Ấn Độ tăng tốc năng lượng xanh nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào Trung Quốc

Tham vọng xây dựng một hệ sinh thái năng lượng tự chủ của Ấn Độ đang được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua việc mở rộng năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, khi điện mặt trời và điện gió ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hệ thống điện, New Delhi lại phải đối mặt với một nghịch lý lớn: nguồn năng lượng xanh tăng nhanh nhưng công nghệ lưu trữ lại phụ thuộc đáng kể vào Trung Quốc.

Trong một thập kỷ qua, công suất năng lượng tái tạo của Ấn Độ đã tăng nhanh. Theo dữ liệu từ viện nghiên cứu Niti Aayog của chính phủ Ấn Độ, các nhà máy điện mặt trời và điện gió hiện chiếm hơn 40% tổng công suất phát điện của quốc gia này, gần tương đương với công suất của các nhà máy nhiệt điện than.

Tuy nhiên, công suất lắp đặt không đồng nghĩa với lượng điện thực tế có thể cung cấp ổn định cho nền kinh tế.

Điện mặt trời phụ thuộc vào ánh sáng ban ngày, trong khi điện gió phụ thuộc vào điều kiện thời tiết. Khi nhu cầu điện tăng mạnh vào những thời điểm nguồn tái tạo không sản xuất đủ, hệ thống cần một giải pháp để lưu trữ điện dư thừa và cung cấp trở lại khi cần.

Đó chính là vai trò của pin lưu trữ năng lượng.

Vấn đề nằm ở chỗ gần 80% lượng pin được sử dụng để lưu trữ năng lượng tái tạo tại Ấn Độ hiện có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Gần 80% pin lưu trữ năng lượng tái tạo đến từ Trung Quốc

Theo Wood Mackenzie, ngành sản xuất pin nội địa của Ấn Độ hiện chỉ đáp ứng chưa đến 1% tổng nhu cầu ước tính khoảng 260 GWh dựa trên các gói thầu cạnh tranh trong năm 2026.

Trong khi đó, gần 80% pin được sử dụng cho lưu trữ năng lượng tái tạo có nguồn gốc từ Trung Quốc. Khoảng 20% còn lại chủ yếu đến từ các quốc gia châu Á khác, trong đó có Hàn Quốc và Đài Loan.

Khoảng cách này đặt ra một câu hỏi quan trọng đối với chiến lược năng lượng của Ấn Độ.

New Delhi muốn giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, tăng khả năng tự chủ về năng lượng và xây dựng nền tảng công nghiệp trong nước. Nhưng càng mở rộng điện mặt trời và điện gió, nhu cầu về hệ thống lưu trữ càng tăng.

Nếu năng lực sản xuất pin nội địa không theo kịp, quá trình chuyển đổi năng lượng có nguy cơ tạo ra một dạng phụ thuộc mới.

Đó là phụ thuộc vào công nghệ và chuỗi cung ứng pin của Trung Quốc.

Năng lượng tái tạo tăng mạnh nhưng than vẫn giữ vai trò chủ đạo

Ấn Độ hiện là một trong những quốc gia sản xuất và tiêu thụ điện lớn nhất thế giới. Nhu cầu năng lượng của nước này tiếp tục tăng khi dân số lớn, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh và ngành sản xuất ngày càng mở rộng.

Năng lượng tái tạo vì thế trở thành một trong những ưu tiên quan trọng của chính phủ Thủ tướng Narendra Modi.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi chưa thể khiến Ấn Độ nhanh chóng loại bỏ điện than.

Gần 70% sản lượng điện của Ấn Độ vẫn dựa trên than đá, trong khi chỉ hơn 15% sản lượng điện đến từ các dự án điện mặt trời và điện gió trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2026.

Điều này cho thấy Ấn Độ đang đứng trước một bài toán kép.

Một mặt, nước này cần tăng năng lượng tái tạo để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và cải thiện an ninh năng lượng.

