đề của nước Mỹ
Nếu Mỹ thực sự vỡ nợ, câu chuyện sẽ không đơn giản là chính phủ Washington chậm thanh toán một số khoản tiền.
Đó có thể là một cú sốc đối với trái phiếu Kho bạc, hệ thống ngân hàng, thị trường tín dụng, chứng khoán, lãi suất, USD và nền kinh tế toàn cầu.
Điểm nguy hiểm nhất nằm ở vị trí đặc biệt của Treasury trong hệ thống tài chính quốc tế. Khi một tài sản được sử dụng rộng rãi như tài sản an toàn, tài sản thế chấp và công cụ dự trữ bị nghi ngờ, tác động có thể lan rất nhanh sang những thị trường tưởng như không liên quan.
GAO đánh giá rằng một vụ vỡ nợ có thể gây hậu quả nghiêm trọng và kéo dài đối với cả Mỹ lẫn nền kinh tế toàn cầu.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa nguy cơ vỡ nợ và vỡ nợ thực tế. Những cuộc tranh cãi về trần nợ có thể tạo ra biến động và làm tăng chi phí vay ngay cả khi Mỹ cuối cùng vẫn thanh toán đầy đủ.
Với nhà đầu tư, điều quan trọng không phải là cố đoán chính xác “ngày Mỹ vỡ nợ”, mà là hiểu chuỗi phản ứng có thể xảy ra: niềm tin giảm, lợi suất tăng, thanh khoản suy yếu, tín dụng thắt chặt và rủi ro suy thoái tăng.
Đó cũng là lý do vấn đề nợ công Mỹ không chỉ là một câu chuyện chính trị tại Washington. Nó là một biến số có khả năng tác động đến gần như toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu.
Lưu ý: Bài viết mang tính thông tin, phân tích và giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư.
Câu hỏi về việc Mỹ vỡ nợ
Mỹ vỡ nợ có nghĩa là chính phủ Mỹ hết tiền hoàn toàn không?
Không nhất thiết. Vấn đề có thể nằm ở việc Bộ Tài chính không còn đủ khả năng vay thêm theo giới hạn pháp lý trong khi vẫn phải thanh toán các nghĩa vụ đã phát sinh.
Nếu Mỹ vỡ nợ, người dân có mất tiền trong ngân hàng không?
Không thể kết luận rằng tiền gửi sẽ tự động biến mất. Tuy nhiên, một vụ vỡ nợ nghiêm trọng có thể gây căng thẳng cho hệ thống ngân hàng, thị trường tín dụng và thanh khoản tài chính.
Lãi suất có tăng nếu Mỹ vỡ nợ?
Khả năng cao là áp lực tăng lãi suất sẽ xuất hiện. Nhà đầu tư có thể yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro, đồng thời chi phí vay của chính phủ và nền kinh tế có thể tăng.
Thị trường chứng khoán Mỹ có thể sụp đổ không?
Một vụ vỡ nợ có thể gây biến động rất mạnh và tạo áp lực giảm lên chứng khoán, nhưng không thể dự đoán chính xác mức giảm. Phản ứng phụ thuộc vào thời gian vỡ nợ, quy mô và cách chính phủ cùng Fed xử lý khủng hoảng.
Vàng có chắc chắn tăng khi Mỹ vỡ nợ?
Không. Vàng có thể được hưởng lợi từ nhu cầu trú ẩn, nhưng trong một cuộc khủng hoảng thanh khoản, nhà đầu tư cũng có thể bán vàng để huy động tiền mặt.
Bitcoin có phải tài sản trú ẩn nếu Mỹ vỡ nợ?
Chưa chắc. Bitcoin có thể được hưởng lợi từ câu chuyện phi tập trung và nguồn cung giới hạn, nhưng trong một cú sốc thanh khoản toàn cầu, tài sản rủi ro như Bitcoin cũng có thể bị bán mạnh.
Mỹ có thể mất vị thế đồng USD nếu vỡ nợ?
Một vụ vỡ nợ có thể làm suy giảm niềm tin vào USD và Treasury, nhưng việc USD mất vị thế thống trị sẽ không nhất thiết xảy ra ngay lập tức. Đây nhiều khả năng là một quá trình dài nếu nó thực sự bắt đầu.
