IBM cảnh báo về AI, dấy lên nỗi lo “thảm họa SaaS”: Điều gì đang xảy ra với ngành phần mềm doanh nghiệp?

Thị trường công nghệ toàn cầu vừa đón nhận một thông tin gây chấn động khi IBM bất ngờ phát đi cảnh báo về kết quả kinh doanh, đồng thời thừa nhận đã đánh giá chưa chính xác tốc độ dịch chuyển dòng tiền đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI). Thông tin này ngay lập tức khiến giới đầu tư liên tưởng đến kịch bản được gọi là “thảm họa SaaS” – thời điểm các doanh nghiệp cắt giảm ngân sách dành cho phần mềm truyền thống để ưu tiên đầu tư vào hạ tầng AI.

Không chỉ cổ phiếu IBM chịu áp lực mạnh, nhiều chuyên gia còn cho rằng đây có thể là tín hiệu báo trước cho một chu kỳ thay đổi lớn của toàn bộ ngành công nghệ.

IBM thừa nhận đánh giá sai làn sóng đầu tư AI

Trong bức thư gửi cổ đông được công bố trước kỳ báo cáo tài chính, CEO Arvind Krishna cho biết doanh thu quý vừa qua thấp hơn kỳ vọng.

Theo ông, IBM từng dự báo sẽ có những khó khăn nhất định liên quan đến chuỗi cung ứng, tuy nhiên công ty không lường trước được việc khách hàng đồng loạt thay đổi ưu tiên chi tiêu vốn với quy mô lớn như vậy.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp còn phải dành nhiều nguồn lực để giải quyết các vấn đề an ninh mạng đang diễn biến phức tạp, khiến nhiều kế hoạch đầu tư công nghệ bị điều chỉnh.

Điểm đáng chú ý là IBM không cho rằng AI khiến các sản phẩm phần mềm của hãng trở nên lỗi thời. Ngược lại, vấn đề nằm ở việc khách hàng chuyển phần lớn ngân sách sang đầu tư:

• Máy chủ AI
• GPU hiệu năng cao
• Thiết bị lưu trữ
• Bộ nhớ
• Hạ tầng trung tâm dữ liệu

Điều này khiến ngân sách dành cho phần mềm doanh nghiệp và dịch vụ tư vấn bị thu hẹp đáng kể.

“Thảm họa SaaS” là gì?

Khái niệm “SaaS Meltdown” hay “thảm họa SaaS” đã được nhiều nhà đầu tư nhắc đến trong nhiều tháng qua.

Lo ngại xuất phát từ việc AI ngày càng có khả năng:

• tự động viết phần mềm,
• tạo ứng dụng theo yêu cầu,
• thay thế nhiều công cụ doanh nghiệp,
• giảm nhu cầu mua nhiều gói đăng ký phần mềm khác nhau.

Nếu trước đây doanh nghiệp cần hàng chục phần mềm SaaS để vận hành thì trong tương lai, một nền tảng AI có thể đảm nhận nhiều chức năng cùng lúc.

Điều đó đặt ra câu hỏi lớn:

Các công ty SaaS truyền thống sẽ tăng trưởng bằng cách nào khi AI ngày càng thông minh hơn?

AI đang hút toàn bộ dòng tiền đầu tư

Trong giai đoạn hiện nay, các doanh nghiệp trên toàn cầu đang ưu tiên đầu tư cho:

• GPU NVIDIA
• Máy chủ AI
• Trung tâm dữ liệu
• Điện toán đám mây
• Bộ nhớ HBM
• Thiết bị lưu trữ tốc độ cao

Đây đều là những hạng mục có chi phí rất lớn.

Do ngân sách công nghệ của doanh nghiệp không phải vô hạn nên khi đầu tư mạnh vào hạ tầng AI, nhiều khoản chi khác buộc phải cắt giảm.

IBM chính là một trong những công ty đầu tiên công khai thừa nhận tác động này.

Chamath Palihapitiya: AI chỉ thành công nếu khách hàng kiếm được tiền

Nhà đầu tư nổi tiếng Chamath Palihapitiya cho rằng vấn đề cốt lõi không nằm ở IBM mà nằm ở toàn bộ hệ sinh thái AI.

Theo ông, hiện nay các công ty bán AI đang thu về doanh thu khổng lồ.

Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng hơn là:

Khách hàng mua AI có thực sự tạo ra lợi nhuận hay không?

Nếu doanh nghiệp bỏ hàng triệu USD đầu tư AI nhưng không tạo ra giá trị kinh doanh tương ứng thì xu hướng chi tiêu hiện tại khó có thể kéo dài.

Chamath cũng đánh giá cao chiến lược tái cấu trúc của CEO IBM nhưng không đồng tình với lập luận rằng các vấn đề an ninh mạng là nguyên nhân chính khiến doanh thu sụt giảm.

