Ấn Độ muốn gì từ BRICS khi thâm hụt thương mại tăng vọt?

Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 diễn ra tại Bharat Mandapam trong bối cảnh Ấn Độ đang đứng trước một nghịch lý đáng chú ý: thương mại với BRICS tăng trưởng rất nhanh, nhưng cán cân thương mại lại ngày càng nghiêng về phía nhập khẩu.

Với vai trò chủ tịch BRICS, New Delhi đang tận dụng vị thế của mình để thúc đẩy một yêu cầu rõ ràng: các thành viên trong khối cần tạo điều kiện thuận lợi hơn để hàng hóa và dịch vụ của Ấn Độ tiếp cận thị trường.

Đây không đơn thuần là câu chuyện về việc giảm một con số thâm hụt thương mại. Đằng sau đó là vấn đề lớn hơn liên quan đến năng lực sản xuất, khả năng cạnh tranh xuất khẩu, chuỗi cung ứng và vị thế của Ấn Độ trong cấu trúc kinh tế đang thay đổi của BRICS.

Số liệu thương mại mới nhất cho thấy thâm hụt thương mại của Ấn Độ với các quốc gia BRICS đã tăng lên 226,1 tỷ USD trong năm tài chính 2025-2026. Trong cùng thời gian, tổng kim ngạch thương mại giữa Ấn Độ và BRICS đạt khoảng 417,5 tỷ USD, cao hơn gấp đôi mức khoảng 203 tỷ USD của năm tài chính 2020-2021.

Như vậy, vấn đề không nằm ở việc thương mại không phát triển. Ngược lại, thương mại đang tăng rất mạnh nhưng tốc độ nhập khẩu vượt xa xuất khẩu.

Xuất khẩu tăng nhưng nhập khẩu tăng nhanh hơn nhiều

Trong giai đoạn được đề cập, xuất khẩu của Ấn Độ sang BRICS tăng khoảng 48,8%, lên 95,7 tỷ USD.

Tuy nhiên, nhập khẩu lại tăng tới 131,8%, đạt 321,8 tỷ USD.

Khoảng cách này tạo ra một thực tế đáng chú ý: BRICS hiện chỉ hấp thụ khoảng 22% lượng hàng hóa xuất khẩu của Ấn Độ, trong khi cung cấp hơn 40% lượng hàng hóa mà Ấn Độ nhập khẩu.

Điều đó giải thích vì sao New Delhi muốn biến nhiệm kỳ chủ tịch BRICS thành cơ hội thúc đẩy tiếp cận thị trường.

Ấn Độ không nhất thiết muốn đóng cửa thị trường hoặc giảm mạnh nhập khẩu. Điều nước này cần là một cấu trúc thương mại cân bằng hơn, trong đó các doanh nghiệp Ấn Độ có khả năng bán nhiều hơn vào các thị trường BRICS.

Vấn đề này đặc biệt quan trọng khi Ấn Độ đang theo đuổi mục tiêu xây dựng năng lực sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp điện tử, mở rộng sản xuất hàng hóa có giá trị gia tăng cao và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trung Quốc và Nga là hai nguồn thâm hụt lớn nhất

Nhìn vào từng quốc gia, có thể thấy thâm hụt thương mại của Ấn Độ với BRICS không phải một vấn đề đồng nhất.

Theo phân tích của Rubix Data Sciences, thâm hụt thương mại của Ấn Độ với BRICS đạt khoảng 224 tỷ USD trong năm 2025, tăng mạnh so với mức 117 tỷ USD năm 2021.

Trong đó, Trung Quốc đóng góp hơn 100 tỷ USD, còn Nga đóng góp khoảng 55 tỷ USD vào khoảng cách thương mại.

Trung Quốc đặc biệt đáng chú ý vì cơ cấu hàng nhập khẩu từ nước này gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất của Ấn Độ.

Các mặt hàng chủ yếu gồm máy móc, thiết bị điện tử, linh kiện, hóa chất và nhiều loại nguyên liệu đầu vào công nghiệp khác.

