Sai lầm trong tầm nhìn siêu vũ trụ của Meta: Khi metaverse đi quá xa kỳ vọng thị trường

Tham vọng metaverse của Meta và bước ngoặt lịch sử năm 2021

Tháng 10 năm 2021, Mark Zuckerberg gây chấn động giới công nghệ khi tuyên bố đổi tên Facebook thành Meta. Đây không đơn thuần là một cuộc tái định vị thương hiệu, mà là tuyên bố công khai về tham vọng dài hạn của công ty: xây dựng metaverse – một vũ trụ kỹ thuật số nơi con người có thể làm việc, giao tiếp và giải trí thông qua các thế giới ảo kết nối với nhau.

Trong thông cáo báo chí khi đó, Meta khẳng định công ty đang vượt ra khỏi giới hạn của màn hình 2D để hướng tới những trải nghiệm nhập vai thông qua thực tế ảo và thực tế tăng cường. Tầm nhìn được vẽ ra là một tương lai nơi người dùng sử dụng tai nghe hoặc kính công nghệ cao, tương tác bằng các hình đại diện 3D, giống như những cảnh phim khoa học viễn tưởng.

Tuy nhiên, sau gần 5 năm triển khai và tiêu tốn hàng tỷ USD đầu tư, bức tranh metaverse mà Meta từng hứa hẹn đã không diễn ra như kỳ vọng.

Reality Labs: trung tâm tham vọng và cũng là điểm gãy chiến lược

Reality Labs, bộ phận chịu trách nhiệm phát triển metaverse và các thiết bị thực tế ảo của Meta, từng được xem là “trái tim” của chiến lược siêu vũ trụ. Nhưng đến năm 2025, bộ phận này lại trở thành tâm điểm của các đợt cắt giảm chi phí.

Meta đã sa thải khoảng 1.500 nhân viên thuộc Reality Labs và đóng cửa ba studio game thực tế ảo. Đồng thời, công ty cũng tạm dừng kế hoạch hợp tác sản xuất tai nghe VR với các đối tác bên thứ ba như ASUS và Lenovo, những thiết bị dự kiến chạy trên hệ điều hành thực tế ảo của Meta.

Thay vì tiếp tục theo đuổi viễn cảnh “Ready Player One”, Meta bắt đầu điều chuyển nguồn lực sang mảng kính thông minh và thiết bị đeo, nơi công ty nhìn thấy tiềm năng thương mại thực tế hơn trong ngắn và trung hạn.

Sai lầm lớn nhất: lời hứa vượt quá khả năng công nghệ

Một trong những sai lầm cốt lõi trong tầm nhìn metaverse của Meta nằm ở việc công ty đã hứa hẹn quá nhiều so với những gì công nghệ thời điểm đó có thể đáp ứng.

Mark Zuckerberg từng trình diễn các video quảng bá với đồ họa mượt mà, môi trường 3D sống động và khả năng tương tác gần như không có độ trễ. Nhưng sản phẩm thực tế mà người dùng trải nghiệm lại hoàn toàn khác.

Theo Ramon Llamas, Giám đốc nghiên cứu thiết bị của IDC, metaverse ngay từ đầu đã được “bán” như một giấc mơ hoàn chỉnh, trong khi trên thực tế cần rất nhiều đột phá công nghệ chưa tồn tại. Chính Zuckerberg cũng từng thừa nhận trong các bài thuyết trình rằng metaverse phụ thuộc vào hàng loạt đổi mới vẫn chưa diễn ra.

Khoảng cách lớn giữa kỳ vọng và trải nghiệm thực tế đã khiến nhiều người dùng sớm mất hứng thú.

Phần cứng và trải nghiệm người dùng chưa sẵn sàng

Dù Meta trở thành một trong những nhà bán lẻ tai nghe VR lớn nhất thế giới nhờ dòng Quest, nhưng phần mềm Meta Horizon lại không đạt được mức độ phổ biến như mong đợi. Đồ họa bị đánh giá là kém hấp dẫn, môi trường ảo đơn điệu, và đặc biệt là hình ảnh các avatar không có chân từng trở thành đề tài chế giễu trên mạng xã hội.

Bên cạnh đó, tai nghe thực tế ảo vẫn còn cồng kềnh, gây mỏi và khó chịu khi sử dụng trong thời gian dài. Ngay cả các sản phẩm cao cấp như Apple Vision Pro cũng chưa thể giải quyết triệt để những vấn đề này.

Theo Counterpoint Research, lượng xuất xưởng tai nghe VR toàn cầu trong nửa đầu năm 2025 đã giảm 14% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh rõ ràng sự suy giảm của nhu cầu thị trường.

Ngay cả Samsung, khi ra mắt tai nghe Galaxy VR, cũng thừa nhận đây chỉ là bước đệm cho chiến lược kính thông minh dài hạn, chứ chưa phải một sản phẩm đại chúng.

Từ metaverse sang kính thông minh: một bước lùi hay bước tiến?

Dù metaverse không đạt được thành công như kỳ vọng, những nỗ lực của Meta không hoàn toàn vô nghĩa. Các khoản đầu tư khổng lồ đã giúp công ty phát triển thành công dòng kính thông minh Ray-Ban Meta và Ray-Ban Meta Display, những sản phẩm nhận được phản hồi tích cực hơn từ thị trường.

Meta hiện đặt cược rằng kính thông minh sẽ trở thành nền tảng điện toán tiếp theo sau điện thoại thông minh. Quan trọng hơn, nếu kiểm soát được phần cứng, Meta có thể giảm sự phụ thuộc vào hệ sinh thái ứng dụng của Apple và Google, nơi công ty hiện vẫn phải tuân thủ các quy định khắt khe.

Tuy nhiên, cuộc đua này không hề dễ dàng. Apple, Google, Samsung, XReal và nhiều công ty khác cũng đang tăng tốc phát triển kính thông minh, khiến lợi thế dẫn đầu của Meta có thể bị thu hẹp nhanh chóng.

Metaverse có thực sự kết thúc?

Việc Meta điều chỉnh chiến lược không đồng nghĩa với sự chấm hết của metaverse. Theo nhà phân tích Tuong Nguyen của Gartner, metaverse không phải là một sản phẩm hay nền tảng đơn lẻ, mà là một xu hướng dài hạn gắn liền với sự tiến hóa của internet.

Metaverse nên được nhìn nhận như sự hội tụ của nhiều công nghệ, từ thực tế ảo, thực tế tăng cường, kính thông minh, trí tuệ nhân tạo cho đến các hệ thống hiển thị thế hệ mới. Vấn đề không nằm ở việc metaverse có tồn tại hay không, mà là khi nào nó đủ chín muồi để được thị trường chấp nhận rộng rãi.