Sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong nền kinh tế toàn cầu. Bên cạnh những cơ hội về năng suất và đổi mới sáng tạo, công nghệ này cũng kéo theo một nỗi lo ngày càng hiện hữu: nguy cơ mất việc làm.

Theo cuộc khảo sát mới nhất của Reuters/Ipsos, có tới 53% người Mỹ cho biết họ lo ngại AI có thể khiến bản thân hoặc người thân trong gia đình mất việc trong tương lai. Đây là một tỷ lệ đáng chú ý, phản ánh tâm lý bất an đang lan rộng khi các doanh nghiệp liên tục đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý.

Kết quả khảo sát được thực hiện trên 4.531 người trưởng thành tại Mỹ trong thời gian sáu ngày và cho thấy mối lo ngại này xuất hiện ở hầu hết các nhóm tuổi, giới tính và trình độ học vấn khác nhau.

Doanh nghiệp tăng tốc đầu tư AI, nhân sự bắt đầu bị cắt giảm

Những lo ngại của người lao động không phải không có cơ sở.

Trong hai năm trở lại đây, nhiều tập đoàn lớn đã công khai thừa nhận việc tái cơ cấu nhân sự để tập trung nguồn lực cho chiến lược AI.

Một trong những ví dụ nổi bật là công ty phần mềm Intuit. Doanh nghiệp này từng thông báo cắt giảm khoảng 17% lực lượng lao động toàn cầu nhằm tối ưu hóa hoạt động và tăng cường đầu tư cho các lĩnh vực trọng tâm, trong đó có trí tuệ nhân tạo.

Không chỉ riêng ngành công nghệ, nhiều lĩnh vực khác cũng bắt đầu chịu tác động từ làn sóng tự động hóa.

Theo báo cáo của Challenger, Gray & Christmas, các doanh nghiệp Mỹ đã công bố hơn 60.000 trường hợp cắt giảm việc làm trong tháng 3. Đáng chú ý, khoảng một phần tư số đợt sa thải này được cho là có liên quan trực tiếp đến việc áp dụng công nghệ AI.

Xu hướng này cho thấy trí tuệ nhân tạo không còn là công cụ hỗ trợ đơn thuần mà đang từng bước thay đổi cơ cấu nhân sự tại nhiều doanh nghiệp.

Những cảnh báo từ các lãnh đạo doanh nghiệp lớn

Nhiều nhà lãnh đạo doanh nghiệp đã đưa ra những nhận định gây chú ý về tác động của AI đối với thị trường lao động.

Ông Sebastian Siemiatkowski, CEO của Klarna, từng cho biết công ty fintech này đã giảm khoảng 40% lực lượng lao động trong quá trình tăng cường ứng dụng AI vào hoạt động vận hành.

Trong khi đó, ông Jim Farley, CEO Ford Motor, thậm chí nhận định rằng trí tuệ nhân tạo có thể thay thế gần một nửa số nhân viên văn phòng tại Mỹ trong tương lai.

Những phát biểu này tiếp tục làm dấy lên tranh luận về tốc độ phát triển của AI cũng như khả năng thích nghi của lực lượng lao động hiện nay.

Người lao động bắt đầu cảm nhận tác động thực tế

Đối với nhiều người, tác động của AI không còn là câu chuyện trong tương lai.

Jennifer Schalhoub, một nhà văn tự do sống tại bang New Jersey, cho biết bà vừa mất công việc liên quan đến hoạt động viết thư vận động chính sách cho các cơ quan chính phủ.

Theo bà, sự phát triển của các công cụ AI tạo sinh có thể là một trong những nguyên nhân khiến nhu cầu đối với các công việc viết lách truyền thống giảm sút.

Bà cho rằng nhiều doanh nghiệp hiện đang ưu tiên tốc độ và chi phí thấp thay vì chất lượng nội dung được tạo ra bởi con người.

Quan điểm này phản ánh tâm trạng chung của nhiều lao động trong các lĩnh vực sáng tạo như viết nội dung, thiết kế đồ họa, biên tập, truyền thông và dịch thuật.

AI đối mặt với phản ứng xã hội và văn hóa

Không chỉ gây tranh cãi trong lĩnh vực việc làm, trí tuệ nhân tạo còn đang đối mặt với nhiều phản ứng từ xã hội.

