Tham vọng áp thuế của ông Trump chưa dừng lại: Những bước đi tiếp theo có thể định hình lại thương mại toàn cầu

Sau một khoảng thời gian tương đối yên ắng kể từ khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ nhiều mức thuế quan diện rộng hồi đầu năm, Tổng thống Donald Trump đang từng bước đưa chiến lược thương mại cứng rắn quay trở lại. Những quyết định mới được Nhà Trắng công bố trong thời gian gần đây cho thấy cuộc chiến thuế quan không những chưa kết thúc mà còn có khả năng bước sang một giai đoạn mới với phạm vi rộng hơn.

Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng những động thái tiếp theo của chính quyền Trump có thể không chỉ tác động đến quan hệ thương mại giữa Mỹ và các đối tác lớn, mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, chi phí sản xuất, giá tiêu dùng và tốc độ tăng trưởng kinh tế thế giới.

Trong bối cảnh nhiều cuộc điều tra thương mại đang được tiến hành, giới đầu tư và doanh nghiệp quốc tế đang theo dõi sát từng quyết định của Washington nhằm đánh giá mức độ leo thang của cuộc chiến thuế quan trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Donald Trump.

Thuế quan quay trở lại sau phán quyết của Tòa án Tối cao

Hôm thứ Sáu, Mỹ chính thức áp dụng các mức thuế từ 10% đến 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ khoảng 60 đối tác thương mại.

Đây là những mức thuế có nội dung tương đối giống với các chính sách trước đây từng bị Tòa án Tối cao Mỹ vô hiệu hóa. Vì vậy, giới phân tích cho rằng tác động ngay lập tức lên giá hàng hóa tại Mỹ sẽ không quá lớn.

Tuy nhiên, điều khiến thị trường lo ngại không nằm ở các mức thuế hiện tại mà ở khả năng ông Trump sẽ tiếp tục mở rộng chương trình áp thuế trong thời gian tới.

Lịch sử chính sách thương mại của Tổng thống Trump cho thấy mỗi vòng thuế quan mới thường chỉ là bước khởi đầu trước khi các biện pháp mạnh hơn được triển khai.

Chiến lược thuế quan ngày càng mở rộng

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump liên tục mở rộng danh mục hàng hóa chịu thuế.

Ban đầu, các mức thuế chủ yếu nhắm vào hàng nhập khẩu từ:

• Trung Quốc
• Canada
• Mexico

Sau đó, phạm vi được mở rộng sang:

• Ô tô
• Thép
• Đồng
• Nhiều mặt hàng công nghiệp khác

Đỉnh điểm là các mức thuế “có đi có lại”, ảnh hưởng đến hầu hết các đối tác thương mại lớn của Mỹ.

Ngay cả khi Tòa án Tối cao tuyên bố nhiều mức thuế trước đây là không hợp pháp, Nhà Trắng vẫn nhanh chóng tìm kiếm các cơ sở pháp lý mới để tiếp tục thực hiện mục tiêu bảo hộ thương mại.

Điều này cho thấy tham vọng tái thiết hệ thống thuế quan của ông Trump gần như không hề suy giảm.

Điều 301 trở thành nền tảng pháp lý mới

Để tránh những rào cản pháp lý từng gặp phải, chính quyền Mỹ hiện ưu tiên sử dụng Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Cơ chế này cho phép Washington điều tra những hành vi bị cho là gây thiệt hại đến lợi ích thương mại của Mỹ và áp dụng các biện pháp đáp trả, bao gồm thuế quan.

Các mức thuế vừa có hiệu lực đối với khoảng 60 đối tác thương mại đều được xây dựng dựa trên kết quả của cuộc điều tra liên quan đến các cáo buộc về lao động cưỡng bức.

Đầu tuần, một số mặt hàng nhập khẩu từ Brazil cũng bị áp thuế theo một cơ sở pháp lý khác sau khi chính quyền Mỹ kết luận rằng các chính sách thương mại của Brazil gây bất lợi cho doanh nghiệp Mỹ.

Theo nhiều luật sư thương mại, Điều 301 có nền tảng pháp lý vững chắc hơn so với những quyền hạn khẩn cấp từng bị Tòa án Tối cao bác bỏ.

Các vụ kiện pháp lý vẫn tiếp tục xuất hiện

Mặc dù được đánh giá có cơ sở pháp lý tốt hơn, các mức thuế mới vẫn đối mặt với nhiều thách thức tại tòa án.

Ngay trong ngày các chính sách mới được ban hành, Liberty Justice Center – tổ chức từng thắng kiện chính quyền Trump trong vụ thuế quan trước đây – đã tiếp tục nộp đơn kiện.

Theo Jeffrey Schwab, cố vấn cấp cao của tổ chức này, Điều 301 chỉ được thiết kế để xử lý các tranh chấp cụ thể giữa từng quốc gia, chứ không phải là cơ sở để áp thuế hàng loạt lên phần lớn hàng nhập khẩu trên toàn thế giới.

Nếu các vụ kiện tiếp tục kéo dài, tính hợp pháp của nhiều chính sách thuế mới vẫn có thể bị xem xét lại trong thời gian tới.

