Mark Cuban nói “Tôi đã thua”: Bài học từ 33 triệu USD đầu tư vào 85 startup trên Shark Tank

Mark Cuban đã xây dựng khối tài sản hàng tỷ USD nhờ kinh doanh và đầu tư, nhưng kinh nghiệm của ông trên chương trình Shark Tank cho thấy một sự thật ít hào nhoáng hơn: ngay cả những nhà đầu tư giàu kinh nghiệm cũng không thể dễ dàng xác định đâu sẽ là startup thành công trong tương lai.

Trong 16 mùa tham gia Shark Tank của ABC, Cuban đã đầu tư khoảng 33 triệu USD vào ít nhất 85 công ty xuất hiện trên chương trình. Trong một thời gian dài, danh mục này không đem lại kết quả như kỳ vọng.

“Tôi đã bị đánh bại”, Cuban từng chia sẻ trên Full Send Podcast vào năm 2022, cho biết tại thời điểm đó các khoản đầu tư Shark Tank của ông đang ghi nhận khoản lỗ ròng nếu chỉ xét trên cơ sở dòng tiền.

Nhưng câu chuyện không dừng lại ở đó.

Sau khi tập Shark Tank cuối cùng có sự xuất hiện của Cuban được phát sóng vào năm 2025, ông cho biết mình đã đầu tư khoảng 33 triệu USD vào các thương vụ trên chương trình và đã nhận về tới khoảng 35 triệu USD tiền mặt.

Quan trọng hơn, Cuban vẫn còn sở hữu cổ phần trong một số công ty.

Ông ước tính giá trị thị trường của phần vốn còn lại từ danh mục Shark Tank ít nhất khoảng 250 triệu USD. Đây là giá trị hợp lý ước tính của số cổ phần đang nắm giữ chứ không phải khoản tiền Cuban đã thực sự thu về. Giá trị này vẫn có thể thay đổi đáng kể tùy theo kết quả kinh doanh và định giá của từng công ty.

Sự khác biệt giữa hai thời điểm cho thấy một bài học quan trọng của đầu tư startup: thời gian có thể làm thay đổi hoàn toàn cách nhìn về một khoản đầu tư.

Không phải khoản đầu tư nào cũng cần chiến thắng

Đầu tư vào startup khác khá xa so với mua một cổ phiếu của doanh nghiệp đã niêm yết.

Khi rót vốn vào một công ty non trẻ, nhà đầu tư thường phải chấp nhận một mức độ bất định rất cao. Doanh nghiệp có thể tăng trưởng nhanh, trở thành công ty lớn hoặc thậm chí tạo ra mức định giá vượt xa khoản đầu tư ban đầu.

Nhưng chiều ngược lại cũng rất rõ ràng: công ty có thể không đạt được mô hình kinh doanh phù hợp, thiếu vốn, mất thị phần hoặc hoàn toàn thất bại.

Các thương vụ của Cuban trên Shark Tank về bản chất có nhiều điểm tương đồng với đầu tư thiên thần và đầu tư mạo hiểm. Nhà đầu tư bỏ vốn để đổi lấy quyền sở hữu, sau đó chờ đợi nhiều năm để xem doanh nghiệp có thể phát triển đến đâu.

Đây là mô hình mà lợi nhuận có thể phân bổ rất không đồng đều.

Một số công ty có thể mất phần lớn hoặc toàn bộ giá trị. Một số khác chỉ mang lại mức lợi nhuận khiêm tốn. Nhưng nếu một doanh nghiệp thực sự thành công, giá trị khoản đầu tư ban đầu có thể tăng lên nhiều lần.

Chính sự phân bổ lợi nhuận không cân đối này khiến đầu tư startup hấp dẫn, đồng thời cũng khiến việc đánh giá rủi ro trở nên đặc biệt quan trọng.

Vì sao ngay cả Mark Cuban cũng có thể chọn sai?

Mark Cuban sở hữu kinh nghiệm kinh doanh đáng kể và từng thực hiện nhiều thương vụ đầu tư thành công.