Mặt khác, Ấn Độ vẫn cần nguồn điện ổn định để phục vụ nền kinh tế và chưa thể ngay lập tức thay thế vai trò của các nhà máy điện than.

Trong bối cảnh đó, hệ thống lưu trữ năng lượng trở thành một mắt xích đặc biệt quan trọng.

Quy định mới có thể làm tăng nhu cầu pin

Tuần trước, Cơ quan Điện lực Trung ương Ấn Độ đề xuất dự thảo quy định yêu cầu các dự án năng lượng mặt trời và điện gió mới của chính phủ, được đưa vào vận hành sau tháng 7 năm tới, phải có hệ thống lưu trữ pin.

Mục tiêu của chính sách này là nâng cao độ tin cậy của nguồn điện tái tạo.

Khi mặt trời chiếu mạnh hoặc gió thổi lớn, hệ thống có thể lưu trữ lượng điện dư thừa. Khi nhu cầu tăng hoặc nguồn năng lượng tái tạo giảm, lượng điện được lưu trữ có thể được đưa trở lại lưới điện.

Về mặt kỹ thuật, đây là bước đi quan trọng để giải quyết tính không ổn định của điện mặt trời và điện gió.

Nhưng về mặt chiến lược, quy định này cũng có thể khiến nhu cầu pin tại Ấn Độ tăng mạnh.

Trong trường hợp các nhà sản xuất pin trong nước chưa đủ năng lực, phần nhu cầu tăng thêm có khả năng tiếp tục được đáp ứng bởi các nhà cung cấp Trung Quốc.

Điều này tạo ra một nghịch lý: Ấn Độ càng thúc đẩy năng lượng xanh, nhu cầu đối với một công nghệ mà nước này vẫn phụ thuộc vào Trung Quốc càng lớn.

Trung Quốc đang nắm lợi thế quan trọng trong chuỗi cung ứng pin

Theo các chuyên gia, Trung Quốc hiện có lợi thế rất lớn trong nhiều công đoạn của chuỗi cung ứng pin toàn cầu.

Ashish Singla, Giám đốc nghiên cứu năng lượng và năng lượng tái tạo khu vực Nam Á tại S&P Global Energy, cho rằng Trung Quốc kiểm soát hơn 80% năng lực sản xuất toàn cầu đối với nhiều thành phần quan trọng của chuỗi cung ứng pin.

Điều này khiến các quốc gia như Ấn Độ dễ bị tổn thương trước biến động giá cả, những hạn chế thương mại và rủi ro tập trung công nghệ.

Ankita Chauhan, Giám đốc tại Wood Mackenzie, nhận định lợi thế về nguồn lực và công nghệ quan trọng của Trung Quốc từng được sử dụng như một công cụ địa chính trị nhằm đạt được những điều kiện thương mại thuận lợi hơn.

Đối với Ấn Độ, đây không đơn thuần là vấn đề thương mại.

Nó liên quan trực tiếp tới an ninh năng lượng quốc gia.

Nếu một quốc gia phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài cho các thiết bị then chốt của hệ thống điện, bất kỳ sự gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng cũng có thể ảnh hưởng đến kế hoạch phát triển năng lượng.

Quan hệ Ấn Độ – Trung Quốc vẫn còn nhiều điểm nhạy cảm

Quan hệ giữa New Delhi và Bắc Kinh đã có những dấu hiệu cải thiện trong năm qua sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Narendra Modi và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Thiên Tân.

Tuy nhiên, những vấn đề giữa hai nước vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.

Theo các báo cáo truyền thông địa phương, doanh nhân và lãnh đạo doanh nghiệp Ấn Độ vẫn gặp “những khó khăn đáng kể” trong việc xin visa Trung Quốc.