Theo số liệu được đề cập, nhập khẩu của Ấn Độ từ Trung Quốc vượt 130 tỷ USD, trong khi xuất khẩu sang Trung Quốc vẫn dưới 20 tỷ USD.

Điều này cho thấy thâm hụt với Trung Quốc không đơn giản chỉ là vấn đề của một vài nhóm sản phẩm. Nó liên quan trực tiếp tới cấu trúc của nền kinh tế Ấn Độ.

Nếu các nhà máy tại Ấn Độ vẫn cần nhập khẩu máy móc, linh kiện và nguyên liệu từ Trung Quốc để duy trì sản xuất, việc áp dụng thuế quan quá mạnh có thể tạo ra tác động ngược: chi phí sản xuất trong nước tăng lên và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Ấn Độ suy giảm.

Thâm hụt với Nga lại có câu chuyện khác

Không phải mọi khoản thâm hụt trong BRICS đều mang cùng một ý nghĩa.

Trường hợp Nga là ví dụ điển hình.

Thâm hụt thương mại của Ấn Độ với Nga phần lớn liên quan đến việc nhập khẩu dầu thô với mức giá chiết khấu. Sau khi xung đột Nga – Ukraine làm thay đổi mạnh dòng chảy năng lượng toàn cầu, Ấn Độ đã trở thành một trong những khách hàng lớn của dầu Nga.

Từ góc độ cán cân thương mại, lượng dầu nhập khẩu lớn khiến thâm hụt với Nga tăng cao.

Nhưng từ góc độ kinh tế vĩ mô, đây không nhất thiết đồng nghĩa với một quan hệ thương mại “không lành mạnh”. Nguồn dầu giá cạnh tranh có thể giúp Ấn Độ kiểm soát chi phí năng lượng và hỗ trợ an ninh năng lượng.

Quan hệ Ấn Độ – Nga vì thế không chỉ xoay quanh thương mại hàng hóa. Các lĩnh vực như năng lượng, quốc phòng và công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo, cũng đang trở thành những chủ đề hợp tác quan trọng.

Điều này cho thấy New Delhi có thể không tìm cách loại bỏ toàn bộ thâm hụt, mà muốn thay đổi cơ cấu thương mại để những khoản nhập khẩu chiến lược đi kèm với cơ hội xuất khẩu tương xứng hơn.

UAE và các thành viên khác cũng có vai trò riêng

Tình trạng mất cân bằng cũng không giống nhau giữa các thành viên BRICS.

Với UAE, sự chênh lệch thương mại phản ánh một phần đáng kể hoạt động hàng hóa và năng lượng, trong khi thương mại song phương vẫn đang mở rộng nhanh.

Trong khi đó, Ấn Độ lại có thặng dư thương mại với một số thành viên như Ai Cập và Ethiopia.

Đây là điểm quan trọng khi đánh giá BRICS.

BRICS không phải một thị trường thống nhất theo cách đơn giản. Sau quá trình mở rộng, nhóm này bao gồm nhiều nền kinh tế có cấu trúc khác nhau, từ những quốc gia xuất khẩu năng lượng lớn ở vùng Vịnh cho tới các nền kinh tế châu Phi và các cường quốc sản xuất như Trung Quốc.

Do đó, một chính sách thương mại duy nhất dành cho toàn bộ BRICS có thể không giải quyết được vấn đề.

Ấn Độ nhiều khả năng cần một chiến lược riêng cho từng đối tác.

Vì sao con số 226,1 tỷ USD chưa nói hết câu chuyện?

Con số thâm hụt 226,1 tỷ USD rất lớn và dễ tạo ra cảm giác rằng quan hệ thương mại giữa Ấn Độ và BRICS đang mất cân bằng nghiêm trọng.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào con số này, có thể bỏ qua những yếu tố cấu trúc quan trọng.

Theo lập luận được đưa ra bởi Sohom Banerjee, người sáng lập Quantive Advisory LLP, thâm hụt thương mại không nhất thiết đồng nghĩa với một mối quan hệ thương mại không lành mạnh.