Tuy nhiên, thị trường startup có một đặc điểm khiến ngay cả những nhà đầu tư giàu kinh nghiệm cũng gặp khó khăn: rất nhiều yếu tố quyết định thành công chỉ xuất hiện sau khi khoản đầu tư đã được thực hiện.

Một doanh nhân có thể trình bày một ý tưởng rất thuyết phục nhưng sau đó gặp khó khăn khi mở rộng quy mô.

Một sản phẩm có thể được khách hàng yêu thích trong giai đoạn đầu nhưng không tạo ra lợi nhuận bền vững.

Một công ty có thể tăng trưởng nhanh nhưng cần quá nhiều vốn.

Thậm chí một doanh nghiệp đang hoạt động tốt cũng có thể chịu ảnh hưởng bởi sự thay đổi công nghệ, cạnh tranh, quy định hoặc hành vi người tiêu dùng.

Vì vậy, việc dự đoán công ty nào sẽ trở thành “người chiến thắng” không đơn giản như việc đánh giá một sản phẩm tốt tại thời điểm hiện tại.

Xác suất thất bại cao là đặc điểm của đầu tư startup

Một con số thường xuyên xuất hiện trong các cuộc thảo luận về startup là tỷ lệ 90% doanh nghiệp khởi nghiệp thất bại. Tuy nhiên, con số này không dễ kiểm chứng và không nên được sử dụng như một quy luật tuyệt đối cho mọi loại startup.

Nghiên cứu của Shikhar Ghosh, giảng viên cấp cao tại Harvard Business School, từng cho thấy khoảng 70% đến 80% các doanh nghiệp nhận vốn đầu tư mạo hiểm không tạo ra mức lợi nhuận mà nhà đầu tư kỳ vọng.

Điều này giúp giải thích tại sao một danh mục startup có thể chứa rất nhiều khoản đầu tư không thành công nhưng vẫn có khả năng tạo lợi nhuận tổng thể.

Giả sử một nhà đầu tư sở hữu hàng chục khoản đầu tư và phần lớn trong số đó không đạt kỳ vọng. Chỉ cần một vài công ty tăng trưởng vượt trội, lợi nhuận từ những khoản đầu tư này có thể bù đắp cho các khoản thua lỗ.

Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng của đầu tư mạo hiểm.

Mark Cuban có lợi thế mà nhà đầu tư thông thường không có

Có một điểm cần đặc biệt lưu ý khi rút ra bài học từ Cuban.

Ông có khả năng phân bổ hàng chục triệu USD vào nhiều doanh nghiệp khác nhau mà không đặt toàn bộ tương lai tài chính vào một thương vụ duy nhất.

Đối với một nhà đầu tư bình thường, điều kiện hoàn toàn khác.

Một khoản đầu tư startup trị giá hàng chục nghìn USD có thể chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng tài sản. Nếu doanh nghiệp thất bại, tác động đến tài chính cá nhân sẽ nghiêm trọng hơn nhiều so với trường hợp một tỷ phú phân bổ một phần nhỏ tài sản vào một thương vụ.

Do đó, bài học quan trọng từ Cuban không nhất thiết là cố gắng tìm ra “startup tiếp theo sẽ thành công”.

Bài học có thể nằm ở cách quản trị rủi ro.

Nhà đầu tư nên cân nhắc số tiền có thể chấp nhận mất, tránh phụ thuộc vào một khoản đầu tư duy nhất và xây dựng danh mục phù hợp với mục tiêu tài chính của mình.

Đa dạng hóa giúp giảm phụ thuộc vào một khoản đầu tư

Câu chuyện Shark Tank của Cuban cho thấy một nguyên tắc quen thuộc nhưng vẫn rất quan trọng: không nên đặt toàn bộ kỳ vọng vào một khoản đầu tư duy nhất.

