Lạm Phát 3% Đang Trở Thành Mức Sàn Mới Của Mỹ: Vì Sao Thu Nhập Người Lao Động Bị Đe Dọa?

Lạm phát tại Mỹ có thể đã hạ nhiệt so với giai đoạn đỉnh điểm năm 2022, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc áp lực giá cả đã biến mất. Ngược lại, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng nền kinh tế Mỹ đang bước vào một trạng thái mới, nơi mức lạm phát trên 3% không còn là “mức trần đáng báo động” mà đang dần trở thành “mức sàn” khó phá vỡ.

Đây là thay đổi cực kỳ quan trọng đối với người lao động, bởi trong khi thị trường chứng khoán tiếp tục tăng trưởng mạnh nhờ công nghệ và trí tuệ nhân tạo, thu nhập thực tế của hàng triệu hộ gia đình Mỹ lại đang bị bào mòn bởi chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ.

Lạm phát Mỹ tăng mạnh trở lại

Theo dữ liệu mới công bố từ Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ (BLS), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tổng thể trong tháng 4 đã tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước.

Đây là mức cao nhất kể từ tháng 5/2023 và cao hơn đáng kể so với mức 2,4% được ghi nhận hồi đầu năm.

$CPI = 3.8\%$CPI=3.8%

Dữ liệu này cho thấy áp lực lạm phát tại Mỹ đang quay trở lại mạnh hơn dự kiến, bất chấp những nỗ lực kiềm chế giá cả của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Vì sao mức lạm phát 3% hiện trở nên đáng lo ngại?

Trước đại dịch COVID-19, mức lạm phát quanh 3% thường được xem là vùng cảnh báo của nền kinh tế Mỹ.

Trong nhiều năm, Fed gần như luôn duy trì mục tiêu lạm phát khoảng 2% nhằm đảm bảo tăng trưởng ổn định và bảo vệ sức mua của người dân.

Tuy nhiên, sau hàng loạt cú sốc toàn cầu như:

• Đại dịch COVID-19
• Đứt gãy chuỗi cung ứng
• Xung đột Nga – Ukraine
• Khủng hoảng năng lượng
• Chi phí vận tải leo thang

mặt bằng giá cả tại Mỹ đã thay đổi đáng kể.

Giờ đây, lạm phát trên 3% dường như đang trở thành trạng thái “bình thường mới”.

Điều đó không có nghĩa Mỹ đang quay trở lại thời kỳ siêu lạm phát như những năm 1970, nhưng nó cho thấy vùng an toàn cũ của nền kinh tế vẫn chưa quay trở lại.

Giá năng lượng là nguyên nhân lớn nhất

Theo BLS, nhóm năng lượng là yếu tố chính kéo CPI tăng mạnh trong tháng 4.

Cụ thể:

• Giá năng lượng tăng 3,8% theo tháng
• Tăng 17,9% so với cùng kỳ năm trước
• Giá xăng tăng tới 28,4%

Đáng chú ý, nhóm năng lượng chiếm hơn 40% mức tăng hàng tháng của chỉ số CPI.

Giá dầu và nhiên liệu tăng không chỉ tác động trực tiếp đến chi phí đi lại mà còn lan sang:

• Giá vận tải
• Giá thực phẩm
• Giá hàng hóa tiêu dùng
• Chi phí logistics

Điều này khiến áp lực lạm phát lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế.

Giá thực phẩm tiếp tục tăng mạnh

Song song với năng lượng, chi phí thực phẩm cũng đang leo thang nhanh chóng.

Theo dữ liệu mới:

• Giá thực phẩm tăng 0,5% theo tháng
• Giá hàng tạp hóa tăng 0,7%

Đây là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng với tầng lớp trung lưu và người lao động thu nhập thấp, bởi thực phẩm là nhóm chi tiêu thiết yếu không thể cắt giảm.

Khi giá xăng, điện, thực phẩm và nhà ở cùng tăng, áp lực tài chính lên các hộ gia đình ngày càng lớn hơn.

Điều đáng sợ nhất không phải CPI mà là “thu nhập thực tế”

Joe Brusuelas cho rằng điều quan trọng nhất lúc này không phải chỉ số CPI, mà là mức thu nhập thực tế của người lao động Mỹ.

Theo ông, thu nhập bình quân thực tế theo giờ hiện đang giảm khoảng 0,3% so với cùng kỳ năm ngoái.

