Vì sao Hà Nam – tỉnh đông dân nhất Trung Quốc – lại không giữ chân được người trẻ?

Hà Nam: Tỉnh đông dân nhất Trung Quốc nhưng liên tục “chảy máu dân số”

Một câu nói đang lan truyền trong giới trẻ Trung Quốc rằng: “Người trẻ Hà Nam chỉ có hai loại – người đã đến Quảng Đông và người đang chuẩn bị đến Quảng Đông.”

Nghe có vẻ cường điệu, nhưng thực tế lại phản ánh khá rõ tình trạng di cư quy mô lớn đang diễn ra tại tỉnh Hà Nam – nơi có dân số đăng ký đông nhất Trung Quốc.

Trong nhiều năm qua, Hà Nam liên tục nằm trong nhóm địa phương có lượng người di cư ròng cao nhất cả nước. Chỉ riêng năm 2025, tỉnh này ghi nhận khoảng 202.000 người rời đi. Năm trước đó, con số còn lớn hơn, lên tới 289.000 người.

Nếu tính trong 5 năm gần đây, tổng lượng dân di cư ròng của Hà Nam đã vượt 1,7 triệu người – một con số cho thấy sức ép rất lớn đối với nền kinh tế và cấu trúc xã hội của địa phương.

Điều đáng chú ý là Hà Nam không phải vùng nghèo nhất Trung Quốc. Đây là tỉnh có dân số hơn 110 triệu người và quy mô GDP thuộc top đầu cả nước. Tuy nhiên, tỉnh này vẫn không thể giữ chân lực lượng lao động trẻ.

Đông dân nhưng không đồng nghĩa với nhiều cơ hội

Khi nhắc tới Hà Nam, nhiều người thường nghĩ ngay đến hai chữ: đông dân.

Tuy nhiên, dân số lớn không tự động tạo ra cơ hội việc làm hay mức sống cao hơn.

Trong nền kinh tế hiện đại, yếu tố quyết định khả năng giữ chân dân cư chính là năng lực công nghiệp và chất lượng việc làm.

Đó là lý do Quảng Đông nhiều năm liền trở thành “nam châm hút dân” của Trung Quốc. Đây là địa phương dẫn đầu cả nước về công nghiệp, xuất khẩu, sản xuất tư nhân và công nghệ.

Ngược lại, Hà Nam vẫn chủ yếu được xem là “vựa lúa” của Trung Quốc.

Trong các chiến lược quốc gia, Hà Nam thường được định vị là trung tâm đảm bảo an ninh lương thực. Tỉnh này đứng thứ hai cả nước về sản lượng ngũ cốc và dẫn đầu về sản lượng lúa mì.

Nông nghiệp mang lại vai trò chiến lược cho Hà Nam, nhưng cũng tạo ra giới hạn lớn.

Tỷ lệ đất nông nghiệp quá cao khiến diện tích dành cho phát triển công nghiệp bị thu hẹp. Kết quả là quy mô sản xuất công nghiệp của Hà Nam không tương xứng với dân số và GDP của tỉnh.

Doanh thu của các doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn tại Hà Nam chỉ đứng thứ tám toàn quốc – khá thấp nếu so với vị trí thứ năm về GDP và vị trí số một về dân số đăng ký.

Người trẻ rời đi vì thu nhập và việc làm

Vấn đề cốt lõi không nằm ở tình yêu quê hương, mà là cơ hội kiếm sống.

Trịnh Châu – thủ phủ của Hà Nam – hiện là trung tâm kinh tế mạnh nhất tỉnh. GDP năm 2024 đã vượt mốc 1.000 tỷ nhân dân tệ, đưa thành phố vào nhóm 20 đô thị kinh tế lớn nhất Trung Quốc.

Tuy nhiên, mức thu nhập thực tế của người dân lại chưa tương xứng.

Theo số liệu thuế thu nhập cá nhân, Trịnh Châu vẫn kém xa nhiều thành phố như Vũ Hán, Trường Sa hay Hợp Phì.

Điều này phản ánh thực tế rằng số lượng việc làm thu nhập cao tại Hà Nam còn khá hạn chế.

Vì vậy, nhiều người trẻ buộc phải rời quê để tìm kiếm tương lai ở những trung tâm công nghiệp mạnh hơn.

Quảng Đông trở thành “miền đất hứa” của người Hà Nam

Theo dữ liệu điều tra dân số Trung Quốc, hơn 16 triệu người Hà Nam hiện sinh sống ngoài tỉnh.

