Thuế quan mới của ông Trump lập tức bị kiện: Chuyên gia cảnh báo nguy cơ tiếp tục bị tòa án bác bỏ

Chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump tiếp tục trở thành tâm điểm chú ý khi chỉ vài giờ sau khi các mức thuế mới chính thức có hiệu lực, chính quyền Mỹ đã phải đối mặt với vụ kiện đầu tiên. Hai doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ đã đệ đơn lên Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ, cho rằng Nhà Trắng đang sử dụng Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 như một cách để khôi phục chương trình thuế quan diện rộng từng bị Tòa án Tối cao bác bỏ trước đó.

Động thái này đánh dấu một chương mới trong cuộc chiến pháp lý xoay quanh chính sách thương mại của ông Trump. Trong khi Nhà Trắng khẳng định các mức thuế mới nhằm giải quyết vấn đề lao động cưỡng bức trên toàn cầu, nhiều chuyên gia luật thương mại lại cho rằng việc mở rộng Điều 301 để áp thuế lên hơn 80 quốc gia có thể vượt quá phạm vi mà Quốc hội Mỹ cho phép.

Nếu các vụ kiện thành công, chiến lược thương mại của chính quyền Trump có thể tiếp tục đối mặt với những trở ngại lớn, đồng thời tạo ra thêm nhiều bất ổn cho doanh nghiệp và thị trường tài chính quốc tế.

Thuế mới áp dụng đối với hơn 80 quốc gia

Hôm thứ Sáu, chính quyền Tổng thống Donald Trump chính thức áp dụng các mức thuế quan mới đối với hàng hóa nhập khẩu từ hơn 80 quốc gia.

Theo Nhà Trắng, các biện pháp này được đưa ra vì nhiều quốc gia chưa có những hành động đủ mạnh nhằm ngăn chặn tình trạng sử dụng lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng.

Các mức thuế mới được ban hành theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, một công cụ pháp lý cho phép Chính phủ Mỹ áp dụng biện pháp đáp trả khi xác định đối tác có các hành vi thương mại bị xem là không công bằng.

Đáng chú ý, danh sách các quốc gia chịu ảnh hưởng lần này chiếm tới 99,4% tổng kim ngạch thương mại của Mỹ, cho thấy phạm vi áp dụng rộng chưa từng có.

Điều 301 được sử dụng theo cách chưa từng có

Điều 301 không phải là một quy định mới.

Trong nhiều thập kỷ qua, điều khoản này đã được nhiều đời tổng thống Mỹ sử dụng để gây sức ép thương mại đối với từng quốc gia hoặc từng lĩnh vực cụ thể. Ngay trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, Điều 301 cũng từng là cơ sở pháp lý cho các đợt áp thuế lên hàng hóa Trung Quốc.

Tuy nhiên, theo ông Peter Harrell, học giả thuộc Trung tâm Luật Đại học Georgetown, lần này chính quyền Trump đang sử dụng Điều 301 theo cách hoàn toàn khác.

Ông cho rằng điều luật này vốn không được xây dựng nhằm trao cho tổng thống quyền tự ý thiết lập lại toàn bộ biểu thuế nhập khẩu của nước Mỹ hoặc áp dụng các mức thuế mang tính lâu dài đối với gần như toàn bộ hàng hóa nhập khẩu.

Theo đánh giá của ông Harrell, khả năng các mức thuế mới tiếp tục bị tòa án xem xét là rất lớn.

Hai doanh nghiệp khởi kiện chỉ sau vài giờ

Không lâu sau khi các mức thuế bắt đầu có hiệu lực, hai doanh nghiệp nhỏ đã nộp đơn kiện lên Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ.

Trong đơn kiện, các nguyên đơn lập luận rằng chính quyền Trump đang sử dụng Điều 301 như một công cụ để tái lập hệ thống thuế quan toàn cầu mà Tòa án Tối cao đã tuyên bố không được Quốc hội cho phép.

Theo nội dung hồ sơ, các mức thuế theo Điều 301 được ban hành gần như ngay sau khi một loạt thuế quan khác theo Điều 122 hết hiệu lực.

Việc chuyển đổi giữa hai cơ sở pháp lý này, theo nguyên đơn, chỉ nhằm duy trì chính sách thuế quan diện rộng chứ không phản ánh đúng mục tiêu xử lý các hành vi thương mại cụ thể.

Bối cảnh từ phán quyết của Tòa án Tối cao

Trước đó, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ các mức thuế diện rộng mà ông Trump áp dụng theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).

Tòa án kết luận rằng đạo luật này không trao cho tổng thống quyền đơn phương áp thuế đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới.

Sau phán quyết, Nhà Trắng nhanh chóng tìm kiếm các cơ sở pháp lý khác để tiếp tục chương trình thương mại của mình.

Điều 301 được xem là lựa chọn quan trọng nhất trong chiến lược mới.