Trong lĩnh vực kinh tế, Ấn Độ đang có xu hướng nới lỏng một số quy định đầu tư đối với doanh nghiệp Trung Quốc, đồng thời vẫn duy trì các hạn chế thương mại đối với một số mặt hàng thuộc những lĩnh vực mà nước này đang cố gắng tăng khả năng tự cung tự cấp.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc cũng thận trọng với việc chuyển giao công nghệ cho Ấn Độ vì việc này có thể làm suy yếu vai trò của Bắc Kinh trong những chuỗi cung ứng toàn cầu quan trọng.

Điều này khiến quá trình xây dựng chuỗi cung ứng pin của Ấn Độ trở nên phức tạp hơn.

An ninh năng lượng ngày càng quan trọng với nền kinh tế Ấn Độ

Thách thức về năng lượng của Ấn Độ không chỉ liên quan đến nhu cầu điện dân dụng.

Nước này đang cố gắng trở thành một trung tâm sản xuất quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ấn Độ đang nổi lên như một địa điểm sản xuất quan trọng của Apple khi tập đoàn này đa dạng hóa cơ sở sản xuất ra ngoài Trung Quốc.

Đồng thời, New Delhi muốn thúc đẩy sản xuất chip, phát triển ngành trí tuệ nhân tạo và thu hút các trung tâm dữ liệu.

Tất cả những ngành này đều cần một thứ nền tảng: điện năng dồi dào, ổn định và có chi phí cạnh tranh.

Trong bài phát biểu nhân Ngày Độc lập tháng trước, Thủ tướng Narendra Modi nhấn mạnh rằng an ninh năng lượng là một nhu cầu cấp thiết của thời đại.

Ông Modi cũng cảnh báo rằng việc vận hành nền kinh tế hiện đại ngày càng khó khăn nếu thiếu năng lượng, đặc biệt khi thế giới bước vào thời kỳ tiêu thụ điện rất lớn để phục vụ chip, AI và trung tâm dữ liệu.

Đây là lý do Ấn Độ không thể chỉ nhìn vào tỷ trọng năng lượng tái tạo mà cần quan tâm đến khả năng cung cấp điện liên tục.

Vì sao pin lưu trữ quan trọng với điện mặt trời và điện gió?

Ray Tay, Giám đốc điều hành tài chính dự án và cơ sở hạ tầng tại Moody’s Ratings, cho rằng hệ thống lưu trữ năng lượng đang ngày càng quan trọng.

Lý do nằm ở đặc điểm tự nhiên của điện mặt trời và điện gió.

Nguồn điện mặt trời thay đổi theo thời gian trong ngày, thời tiết và mùa. Trong khi đó, điện gió phụ thuộc vào tốc độ và điều kiện của gió.

Đáng chú ý, thời điểm nguồn năng lượng tái tạo dồi dào nhất không phải lúc nào cũng trùng với thời điểm nhu cầu điện cao nhất.

Chẳng hạn, hệ thống điện mặt trời có thể sản xuất rất nhiều điện vào giữa trưa, nhưng nhu cầu điện có thể tăng mạnh vào buổi tối khi người dân trở về nhà và doanh nghiệp vẫn cần điện.

Pin có thể giải quyết khoảng cách thời gian này.

Điện được sản xuất khi nguồn cung dồi dào sẽ được lưu trữ, sau đó giải phóng vào thời điểm nhu cầu cao.

Theo Ray Tay, hệ thống lưu trữ cũng có thể cải thiện hồ sơ tín dụng của các nhà sản xuất năng lượng tái tạo bằng cách ổn định doanh thu và giảm nguy cơ phải cắt giảm sản lượng.

Rủi ro “cắt giảm sản lượng” của năng lượng tái tạo

Một vấn đề đáng chú ý tại Ấn Độ là tình trạng các nhà máy năng lượng tái tạo có thể phải giảm sản lượng do lưới điện không đủ khả năng hấp thụ hoặc truyền tải.

Trong khi đó, việc cắt giảm công suất đối với điện mặt trời và điện gió tương đối dễ thực hiện hơn so với các nhà máy nhiệt điện.