Các chuyên gia cảnh báo AI có thể bị lợi dụng trong nhiều lĩnh vực nhạy cảm như:

• Tuyên truyền chính trị.
• Thao túng thông tin.
• Tạo nội dung giả mạo.
• Hoạt động quân sự và chiến tranh mạng.

Nhiều lãnh đạo thế giới đã lên tiếng kêu gọi xây dựng các quy định kiểm soát AI.

Đáng chú ý, Giáo hoàng Leo XIV từng nhấn mạnh rằng sự phát triển của AI cần đi kèm với các biện pháp quản lý chính trị và pháp lý phù hợp nhằm bảo vệ lợi ích của con người.

Theo quan điểm của Giáo hội Công giáo, trong một số trường hợp, việc làm chậm quá trình phát triển công nghệ có thể là cần thiết nếu xã hội chưa sẵn sàng thích nghi.

Người trẻ đối mặt khó khăn khi tìm việc

Một trong những nhóm chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất từ xu hướng AI là sinh viên mới tốt nghiệp và lao động trẻ.

Nhiều nghiên cứu cho thấy các vị trí việc làm cấp thấp – vốn là điểm khởi đầu của phần lớn người lao động – đang bị thu hẹp.

Khảo sát của Cengage Group cho thấy 76% nhà tuyển dụng dự kiến giữ nguyên hoặc giảm số lượng vị trí cấp thấp trong năm 2025, tăng đáng kể so với mức 69% của năm trước.

Trong khi đó, nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York cho thấy khoảng 42% sinh viên mới tốt nghiệp đại học đang làm các công việc không thực sự yêu cầu bằng cấp chuyên môn.

Đây là tỷ lệ cao nhất kể từ năm 2020.

Mặc dù AI không phải nguyên nhân duy nhất dẫn đến tình trạng này, nhiều chuyên gia nhận định công nghệ đang đóng vai trò ngày càng lớn trong việc định hình lại nhu cầu tuyển dụng.

AI là mối đe dọa hay cơ hội?

Theo các chuyên gia kinh tế, AI không chỉ thay thế việc làm mà còn tạo ra nhiều ngành nghề mới.

Lịch sử cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều khiến một số công việc biến mất nhưng đồng thời mở ra những lĩnh vực nghề nghiệp hoàn toàn mới.

Tuy nhiên, tốc độ phát triển của AI hiện nay nhanh hơn đáng kể so với nhiều cuộc cách mạng công nghiệp trước đây.

Điều này đặt ra thách thức lớn cho người lao động trong việc cập nhật kỹ năng và thích nghi với môi trường làm việc mới.

Nhiều doanh nghiệp hiện đang ưu tiên tuyển dụng những nhân sự có khả năng làm việc cùng AI thay vì cạnh tranh trực tiếp với công nghệ.

Các kỹ năng như:

• Phân tích dữ liệu.
• Quản lý hệ thống AI.
• Tư duy sáng tạo.
• Giao tiếp và giải quyết vấn đề.
• Quản trị chiến lược.

được dự báo sẽ ngày càng quan trọng trong tương lai.

Tương lai của thị trường lao động trong kỷ nguyên AI

Các chuyên gia cho rằng thị trường lao động toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Sự kết hợp giữa AI, tự động hóa và chuyển đổi số sẽ tiếp tục làm thay đổi cách thức doanh nghiệp vận hành và tuyển dụng.

Những công việc mang tính lặp lại, xử lý dữ liệu đơn giản hoặc quy trình tiêu chuẩn hóa sẽ đối mặt nguy cơ tự động hóa cao hơn.

Ngược lại, các vị trí đòi hỏi tư duy chiến lược, khả năng sáng tạo, tương tác xã hội và quản lý con người vẫn sẽ giữ vai trò quan trọng.

Do đó, thay vì chỉ lo sợ AI thay thế việc làm, nhiều chuyên gia khuyến nghị người lao động cần chủ động nâng cao kỹ năng để tận dụng cơ hội từ làn sóng công nghệ mới.

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức cho thị trường lao động toàn cầu. Việc hơn một nửa người Mỹ lo ngại AI có thể cướp mất việc làm phản ánh những thay đổi sâu sắc đang diễn ra trong nền kinh tế hiện đại. Trong bối cảnh doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và tái cấu trúc nhân sự, khả năng thích nghi, học hỏi và làm chủ AI sẽ trở thành yếu tố quyết định thành công của người lao động trong thập kỷ tới.