Tuy nhiên, vụ kiện lần này cho rằng việc thay đổi tên gọi của cơ sở pháp lý không làm thay đổi bản chất của chính sách nếu mục tiêu cuối cùng vẫn là duy trì một hệ thống thuế quan diện rộng.

Liberty Justice Center tiếp tục thách thức Nhà Trắng

Vụ kiện mới được đệ trình bởi Liberty Justice Center, tổ chức pháp lý từng đại diện cho các nguyên đơn trong vụ kiện thành công chống lại việc sử dụng IEEPA trước đây.

Theo tổ chức này, Điều 301 chỉ cho phép Mỹ áp dụng các biện pháp nhằm xử lý những hành vi thương mại cụ thể của từng quốc gia.

Đạo luật không trao quyền để áp thuế lên gần như toàn bộ hàng nhập khẩu chỉ nhằm tái tạo hệ thống thuế quan đã bị tòa án bác bỏ.

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình từ nhiều học giả và chuyên gia thương mại.

Nhiều chuyên gia cho rằng thuế mới có thể không đứng vững

Bà Kimberly Clausing, giáo sư luật thuế tại Đại học UCLA và nghiên cứu viên cao cấp của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), nhận định các mức thuế mới có dấu hiệu vượt quá mục tiêu ban đầu của Điều 301.

Theo bà, việc viện dẫn vấn đề lao động cưỡng bức chỉ là lý do để tái lập cơ chế thuế quan cũ từng bị vô hiệu hóa.

Bà cũng cho rằng hiện chưa có bằng chứng rõ ràng chứng minh các mức thuế diện rộng này có mối liên hệ trực tiếp với mục tiêu chống lao động cưỡng bức mà chính quyền Mỹ đưa ra.

Trong khi đó, ông Alan Wolff, nghiên cứu viên cao cấp của PIIE, cho rằng để sử dụng Điều 301, Mỹ cần xác định rõ hành vi của từng quốc gia gây thiệt hại cho thương mại Mỹ.

Việc áp dụng đối với khoảng 60 quốc gia cùng lúc, chiếm gần như toàn bộ lượng hàng nhập khẩu của Mỹ, có thể khiến lập luận pháp lý trở nên yếu hơn.

Quan điểm trái chiều từ giới luật sư thương mại

Không phải tất cả chuyên gia đều cho rằng chính quyền Trump sẽ thất bại.

Bà Greta Peisch, cựu cố vấn pháp lý của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), nhận định Điều 301 trao cho chính phủ phạm vi quyền hạn khá rộng.

Theo bà, Nhà Trắng đã thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy định của đạo luật, vì vậy việc chứng minh các mức thuế là trái luật sẽ không dễ dàng.

Ông Andrew Siciliano, lãnh đạo bộ phận thương mại toàn cầu của KPMG, cũng cho rằng Điều 301 đã có lịch sử được áp dụng trong nhiều thập kỷ nên khả năng bị đảo ngược nhanh chóng là không cao.

Ông khuyến nghị các doanh nghiệp nên xây dựng kế hoạch kinh doanh dựa trên các mức thuế hiện hành thay vì kỳ vọng chúng sẽ sớm bị bãi bỏ.

Nhà Trắng nói gì?

Chính quyền Trump bác bỏ quan điểm cho rằng họ chỉ đang khôi phục lại các mức thuế từng bị Tòa án Tối cao bác bỏ.

Theo một quan chức cấp cao của Nhà Trắng, vấn đề lao động cưỡng bức luôn là ưu tiên mà Tổng thống Donald Trump theo đuổi trong nhiều năm.

Quan chức này cho biết việc triển khai các biện pháp mới vào thời điểm hiện nay nhằm tránh những phức tạp trong quá trình thực thi và đảm bảo hiệu quả của chính sách thương mại.

Đến nay, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) vẫn chưa đưa ra bình luận chính thức về vụ kiện.

Tác động đối với doanh nghiệp và thị trường

Dù kết quả vụ kiện vẫn còn bỏ ngỏ, giới chuyên gia nhận định cuộc chiến pháp lý mới sẽ tạo thêm sự bất định cho môi trường kinh doanh.

Nếu tòa án tiếp tục bác bỏ các mức thuế, nhiều doanh nghiệp sẽ phải điều chỉnh lại kế hoạch nhập khẩu và chuỗi cung ứng.

Ngược lại, nếu chính sách được giữ nguyên, chi phí nhập khẩu có thể tăng trong thời gian dài, ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm, lợi nhuận doanh nghiệp và lạm phát tại Mỹ.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn còn nhiều biến động, mọi diễn biến liên quan đến chính sách thuế quan của Mỹ đều có khả năng tác động mạnh đến thương mại quốc tế và tâm lý của nhà đầu tư trên các thị trường tài chính.