$\text{Thu nhập thực tế} = 3.6\% – 3.8\% = -0.2\%$Thu nhập thực teˆˊ=3.6%−3.8%=−0.2%

Điều này đồng nghĩa:

• Lương danh nghĩa vẫn tăng
• Nhưng sức mua thực tế lại giảm

Nói cách khác, người dân Mỹ kiếm được nhiều tiền hơn trên giấy tờ nhưng lại mua được ít hàng hóa và dịch vụ hơn trước.

Tiền lương đang bị lạm phát “ăn mòn”

Theo phân tích của RSM, nếu tiền lương danh nghĩa tăng khoảng 3,6% trong khi CPI duy trì quanh 3,7% – 3,8%, tiền lương thực tế sẽ rơi vào trạng thái âm.

Điều này tạo ra hàng loạt hệ lụy:

• Khả năng tiết kiệm giảm
• Áp lực nợ tiêu dùng tăng
• Chi tiêu hộ gia đình suy yếu
• Niềm tin người tiêu dùng giảm sút

Đặc biệt, tầng lớp trung lưu – vốn là động lực tiêu dùng chính của nền kinh tế Mỹ – đang chịu tác động ngày càng lớn.

Phố Wall tăng trưởng nhưng người dân lại khó khăn hơn

Một nghịch lý đang xuất hiện tại Mỹ là thị trường chứng khoán vẫn tiếp tục tăng mạnh dù lạm phát kéo dài.

Theo ông Brusuelas, phần lớn tăng trưởng thu nhập hiện nay tập trung ở nhóm thu nhập cao – những người sở hữu nhiều tài sản tài chính và cổ phiếu.

Trong khi đó:

• Công nhân
• Người lao động phổ thông
• Tầng lớp trung lưu

lại chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ giá cả leo thang.

Điều này khiến thị trường tài chính ngày càng “tách rời” khỏi nền kinh tế thực.

Nói cách khác, phố Wall có thể vẫn hưởng lợi từ AI, công nghệ và thanh khoản, nhưng các hộ gia đình bình thường thì không.

Vì sao Fed khó cắt giảm lãi suất?

Một trong những nguyên nhân khiến giới đầu tư lo ngại là khả năng Fed tiếp tục duy trì lãi suất cao trong thời gian dài hơn dự kiến.

Thông thường, Fed tập trung vào lạm phát “cốt lõi” – tức loại bỏ thực phẩm và năng lượng do đây là những nhóm biến động mạnh.

Tuy nhiên, người tiêu dùng lại không thể “loại bỏ” các chi phí này khỏi cuộc sống.

Người dân vẫn phải chi tiền cho:

• Xăng dầu
• Thực phẩm
• Nhà ở
• Điện nước
• Phương tiện đi lại

Và chính những khoản chi đó mới quyết định liệu thu nhập của họ có đủ sống hay không.

Nguy cơ lạm phát còn tăng cao hơn

RSM cảnh báo rằng lạm phát tổng thể có thể đạt 4,5% hoặc cao hơn nếu giá năng lượng tiếp tục neo cao.

$CPI \geq 4.5\%$CPI≥4.5%

Nếu điều này xảy ra:

• Thu nhập thực tế sẽ tiếp tục giảm
• Áp lực tài chính hộ gia đình tăng mạnh
• Fed có thể duy trì lãi suất cao lâu hơn
• Nguy cơ tăng trưởng kinh tế chậm lại sẽ lớn hơn

Vì sao tầng lớp trung lưu bị ảnh hưởng nặng nhất?

Tầng lớp trung lưu thường chi phần lớn thu nhập cho các nhu cầu thiết yếu:

• Nhà ở
• Thực phẩm
• Giáo dục
• Xăng xe
• Y tế

Đây cũng chính là các nhóm đang tăng giá mạnh nhất hiện nay.

Khi lạm phát duy trì trên 3% trong thời gian dài, tầng lớp trung lưu sẽ gặp khó khăn trong việc:

• Tích lũy tài sản
• Tiết kiệm
• Mua nhà
• Đầu tư cho tương lai

Lạm phát tại Mỹ có thể không còn ở mức khủng hoảng như năm 2022, nhưng việc duy trì quanh ngưỡng 3% – 4% đang tạo ra áp lực lớn đối với thu nhập và mức sống của người dân.

Trong khi thị trường tài chính vẫn được hỗ trợ bởi công nghệ và dòng tiền đầu tư, hàng triệu hộ gia đình Mỹ lại đang phải đối mặt với thực tế rằng tiền lương không còn đủ để theo kịp chi phí sinh hoạt.

Đây có thể sẽ là thách thức kinh tế lớn nhất của Mỹ trong giai đoạn tới, đặc biệt với tầng lớp trung lưu và người lao động thu nhập thấp.