Pin lưu trữ có thể giúp giảm vấn đề này bằng cách hấp thụ lượng điện dư thừa thay vì buộc nhà máy phải giảm phát.

Về lâu dài, điều này có thể giúp tăng hiệu quả sử dụng nguồn năng lượng tái tạo và cải thiện khả năng dự báo doanh thu của các dự án.

Nhưng để hệ thống hoạt động ở quy mô lớn, Ấn Độ cần một ngành công nghiệp pin đủ mạnh.

Và đây chính là điểm yếu hiện nay.

Ấn Độ có thể mất hơn một thập kỷ để xây dựng năng lực sản xuất pin

Theo Wood Mackenzie, Ấn Độ có thể mất hơn một thập kỷ để nâng cao đáng kể năng lực sản xuất pin nội địa.

Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp Ấn Độ đang tập trung vào các cơ sở lắp ráp, thử nghiệm ở công đoạn cuối hoặc sản xuất pin cho xe điện.

Đây là những lĩnh vực có lợi nhuận hấp dẫn hơn nhờ các chương trình trợ cấp của chính phủ.

Tuy nhiên, để thực sự tự chủ, Ấn Độ cần phát triển rộng hơn toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu, vật liệu hoạt tính, linh kiện, tế bào pin cho tới hệ thống lưu trữ hoàn chỉnh.

Ashish Singla cho rằng năng lực sản xuất pin nội địa của Ấn Độ có thể đạt khoảng 140 GWh nếu các dự án triển khai đúng tiến độ và các sáng kiến liên quan đến khoáng sản thiết yếu cùng chính sách tái chế được thực hiện thành công.

Nếu đạt được mục tiêu này, khoảng cách giữa nhu cầu và năng lực sản xuất trong nước sẽ được thu hẹp đáng kể.

Tuy nhiên, quá trình đó vẫn cần thời gian.

Bài toán lớn của Ấn Độ: xanh hơn nhưng phải tự chủ hơn

Nhìn rộng hơn, câu chuyện năng lượng của Ấn Độ phản ánh một thách thức chung của nền kinh tế toàn cầu.

Các quốc gia muốn chuyển sang năng lượng sạch nhưng để làm được điều đó lại cần những nguyên liệu, thiết bị và công nghệ mà một số quốc gia khác đang kiểm soát.

Trong trường hợp của Ấn Độ, Trung Quốc giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong chuỗi cung ứng pin.

Do đó, mục tiêu tăng năng lượng tái tạo và mục tiêu tự chủ công nghiệp phải được thực hiện song song.

Nếu chỉ xây dựng thêm hàng trăm gigawatt điện mặt trời và điện gió mà không phát triển hệ thống lưu trữ và lưới điện, tính ổn định của nguồn cung vẫn là vấn đề.

Ngược lại, nếu mở rộng hệ thống lưu trữ nhưng tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào nguồn pin nhập khẩu, an ninh năng lượng vẫn có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài.

Đây là bài toán mà chính phủ Modi sẽ phải giải quyết trong những năm tới.

Những thông tin kinh tế khác cần chú ý tại Ấn Độ

Bên cạnh câu chuyện năng lượng, nền kinh tế Ấn Độ cũng đang xuất hiện một số diễn biến đáng chú ý.

Số liệu GDP quý II của Ấn Độ đang gây tranh luận sau khi tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 7,8%, cao hơn dự kiến. Con số này đang được xem xét kỹ lưỡng sau cáo buộc từ một cựu quan chức chính phủ rằng số liệu có thể đã bị thổi phồng một cách nhân tạo thông qua cách xử lý dữ liệu của năm trước.

Trong lĩnh vực tài chính, Sở Giao dịch Chứng khoán Quốc gia Ấn Độ (NSE) đã nhận được sự chấp thuận của cơ quan quản lý để tiến hành IPO.