Theo ông, AI đang bị mô tả theo hai thái cực:

• Khi gọi vốn thì được xem là cuộc cách mạng công nghệ.
• Khi đề cập đến quản lý thì lại bị coi là mối đe dọa nghiêm trọng.

EMARKETER: Đây là giai đoạn gián đoạn chứ chưa phải dấu chấm hết

Nhà phân tích Jacob Bourne của EMARKETER nhận định IBM đang phải chịu tác động từ ba yếu tố cùng lúc.

Thứ nhất, doanh nghiệp chuyển ngân sách sang hạ tầng AI.

Thứ hai, thị trường chứng khoán đang đánh giá thấp các công ty bị xem là chậm thích nghi với AI.

Thứ ba, các startup AI như Anthropic tạo thêm áp lực cạnh tranh lên những mô hình phần mềm truyền thống.

Tuy nhiên, ông không cho rằng ngành SaaS sẽ biến mất.

Theo Bourne, đây chỉ là quá trình tái phân bổ chi tiêu. Những doanh nghiệp nhanh chóng tích hợp AI vào sản phẩm sẽ vẫn duy trì được lợi thế cạnh tranh.

IBM có phải nạn nhân đầu tiên?

Giám đốc điều hành Nicholas Mugalli của World Trade Securities cho rằng IBM chỉ là công ty đầu tiên công khai chịu ảnh hưởng.

Theo ông, khi GPU và máy chủ AI trở nên khan hiếm, các CIO sẽ ưu tiên ngân sách cho hạ tầng trước.

Những hợp đồng phần mềm có thể trì hoãn sẽ bị lùi lại.

Ông gọi đây là quá trình:

Không phải hủy bỏ SaaS, mà là giảm mức độ ưu tiên.

Đồng thời, Mugalli cảnh báo nhiều doanh nghiệp phần mềm khác cũng có thể chịu sức ép tương tự trong thời gian tới, trong đó có những tên tuổi lớn như Palantir và ServiceNow.

Dan Niles: Đây chưa phải nạn nhân cuối cùng

Nhà sáng lập Niles Investment Management, Dan Niles, nhận định cảnh báo của IBM phản ánh đúng những rủi ro mà ông đã dự báo từ trước.

Theo ông, khách hàng đã chuyển ngân sách đầu tư AI ngay trong giai đoạn cuối quý khiến doanh thu từ máy tính lớn và các phần mềm liên quan của IBM sụt giảm.

Đáng chú ý, phần lớn nguồn thu này vốn là doanh thu định kỳ, vì vậy việc hụt doanh thu càng khiến giới đầu tư lo ngại.

Dan Niles cho rằng IBM sẽ không phải doanh nghiệp cuối cùng gặp tình trạng tương tự nếu xu hướng đầu tư AI tiếp tục tăng tốc.

AI đang tạo ra chu kỳ đầu tư hoàn toàn mới

Trong nhiều năm qua, doanh nghiệp ưu tiên đầu tư vào:

• CRM
• ERP
• Phần mềm quản trị
• Dịch vụ đám mây
• Công cụ cộng tác

Tuy nhiên, từ năm 2025 đến nay, dòng tiền đang chuyển mạnh sang:

• Hạ tầng AI
• Trung tâm dữ liệu
• GPU
• Điện toán tăng tốc
• Bộ nhớ hiệu năng cao

Điều này tạo nên sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu chi tiêu CNTT toàn cầu.

Nếu AI thực sự giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất và tạo lợi nhuận, các khoản đầu tư vào phần mềm có thể sẽ quay trở lại trong chu kỳ tiếp theo. Ngược lại, nếu hiệu quả không như kỳ vọng, nhiều công ty công nghệ sẽ phải đối mặt với áp lực tăng trưởng kéo dài.

Triển vọng ngành SaaS trong thời gian tới

Mặc dù những cảnh báo từ IBM làm gia tăng tâm lý thận trọng trên thị trường, phần lớn chuyên gia vẫn cho rằng đây chưa phải là dấu chấm hết đối với các công ty SaaS.

Thay vào đó, ngành phần mềm đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng. Những doanh nghiệp biết tận dụng AI để nâng cấp sản phẩm, tối ưu trải nghiệm khách hàng và tạo ra giá trị mới sẽ có cơ hội duy trì tăng trưởng. Ngược lại, các mô hình kinh doanh chậm đổi mới có thể đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn khi doanh nghiệp ưu tiên các giải pháp AI tích hợp thay vì nhiều phần mềm riêng lẻ.

Cảnh báo của IBM không chỉ phản ánh khó khăn riêng của một doanh nghiệp mà còn cho thấy sự dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn trong kỷ nguyên AI. Khi ngân sách công nghệ tập trung vào hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo, các công ty phần mềm truyền thống buộc phải chứng minh giá trị thực sự của sản phẩm để duy trì sức cạnh tranh. Đây có thể là giai đoạn đầy thách thức, nhưng cũng là cơ hội để ngành SaaS tái định hình và thích nghi với một chu kỳ tăng trưởng mới.