Vấn đề lớn hơn nằm ở sự bất đối xứng trong quá trình hội nhập kinh tế.

BRICS ngày càng quan trọng đối với các nhà cung cấp hàng hóa vào thị trường Ấn Độ, nhưng Ấn Độ vẫn chưa có vị thế tương đương trong vai trò nhà cung cấp cho các thị trường BRICS.

Nói cách khác, Ấn Độ đang trở thành một thị trường lớn cho BRICS nhưng chưa trở thành một trung tâm sản xuất và xuất khẩu tương xứng trong nội bộ khối.

Đây mới là vấn đề mà New Delhi muốn giải quyết.

Trung Quốc là bài toán khó nhất

Nếu Nga chủ yếu liên quan đến năng lượng thì Trung Quốc lại liên quan trực tiếp đến năng lực sản xuất.

Sự phụ thuộc vào máy móc, linh kiện điện tử, hóa chất và nguyên liệu công nghiệp từ Trung Quốc có thể trở thành một rủi ro cấu trúc đối với tham vọng sản xuất của Ấn Độ.

Viện nghiên cứu GTRI tại Delhi từng cảnh báo về sự phụ thuộc ngày càng tăng của Ấn Độ vào các đầu vào công nghiệp từ Trung Quốc.

Điều đáng lo ngại là một nền kinh tế muốn xây dựng ngành sản xuất tiên tiến nhưng lại phụ thuộc lớn vào một quốc gia khác về các linh kiện và nguyên liệu thiết yếu.

Đây là lý do Ấn Độ đang cố gắng thúc đẩy sản xuất trong nước và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, quá trình này không thể diễn ra trong một sớm một chiều.

Nếu doanh nghiệp Ấn Độ chưa sản xuất được những sản phẩm đầu vào với chất lượng và giá thành cạnh tranh, việc hạn chế nhập khẩu có thể khiến chi phí của chính doanh nghiệp trong nước tăng lên.

Vì vậy, bài toán của New Delhi không phải chỉ là “nhập khẩu ít hơn”, mà là sản xuất trong nước nhiều hơn và xuất khẩu được nhiều hơn.

BRICS có thể vô tình làm Ấn Độ phụ thuộc hơn?

Một nghịch lý khác đang xuất hiện.

BRICS đang thúc đẩy nhiều sáng kiến nhằm tăng cường kết nối giữa các thành viên, bao gồm thanh toán xuyên biên giới, sử dụng nội tệ, hành lang thương mại kỹ thuật số và kết nối logistics.

Về lý thuyết, những sáng kiến này có thể giúp giảm chi phí giao dịch và thúc đẩy thương mại nội khối.

Nhưng nếu năng lực xuất khẩu của Ấn Độ không được cải thiện song song, kết quả có thể là nhập khẩu từ BRICS tăng nhanh hơn nữa.

Khi thanh toán dễ dàng hơn, logistics thuận tiện hơn và các rào cản thương mại giảm xuống, hàng hóa của những nền kinh tế có năng lực sản xuất mạnh sẽ càng dễ tiếp cận thị trường Ấn Độ.

Do đó, cải thiện kết nối thương mại chỉ là một phần của câu chuyện.

Phần còn lại là làm sao để doanh nghiệp Ấn Độ đủ sức tận dụng những kết nối đó để xuất khẩu ngược trở lại.

Ấn Độ thực sự muốn gì từ BRICS?

Thông điệp của New Delhi có thể được hiểu khá rõ: Ấn Độ muốn tiếp cận thị trường BRICS dễ dàng hơn và có cơ hội cạnh tranh công bằng hơn.

Các ưu tiên được đề cập bao gồm:

• Đàm phán tiếp cận thị trường theo từng ngành.
• Công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn sản phẩm.
• Đơn giản hóa và đẩy nhanh thủ tục hải quan.
• Giảm các rào cản phi thuế quan.
• Mở rộng cơ hội cho dược phẩm.
• Tăng xuất khẩu hàng hóa kỹ thuật.
• Thúc đẩy ngành ô tô và linh kiện.
• Mở rộng xuất khẩu thực phẩm chế biến.
• Tăng khả năng tiếp cận thị trường hóa chất.
• Phát triển dịch vụ kỹ thuật số.