Điều 338 – “lá bài” mới của Nhà Trắng

Bên cạnh Điều 301, giới chuyên gia còn đặc biệt chú ý đến việc chính quyền Trump bắt đầu viện dẫn Điều 338 của Đạo luật Thuế quan Smoot-Hawley.

Đây là một điều khoản hiếm khi được sử dụng trong lịch sử thương mại Mỹ.

Đầu tuần này, ông Trump đã viện dẫn Điều 338 để đe dọa áp thuế 50% đối với một số mặt hàng nhập khẩu từ Canada.

Theo Nhà Trắng, Canada có các chính sách phân biệt đối xử với doanh nghiệp Mỹ và đã trả đũa các mức thuế trước đó của Washington.

Khác với Điều 301, Điều 338 được đánh giá có thể giúp chính quyền triển khai thuế quan nhanh hơn do không cần trải qua thời gian chờ kéo dài.

Điều này khiến nhiều doanh nghiệp phải gấp rút điều chỉnh kế hoạch sản xuất và vận chuyển.

Doanh nghiệp chạy đua trước khi thuế có hiệu lực

Theo Kyle Peacock, Giám đốc Peacock Tariff Consulting, nhiều doanh nghiệp Canada đang tăng tốc sản xuất để kịp xuất khẩu hàng sang Mỹ trước thời điểm thuế mới bắt đầu.

Không ít công ty phải:

• Hủy kế hoạch nghỉ phép của nhân viên.
• Tăng công suất nhà máy.
• Đẩy nhanh hoạt động logistics.
• Tăng lượng hàng tồn kho tại Mỹ.

Đối với các doanh nghiệp ở châu Âu hoặc châu Á, việc thích ứng nhanh như vậy khó khăn hơn nhiều do khoảng cách vận chuyển xa hơn và chuỗi cung ứng phức tạp hơn.

Liên minh châu Âu trở thành mục tiêu tiếp theo

Không dừng lại ở Canada hay Brazil, Tổng thống Trump còn tuyên bố sẽ mở cuộc điều tra theo Điều 301 đối với Liên minh châu Âu.

Nguyên nhân xuất phát từ việc EU xử phạt nhiều tập đoàn công nghệ Mỹ như:

• Google
• Apple
• Meta
• Amazon

Ông Trump cho rằng các quy định của EU mang tính phân biệt đối xử và gây thiệt hại cho doanh nghiệp Mỹ.

Nếu cuộc điều tra kết thúc với kết luận bất lợi cho EU, Washington hoàn toàn có thể áp thêm các mức thuế mới lên hàng hóa châu Âu.

Nhiều cuộc điều tra khác vẫn đang diễn ra

Ngoài EU, chính quyền Mỹ còn tiến hành cuộc điều tra về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất tại 16 đối tác thương mại lớn nhất.

Các cuộc điều tra này có thể dẫn đến nhiều vòng thuế quan mới.

Điều đáng chú ý là các mức thuế phát sinh hoàn toàn có khả năng được cộng dồn với các loại thuế hiện có, khiến tổng chi phí nhập khẩu tăng mạnh.

Theo các tổ chức nghiên cứu kinh tế, nếu điều này xảy ra, tác động đến lạm phát và tăng trưởng sẽ rõ rệt hơn nhiều so với hiện nay.

Fitch Ratings cảnh báo nguy cơ lạm phát

Ông Olu Sonola, Trưởng bộ phận Kinh tế Mỹ của Fitch Ratings, nhận định rằng nếu mức thuế quan quay trở lại ngưỡng cao như năm 2025, nền kinh tế Mỹ sẽ đối mặt với nhiều rủi ro.

Một số hệ quả có thể bao gồm:

• Lạm phát tăng trở lại.
• Giá hàng nhập khẩu cao hơn.
• Doanh nghiệp chịu áp lực chi phí.
• Chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn.
• Tăng trưởng kinh tế chậm lại nếu giá năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao.

Theo giới phân tích, đây sẽ là một trong những yếu tố quan trọng mà Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) phải cân nhắc trong các quyết định chính sách tiền tệ thời gian tới.

Triển vọng thương mại toàn cầu

Mặc dù vẫn còn những cân nhắc về mặt chính trị trước các mốc quan trọng trong năm, nhưng các chuyên gia cho rằng chính sách thương mại của ông Trump luôn có đặc điểm là thay đổi nhanh và có thể leo thang bất cứ lúc nào.

Nếu các cuộc điều tra hiện nay dẫn đến những vòng áp thuế mới, thương mại quốc tế sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn.

Doanh nghiệp toàn cầu sẽ phải điều chỉnh chuỗi cung ứng, đa dạng hóa thị trường và chuẩn bị cho một môi trường thương mại có nhiều rào cản hơn so với giai đoạn trước.

Trong bối cảnh đó, mọi tuyên bố từ Nhà Trắng về thuế quan sẽ tiếp tục là tâm điểm theo dõi của giới đầu tư, doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách trên toàn thế giới.