10 Năm Sau Brexit: Doanh Nghiệp Anh Vẫn Chật Vật Thích Nghi, Xuất Khẩu Sang EU Chưa Thể Phục Hồi

Ngày 23/6/2016 đánh dấu một trong những sự kiện kinh tế – chính trị quan trọng nhất trong lịch sử hiện đại của Vương quốc Anh khi cử tri nước này lựa chọn rời Liên minh châu Âu (EU), hay còn gọi là Brexit. Một thập kỷ đã trôi qua, nhưng những tác động của quyết định này vẫn đang được cảm nhận rõ rệt trong cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các nhà xuất khẩu.

Nhiều doanh nghiệp từng kỳ vọng Brexit sẽ mang lại sự linh hoạt và cơ hội mở rộng thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc mất quyền tiếp cận thuận lợi vào thị trường chung châu Âu đã khiến hàng nghìn công ty Anh phải thay đổi chiến lược kinh doanh để tồn tại.

Từ thị trường châu Âu đến châu Á: Hành trình đầy khó khăn của doanh nghiệp Anh

Một ví dụ điển hình là Bridge Cheese, nhà sản xuất pho mát tại Telford, miền trung nước Anh.

Người sáng lập Michael Harte từng xây dựng kế hoạch mở rộng mạnh mẽ sang các thị trường châu Âu như Pháp, Tây Ban Nha, Italy và Ireland. Tuy nhiên, sau khi Brexit chính thức có hiệu lực, các rào cản thương mại mới đã khiến kế hoạch này gần như phá sản.

Trước Brexit, một lô hàng pho mát có thể được sản xuất vào đầu tuần và đến tay khách hàng tại châu Âu chỉ sau vài ngày. Nhưng sau khi Anh rời thị trường chung EU, doanh nghiệp phải đối mặt với hàng loạt thủ tục hải quan, giấy chứng nhận thú y, kiểm tra biên giới và các chi phí phát sinh đáng kể.

Theo ông Harte, chỉ riêng chi phí kiểm tra thú y bắt buộc đã lên tới khoảng 500 bảng Anh cho mỗi lô hàng, chưa kể các thủ tục giấy tờ phức tạp khiến thời gian giao hàng kéo dài.

Sau nhiều năm không thể duy trì xuất khẩu sang châu Âu, Bridge Cheese đã chuyển hướng sang thị trường châu Á. Hiện nay, Hồng Kông trở thành khách hàng lớn của công ty, đồng thời doanh nghiệp đang mở rộng sang Malaysia và tìm kiếm cơ hội tại Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc cùng nhiều thị trường khác.

Dù đạt được những thành công mới, Michael Harte vẫn cho rằng tốc độ tăng trưởng của công ty sẽ tốt hơn nhiều nếu Anh vẫn duy trì khả năng thương mại tự do với EU.

Các doanh nghiệp thực phẩm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất

Ngành thực phẩm và đồ uống được xem là một trong những lĩnh vực chịu tác động lớn nhất từ Brexit.

Theo số liệu từ Liên đoàn Thực phẩm và Đồ uống Anh, khối lượng xuất khẩu thực phẩm sang EU trong giai đoạn 2021-2025 đã giảm hơn 23% so với 5 năm trước Brexit.

Nguyên nhân chính đến từ:

• Chi phí hành chính tăng cao.
• Quy trình kiểm tra hàng hóa nghiêm ngặt hơn.
• Thời gian thông quan kéo dài.
• Chi phí logistics và vận chuyển gia tăng.
• Khó khăn trong việc đáp ứng các quy định mới của EU.

Đặc biệt, các doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu ảnh hưởng mạnh nhất do nguồn lực hạn chế để xử lý các thủ tục phát sinh.

Hàng chục nghìn doanh nghiệp nhỏ rời bỏ thị trường EU

Một nghiên cứu của Trung tâm Hiệu suất Kinh tế thuộc Trường Kinh tế London cho thấy đến năm 2024 có khoảng 20.000 doanh nghiệp nhỏ của Anh ngừng xuất khẩu sang EU.

Con số này phản ánh thực trạng nhiều công ty không đủ khả năng cạnh tranh trong môi trường thương mại mới sau Brexit.