Đây là cách tiếp cận thực tế hơn so với việc chỉ yêu cầu tất cả thành viên cùng giảm thuế.

Bởi trên thực tế, nhiều rào cản thương mại hiện đại nằm ở tiêu chuẩn kỹ thuật, thủ tục kiểm định, giấy phép, quy định nhập khẩu và các yêu cầu hành chính.

Chiến lược riêng cho từng đối tác

Một trong những hướng tiếp cận được đề xuất là Ấn Độ nên xây dựng chiến lược riêng cho từng thành viên.

Với Nga, trọng tâm có thể là tăng xuất khẩu hàng hóa sản xuất và dịch vụ để cân bằng một phần dòng nhập khẩu năng lượng.

Với Trung Quốc, bài toán khó hơn nhiều. Ấn Độ cần xử lý các vấn đề về tiêu chuẩn, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào các đầu vào công nghiệp quan trọng.

Với Indonesia và Brazil, New Delhi có thể tăng cường hợp tác thương mại và tìm kiếm những lĩnh vực mà hàng hóa Ấn Độ có lợi thế cạnh tranh.

Trong khi đó, UAE có thể đóng vai trò như một cửa ngõ quan trọng để Ấn Độ tiếp cận sâu hơn vào các thị trường Trung Đông và châu Phi.

Cách tiếp cận này phù hợp với thực tế rằng mỗi thành viên BRICS có một cơ cấu kinh tế, nhu cầu nhập khẩu và lợi thế xuất khẩu khác nhau.

Thước đo thành công không chỉ là giảm thâm hụt

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là không nên đánh giá nhiệm kỳ chủ tịch BRICS của Ấn Độ chỉ bằng câu hỏi: “Thâm hụt thương mại năm sau có giảm hay không?”

Nếu Ấn Độ nhập khẩu nhiều hơn để phục vụ đầu tư và sản xuất trong nước nhưng đồng thời nâng mạnh năng lực xuất khẩu, một khoản thâm hụt nhất thời chưa chắc là vấn đề lớn.

Điều quan trọng hơn là vị trí của Ấn Độ trong chuỗi giá trị.

Nếu Ấn Độ tiếp tục chủ yếu nhập khẩu máy móc, linh kiện, hóa chất và nguyên liệu từ các thành viên BRICS, trong khi xuất khẩu chủ yếu các sản phẩm có giá trị gia tăng thấp hơn, sự bất cân xứng sẽ tiếp tục tồn tại.

Ngược lại, nếu doanh nghiệp Ấn Độ có thể trở thành nhà cung cấp quan trọng về dược phẩm, ô tô, kỹ thuật, công nghệ số, thực phẩm chế biến và các sản phẩm công nghiệp tiên tiến, cấu trúc thương mại sẽ thay đổi.

Khi đó, Ấn Độ không chỉ là một thị trường tiêu thụ lớn của BRICS, mà còn trở thành một mắt xích sản xuất và xuất khẩu quan trọng của BRICS.

Đó có thể mới là mục tiêu chiến lược thực sự của New Delhi.

BRICS và tham vọng nâng vị thế kinh tế của Ấn Độ

Câu chuyện thương mại với BRICS cũng phản ánh một tham vọng lớn hơn của Ấn Độ trong nền kinh tế toàn cầu.

Ấn Độ muốn tận dụng quy mô thị trường nội địa, lực lượng lao động, năng lực dịch vụ và vị trí địa chính trị để trở thành một trung tâm sản xuất quan trọng.

Nước này đồng thời được hỗ trợ bởi thế mạnh về xuất khẩu dịch vụ và dòng kiều hối. Tuy nhiên, nếu muốn giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu công nghiệp, Ấn Độ vẫn cần nâng cao năng lực sản xuất hàng hóa.

BRICS có thể trở thành một nền tảng quan trọng cho quá trình này.