Trong số đó, khoảng 2,77 triệu người tập trung tại Quảng Đông – điểm đến phổ biến nhất.

Riêng Thâm Quyến có hơn 800.000 người Hà Nam sinh sống, trong khi Quảng Châu có hơn nửa triệu người.

Ngoài Quảng Đông, Chiết Giang cũng là lựa chọn lớn thứ hai.

Tại Hàng Châu, cộng đồng người Hà Nam đông đến mức trên mạng xã hội Trung Quốc xuất hiện biệt danh “Yu-Hang” – cách chơi chữ giữa Hà Nam và Hàng Châu.

Nhiều người rời Hà Nam không phải vì muốn cắt đứt với quê nhà. Họ chỉ đang tìm kiếm câu trả lời cho một câu hỏi rất thực tế:

“Liệu tôi có thể có cuộc sống tốt hơn ở nơi khác không?”

Công nghiệp quyết định dòng chảy dân số

Có một quy luật rất rõ trong quá trình đô thị hóa Trung Quốc:

Nơi nào có công nghiệp mạnh, nơi đó có dân cư.

Điều này được thể hiện rõ ngay trong nội bộ Hà Nam.

Hiện chỉ có ba thành phố của tỉnh đang tăng dân số là:

• Trịnh Châu
• Lạc Dương
• Từ Xương

Đây cũng chính là những khu vực có nền công nghiệp và sản xuất phát triển hơn phần còn lại của tỉnh.

Ngược lại, nhiều địa phương nông nghiệp đang mất dân nhanh chóng.

Công nghiệp tạo việc làm, việc làm giữ chân dân số – quy luật này đang vận hành mạnh mẽ không chỉ ở Hà Nam mà trên toàn Trung Quốc.

Hà Nam đang cố gắng chuyển mình

Dù đối mặt áp lực lớn, Hà Nam không đứng yên.

Những năm gần đây, Trịnh Châu đang tích cực thu hút các ngành công nghệ mới như:

• xe điện
• công nghệ thông tin
• điện tử
• y sinh học

Sự xuất hiện của các tập đoàn như Foxconn, BYD và Yutong đang từng bước thay đổi cấu trúc công nghiệp địa phương.

Trong khi đó, Lạc Dương tiếp tục tập trung vào sản xuất thiết bị và vật liệu mới.

Tuy nhiên, chuyển đổi công nghiệp là quá trình dài hạn.

Một hệ sinh thái công nghệ không thể hình thành chỉ sau vài năm. Hà Nam vẫn cần thời gian để xây dựng chuỗi cung ứng, nguồn nhân lực chất lượng cao và mạng lưới doanh nghiệp hỗ trợ.

“Xuất khẩu con người” và áp lực xã hội

Hiện tượng người trẻ rời quê tạo ra nhiều hệ lụy lâu dài.

Nhiều lao động Hà Nam kiếm tiền ở Quảng Đông hoặc Chiết Giang nhưng vẫn quay về quê mua nhà, nuôi con hoặc nghỉ hưu.

Điều này khiến:

• lực lượng lao động trẻ rời đi
• người già và trẻ em ở lại
• tiêu dùng diễn ra ở các tỉnh phát triển
• nguồn thu thuế cũng chảy về các trung tâm công nghiệp

Nói cách khác, thứ mà Hà Nam đang “xuất khẩu” nhiều nhất chính là con người.

Vấn đề này không chỉ riêng Hà Nam.

Các tỉnh như Hồ Nam, An Huy, Tứ Xuyên hay Quảng Tây cũng đang đối mặt tình trạng tương tự.

Đô thị hóa Trung Quốc và bài toán chưa có lời giải

Làn sóng di cư nội địa tại Trung Quốc thực chất đã kéo dài nhiều thập kỷ kể từ thời kỳ cải cách mở cửa.

Đó là quá trình người dân “bỏ phiếu bằng chân” – di chuyển tới nơi có cơ hội tốt hơn.

Nhưng điều này cũng tạo ra một câu hỏi lớn:

Khi giới trẻ liên tục rời đi, ai sẽ duy trì dịch vụ công, chăm sóc người già và hệ thống giáo dục ở các địa phương mất dân?

Đây không chỉ là bài toán của Hà Nam mà còn là thách thức lớn đối với mô hình phát triển của Trung Quốc trong giai đoạn già hóa dân số.

Và Hà Nam hiện chính là ví dụ rõ ràng nhất cho sự chuyển dịch đầy khó khăn đó.