Theo Reuters, NSE đang lên kế hoạch thực hiện đợt IPO, có khả năng định giá doanh nghiệp lên tới 47 tỷ USD, trong tuần bắt đầu từ ngày 21/9.

Những diễn biến này cho thấy Ấn Độ đang cùng lúc đứng trước nhiều thay đổi lớn: mở rộng năng lượng tái tạo, phát triển công nghiệp công nghệ cao, thu hút chuỗi cung ứng toàn cầu và củng cố thị trường tài chính.

Ấn Độ đang đứng trước một nghịch lý lớn trong quá trình chuyển đổi năng lượng: năng lượng tái tạo đang phát triển nhanh nhưng để khai thác hiệu quả nguồn năng lượng này, quốc gia vẫn cần một hệ thống pin mà phần lớn nguồn cung hiện đến từ Trung Quốc.

Trong ngắn hạn, nhập khẩu có thể là giải pháp cần thiết để đáp ứng tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện. Nhưng về dài hạn, New Delhi sẽ phải xây dựng năng lực sản xuất pin, phát triển nguồn nguyên liệu, công nghệ lưu trữ và hệ thống tái chế trong nước.

Điều này càng trở nên cấp thiết khi Ấn Độ muốn trở thành trung tâm sản xuất toàn cầu, phát triển chip, AI và các trung tâm dữ liệu.

Cuộc chuyển đổi năng lượng của Ấn Độ vì vậy không chỉ là câu chuyện về việc xây thêm điện mặt trời hay điện gió. Đó còn là cuộc đua giành quyền kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ đứng phía sau năng lượng xanh.

Câu hỏi về tham vọng năng lượng của Ấn Độ

Vì sao Ấn Độ phải sử dụng nhiều pin lưu trữ?

Điện mặt trời và điện gió không sản xuất điện ổn định liên tục. Pin lưu trữ giúp tích trữ điện khi nguồn cung dồi dào và cung cấp lại khi nhu cầu tăng hoặc nguồn tái tạo giảm.

Ấn Độ đang phụ thuộc vào Trung Quốc ở mức nào?

Theo số liệu được nêu trong nội dung, gần 80% pin dùng cho lưu trữ năng lượng tái tạo tại Ấn Độ có nguồn gốc từ Trung Quốc. Trong khi đó, sản xuất pin nội địa hiện mới đáp ứng chưa đến 1% nhu cầu ước tính khoảng 260 GWh vào năm 2026.

Ấn Độ có thể tự sản xuất pin trong tương lai không?

Có khả năng. Các chuyên gia cho rằng năng lực sản xuất nội địa có thể tăng đáng kể nếu các dự án đầu tư được triển khai đúng tiến độ, đồng thời các chương trình về khoáng sản thiết yếu và tái chế được thực hiện hiệu quả. Tuy nhiên, việc xây dựng một chuỗi cung ứng hoàn chỉnh có thể mất hơn một thập kỷ.

Vì sao Ấn Độ chưa thể từ bỏ điện than?

Dù năng lượng tái tạo phát triển nhanh, điện mặt trời và điện gió vẫn có tính biến động. Điện than hiện cung cấp nguồn điện ổn định và vẫn giữ vai trò lớn trong hệ thống điện của Ấn Độ. Việc thay thế hoàn toàn than đá vì vậy cần thời gian và một hệ thống lưu trữ, truyền tải đủ mạnh.

Trung Quốc có vai trò gì trong chuỗi cung ứng năng lượng xanh?

Trung Quốc giữ vị thế lớn trong nhiều công đoạn của chuỗi cung ứng pin và các công nghệ năng lượng sạch. Điều này mang lại lợi thế đáng kể cho các doanh nghiệp Trung Quốc nhưng đồng thời khiến những quốc gia phụ thuộc vào nguồn cung này phải đối mặt với rủi ro về giá cả, thương mại và công nghệ.