Nhưng để tận dụng được cơ hội, New Delhi cần biến các sáng kiến hội nhập của BRICS thành cơ hội thực tế cho doanh nghiệp Ấn Độ.

Từ thanh toán xuyên biên giới đến logistics, từ tiêu chuẩn hàng hóa đến thủ tục hải quan, mọi cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa nếu giúp doanh nghiệp Ấn Độ bán được nhiều sản phẩm hơn ra bên ngoài.

Thâm hụt thương mại 226,1 tỷ USD là một con số đủ lớn để thu hút sự chú ý, nhưng nó chỉ là phần nổi của một vấn đề rộng hơn.

Ấn Độ đang hội nhập ngày càng sâu với BRICS, song quá trình hội nhập hiện nay chưa cân bằng. Trung Quốc cung cấp một lượng lớn đầu vào công nghiệp, Nga cung cấp năng lượng, trong khi khả năng đưa hàng hóa và dịch vụ của Ấn Độ vào các thị trường BRICS vẫn chưa tương xứng.

Vì vậy, mục tiêu của New Delhi không đơn giản là yêu cầu các thành viên BRICS mua nhiều hàng hóa Ấn Độ hơn.

Mục tiêu lớn hơn là thay đổi vị thế của Ấn Độ trong chính hệ sinh thái kinh tế BRICS.

Nếu thành công, Ấn Độ có thể chuyển từ một thị trường tiêu thụ khổng lồ thành một trung tâm sản xuất, dịch vụ và xuất khẩu quan trọng của khối.

Và đó có thể mới là câu trả lời cho câu hỏi: Ấn Độ thực sự muốn gì từ BRICS?

Câu hỏi về thâm hụt thương mại giữa Ấn Độ và BRICS

1. Thâm hụt thương mại của Ấn Độ với BRICS hiện ở mức bao nhiêu?

Theo số liệu được đề cập, thâm hụt thương mại của Ấn Độ với các nước BRICS đạt khoảng 226,1 tỷ USD trong năm tài chính 2025-2026.

2. Vì sao thâm hụt thương mại của Ấn Độ với BRICS tăng mạnh?

Nguyên nhân chính là nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Trong giai đoạn được đề cập, xuất khẩu tăng 48,8% lên 95,7 tỷ USD, trong khi nhập khẩu tăng 131,8% lên 321,8 tỷ USD.

3. Trung Quốc đóng góp bao nhiêu vào thâm hụt của Ấn Độ?

Trung Quốc là nguồn thâm hụt lớn nhất, với mức trên 100 tỷ USD theo phân tích theo năm dương lịch được dẫn trong nội dung. Nhập khẩu chủ yếu liên quan tới máy móc, điện tử, linh kiện, hóa chất và nguyên liệu công nghiệp.

4. Vì sao Ấn Độ vẫn nhập khẩu nhiều dầu từ Nga?

Dầu thô giá chiết khấu từ Nga đã trở thành một yếu tố quan trọng trong cán cân thương mại. Đối với Ấn Độ, nguồn cung này có ý nghĩa đối với chi phí và an ninh năng lượng.

5. Ấn Độ muốn gì từ BRICS?

New Delhi muốn cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, giảm rào cản phi thuế quan, đơn giản hóa hải quan và tạo điều kiện để các doanh nghiệp Ấn Độ xuất khẩu nhiều hơn sang các thành viên BRICS.

6. Giảm nhập khẩu có phải là giải pháp duy nhất?

Không. Đặc biệt với những mặt hàng như linh kiện, máy móc và nguyên liệu công nghiệp, giảm nhập khẩu quá nhanh có thể ảnh hưởng đến chính hoạt động sản xuất trong nước. Giải pháp dài hạn là tăng năng lực sản xuất và xuất khẩu có giá trị gia tăng cao.

7. Điều gì sẽ quyết định thành công của Ấn Độ trong BRICS?

Không chỉ là mức thâm hụt thương mại. Quan trọng hơn là Ấn Độ có nâng được vị trí trong chuỗi giá trị của BRICS hay không, từ một thị trường nhập khẩu lớn trở thành một trung tâm sản xuất và cung ứng quan trọng.