Đa dạng hóa không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro thị trường hay bảo đảm lợi nhuận. Tuy nhiên, nó có thể làm giảm mức độ phụ thuộc vào kết quả của một tài sản hoặc một doanh nghiệp.

Đối với nhà đầu tư thông thường, điều này có thể được thực hiện thông qua nhiều loại tài sản khác nhau tùy theo mục tiêu và mức chịu rủi ro, chẳng hạn cổ phiếu, trái phiếu, quỹ ETF hoặc các sản phẩm đầu tư khác.

Đầu tư vào startup và các tài sản chưa niêm yết thường có mức độ rủi ro, thanh khoản và khả năng tiếp cận khác với cổ phiếu trên thị trường công khai.

Do đó, việc lựa chọn kênh đầu tư cần dựa trên khả năng tài chính và thời gian đầu tư của từng người.

Bắt đầu nhỏ có thể quan trọng hơn việc tìm kiếm “thương vụ để đời”

Một điểm đáng chú ý khác từ câu chuyện của Cuban là nhà đầu tư không cần phải có hàng triệu USD mới có thể bắt đầu xây dựng tài sản.

Đối với người mới, việc duy trì thói quen đầu tư đều đặn có thể quan trọng hơn việc cố gắng tìm kiếm một khoản đầu tư có khả năng tăng giá nhiều lần.

Ví dụ, thay vì chờ đến khi có một khoản tiền lớn, nhà đầu tư có thể phân bổ một phần thu nhập định kỳ vào danh mục dài hạn phù hợp với khả năng chịu rủi ro.

Phương pháp này không tạo ra kết quả ngoạn mục trong thời gian ngắn, nhưng có thể giúp hình thành kỷ luật tài chính.

Điểm quan trọng là khoản tiền được đầu tư phải phù hợp với ngân sách và không ảnh hưởng đến các nhu cầu tài chính thiết yếu.

Đầu tư dài hạn cần nhìn xa hơn biến động ngắn hạn

Câu chuyện của Cuban còn cho thấy một đặc điểm quan trọng của đầu tư vào doanh nghiệp non trẻ: giá trị có thể mất nhiều năm mới được phản ánh rõ ràng.

Khi Cuban nói rằng các khoản đầu tư Shark Tank từng khiến ông thua lỗ trên cơ sở tiền mặt, đó là một góc nhìn tại một thời điểm cụ thể.

Sau đó, khi một số doanh nghiệp phát triển và giá trị cổ phần tăng lên, bức tranh lại thay đổi.

Tuy nhiên, nhà đầu tư cần phân biệt giữa giá trị trên giấy và tiền mặt thực sự thu được.

Một cổ phần được định giá 10 triệu USD không đồng nghĩa nhà đầu tư chắc chắn có thể bán ngay với giá 10 triệu USD. Khả năng thanh khoản, thời điểm bán, điều kiện thị trường và định giá thực tế đều có thể ảnh hưởng đến số tiền cuối cùng.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với các công ty chưa niêm yết.

Nhà đầu tư không nên nhầm kinh nghiệm với khả năng dự đoán

Mark Cuban là ví dụ đáng chú ý cho thấy kinh nghiệm không đồng nghĩa với khả năng dự đoán chính xác mọi khoản đầu tư.

Ông có thể đánh giá doanh nhân, sản phẩm và mô hình kinh doanh tốt hơn nhiều người mới tham gia thị trường. Nhưng ngay cả vậy, một phần đáng kể các thương vụ vẫn có thể không đạt kỳ vọng.

Điều này cũng phản ánh một thực tế của thị trường vốn: tương lai luôn chứa đựng những yếu tố mà nhà đầu tư không thể biết trước.

Thay vì cố gắng loại bỏ hoàn toàn sai lầm, một chiến lược thực tế hơn là xây dựng danh mục sao cho một sai lầm riêng lẻ không phá hỏng toàn bộ kế hoạch tài chính.

Bài học lớn nhất từ 33 triệu USD của Mark Cuban

Nhìn vào hành trình đầu tư của Cuban trên Shark Tank, có thể rút ra một số bài học đáng chú ý.