Đối với nhiều doanh nghiệp, EU từng là thị trường xuất khẩu tự nhiên nhờ vị trí địa lý gần, hệ thống logistics thuận tiện và không có rào cản thương mại đáng kể. Khi những lợi thế đó biến mất, việc duy trì hoạt động xuất khẩu trở nên khó khăn hơn nhiều.

Brexit khiến kinh tế Anh thiệt hại hàng trăm tỷ bảng?

Không chỉ ảnh hưởng đến thương mại, Brexit còn được cho là tác động tiêu cực đến đầu tư và tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Theo các cơ quan dự báo ngân sách của chính phủ Anh, nền kinh tế nước này có thể nhỏ hơn khoảng 4% sau 15 năm so với kịch bản ở lại EU.

Dựa trên quy mô GDP khoảng 3.000 tỷ bảng Anh năm 2025, mức suy giảm này tương đương khoảng 120 tỷ bảng Anh giá trị kinh tế.

Trong khi đó, Viện Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (NBER) của Mỹ đưa ra đánh giá thậm chí bi quan hơn. Tổ chức này cho rằng Brexit có thể khiến quy mô nền kinh tế Anh giảm từ 6% đến 8%, đồng thời làm giảm khoảng 18% đầu tư so với trường hợp không xảy ra Brexit.

Đầu tư là yếu tố quan trọng đối với năng suất lao động, đổi mới công nghệ và tăng trưởng dài hạn. Do đó, sự suy giảm đầu tư đang là một trong những mối lo lớn nhất của các nhà hoạch định chính sách Anh.

Tranh cãi chưa có hồi kết về tác động của Brexit

Không phải tất cả các nhà kinh tế đều đồng ý với các dự báo tiêu cực nói trên.

Những người ủng hộ Brexit cho rằng các phân tích hiện nay đã đánh giá quá cao tác động của việc rời EU. Theo họ, nguyên nhân chính khiến kinh tế Anh tăng trưởng chậm nằm ở:

• Thuế cao hơn.
• Giá năng lượng tăng mạnh.
• Quy định trong nước phức tạp hơn.
• Những cú sốc toàn cầu sau đại dịch COVID-19.

Nhóm này cũng chỉ ra rằng tăng trưởng kinh tế của Anh trong nhiều giai đoạn vẫn tương đương hoặc tốt hơn một số nền kinh tế lớn của châu Âu như Đức.

Theo quan điểm của họ, Anh nên tiếp tục theo đuổi các hiệp định thương mại song phương với các nền kinh tế đang phát triển nhằm khai thác thế mạnh của lĩnh vực dịch vụ tài chính và công nghệ.

Bắc Ireland: Điểm sáng hiếm hoi hậu Brexit

Trong khi phần lớn doanh nghiệp Anh gặp khó khăn, Bắc Ireland lại nổi lên như một ngoại lệ đáng chú ý.

Nhờ các thỏa thuận đặc biệt nhằm duy trì hòa bình trên đảo Ireland, Bắc Ireland vẫn được tiếp cận thuận lợi với thị trường EU đồng thời duy trì mối liên kết với phần còn lại của Vương quốc Anh.

Điều này giúp nhiều doanh nghiệp tại đây tận dụng lợi thế tiếp cận song song hai thị trường lớn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại và đầu tư.

Nhiều chuyên gia cho rằng thành công tương đối của Bắc Ireland phần nào phản ánh những lợi ích mà các doanh nghiệp Anh từng được hưởng khi còn là thành viên của thị trường chung châu Âu.

Triển vọng nào cho kinh tế Anh trong thập kỷ tới?

Sau 10 năm kể từ cuộc trưng cầu dân ý lịch sử, Brexit vẫn là chủ đề gây tranh cãi tại Anh.

Dù nhiều doanh nghiệp đã tìm được hướng đi mới thông qua việc mở rộng sang châu Á, Trung Đông và các thị trường mới nổi, nhưng việc thay thế hoàn toàn vai trò của EU vẫn là thách thức rất lớn.

Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế còn chậm, đầu tư chưa phục hồi mạnh và thương mại với EU vẫn gặp nhiều rào cản, nền kinh tế Anh sẽ cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ những tác động dài hạn của Brexit.