Thứ nhất, không ai có thể xác định chính xác tất cả những doanh nghiệp chiến thắng.

Thứ hai, đầu tư vào startup có rủi ro rất cao, nhưng một số khoản đầu tư thành công có thể tạo ra mức lợi nhuận lớn.

Thứ ba, đa dạng hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi tỷ lệ thất bại của từng khoản đầu tư riêng lẻ cao.

Thứ tư, thời gian có thể thay đổi đáng kể kết quả đầu tư, đặc biệt đối với các doanh nghiệp đang trong giai đoạn tăng trưởng.

Cuối cùng, quy mô vốn và khả năng chịu lỗ của mỗi nhà đầu tư là khác nhau. Điều phù hợp với Mark Cuban chưa chắc phù hợp với một người đang tiết kiệm cho hưu trí, mua nhà hoặc các mục tiêu tài chính dài hạn.

Vì vậy, thay vì cố gắng sao chép danh mục của một tỷ phú, nhà đầu tư có thể tập trung vào câu hỏi cơ bản hơn: mình có bao nhiêu vốn, có thể chấp nhận mất bao nhiêu, cần tiền vào thời điểm nào và mức độ biến động nào là phù hợp?

Câu hỏi về bài học của tỷ phú Mark Cuban

Mark Cuban đã đầu tư bao nhiêu tiền vào các công ty trên Shark Tank?

Theo những con số được Cuban công bố, ông đã đầu tư khoảng 33 triệu USD vào ít nhất 85 công ty trong thời gian tham gia Shark Tank.

Mark Cuban có thực sự thua lỗ khi đầu tư trên Shark Tank?

Tại một thời điểm vào năm 2022, Cuban cho biết danh mục đầu tư Shark Tank của ông đang ghi nhận khoản lỗ ròng nếu xét trên cơ sở tiền mặt. Tuy nhiên, sau khi ông kết thúc hành trình trên chương trình, ông cho biết đã nhận khoảng 35 triệu USD tiền mặt và vẫn nắm giữ cổ phần có giá trị ước tính ít nhất 250 triệu USD.

Vì sao đầu tư startup có thể mang lại lợi nhuận lớn?

Startup có khả năng tăng trưởng nhanh từ quy mô rất nhỏ. Nếu một doanh nghiệp trở thành công ty lớn, giá trị cổ phần mà nhà đầu tư sở hữu từ giai đoạn đầu có thể tăng mạnh.

Đầu tư nhiều startup có giúp loại bỏ rủi ro không?

Không. Đa dạng hóa có thể giảm sự phụ thuộc vào một doanh nghiệp nhưng không thể loại bỏ rủi ro. Nhiều hoặc thậm chí phần lớn startup trong danh mục vẫn có thể hoạt động kém hiệu quả.

Nhà đầu tư thông thường có nên đầu tư giống Mark Cuban?

Không có một chiến lược chung phù hợp với tất cả mọi người. Nhà đầu tư cần xem xét thu nhập, tài sản, mục tiêu, thời gian đầu tư và khả năng chịu rủi ro trước khi lựa chọn tài sản.

Bài học quan trọng nhất từ Mark Cuban là gì?

Một trong những bài học đáng chú ý là không nên kỳ vọng mọi khoản đầu tư đều thành công. Quản trị rủi ro, đa dạng hóa và duy trì kỷ luật có thể quan trọng không kém việc tìm kiếm một khoản đầu tư có khả năng tăng trưởng vượt trội.

Lưu ý: Nội dung về đầu tư trong bài nhằm mục đích cung cấp thông tin và góc nhìn tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư. Mọi khoản đầu tư đều có rủi ro, bao gồm khả năng mất một phần hoặc toàn bộ số vốn. Nhà đầu tư cần tự nghiên cứu và cân nhắc tình hình tài chính, mục tiêu cũng như khả năng chịu rủi ro của mình trước khi đưa ra quyết định.