Mỹ nghi ngờ ASML tuồn công nghệ chip tối mật sang Trung Quốc: Cuộc đối đầu mới trong cuộc chiến bán dẫn toàn cầu

Cuộc chiến công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước sang một giai đoạn căng thẳng mới khi chính quyền Tổng thống Donald Trump bày tỏ nghi ngờ rằng một số công nghệ sản xuất chip tiên tiến nhất của ASML có thể đã xuất hiện tại Trung Quốc bất chấp các lệnh cấm xuất khẩu nghiêm ngặt.

Theo nhiều nguồn tin quốc tế, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick đã trực tiếp nêu vấn đề này trong các cuộc gặp với lãnh đạo ASML – tập đoàn công nghệ Hà Lan được xem là “người gác cổng” của ngành bán dẫn toàn cầu.

Trọng tâm của những lo ngại nằm ở các hệ thống quang khắc cực tím tiên tiến (EUV), loại máy móc có vai trò quyết định trong việc sản xuất các chip AI hiện đại nhất thế giới.

Các hệ thống này hiện được sử dụng bởi những tên tuổi hàng đầu như:

• Taiwan Semiconductor Manufacturing Company
• NVIDIA
• Apple

Trong nhiều năm qua, Mỹ đã gây áp lực mạnh mẽ lên Hà Lan để ngăn ASML xuất khẩu máy EUV sang Trung Quốc nhằm hạn chế khả năng phát triển chip AI của Bắc Kinh.

ASML bác bỏ hoàn toàn cáo buộc

ASML khẳng định chưa từng bán bất kỳ hệ thống EUV nào cho Trung Quốc.

Theo công ty, các máy EUV có kích thước tương đương một chiếc xe buýt lớn, được sản xuất với số lượng hạn chế và yêu cầu bảo trì thường xuyên từ chính đội ngũ kỹ thuật của ASML.

Điều này khiến việc vận chuyển bí mật hoặc sử dụng trái phép gần như không thể xảy ra.

ASML cũng cho biết:

• Hiện có 314 hệ thống EUV đang hoạt động trên toàn cầu.
• 26 hệ thống đã ngừng hoạt động.
• Không có hệ thống nào được ghi nhận tại Trung Quốc.

Để chứng minh điều này, công ty đã chuẩn bị một tài liệu riêng gửi tới các cơ quan tại Washington với tiêu đề:

“Không có dấu hiệu nào cho thấy ASML có hệ thống EUV tại Trung Quốc”.

Vì sao công nghệ EUV quan trọng đến vậy?

EUV được xem là công nghệ sản xuất chip tiên tiến nhất thế giới hiện nay.

Nhờ bước sóng cực ngắn, EUV cho phép khắc các mạch bán dẫn siêu nhỏ lên wafer silicon, từ đó tạo ra:

• Chip AI hiệu năng cao.
• Bộ xử lý điện thoại thông minh.
• Chip máy chủ dữ liệu.
• GPU phục vụ trí tuệ nhân tạo.

Nếu Trung Quốc tiếp cận được công nghệ EUV, năng lực sản xuất chip trong nước có thể được đẩy nhanh đáng kể, làm suy giảm hiệu quả của các lệnh trừng phạt công nghệ mà Mỹ đã xây dựng trong nhiều năm.

Mỹ nghi ngờ ASML hỗ trợ Trung Quốc theo cách khác

Dù chưa công bố bằng chứng về sự hiện diện của máy EUV tại Trung Quốc, một số quan chức Mỹ cho rằng ASML có thể đã xuất khẩu:

• Thiết bị vận chuyển chuyên dụng dành cho hệ thống EUV.
• Một số linh kiện liên quan đến EUV.
• Dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật gián tiếp.

ASML phủ nhận toàn bộ các cáo buộc này.

Người phát ngôn công ty nhấn mạnh:

ASML chưa từng xuất khẩu bất kỳ máy EUV, linh kiện EUV hay thiết bị được thiết kế riêng cho hệ thống EUV sang Trung Quốc.

Huawei và tham vọng sản xuất chip AI

Một trong những nguyên nhân khiến Washington đặc biệt nhạy cảm là sự phát triển nhanh chóng của ngành bán dẫn Trung Quốc.

Huawei đang được xem là đối thủ lớn nhất của Nvidia tại châu Á trong lĩnh vực AI.

Dù chưa được tiếp cận công nghệ EUV, Huawei vẫn liên tục công bố các bước tiến trong việc sản xuất chip tiên tiến bằng các phương pháp thay thế.

Điều này khiến giới chức Mỹ lo ngại rằng Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách công nghệ nhanh hơn dự kiến.

Quan hệ Mỹ – Hà Lan đứng trước phép thử mới

Vụ việc không chỉ liên quan đến ASML mà còn có nguy cơ tạo ra căng thẳng ngoại giao giữa Mỹ và Hà Lan.

Netherlands hiện là quốc gia duy nhất sở hữu doanh nghiệp có thể sản xuất hệ thống EUV thương mại.

Chính phủ Hà Lan khẳng định:

• Kiểm soát xuất khẩu đang được thực hiện rất nghiêm ngặt.
• Các cơ quan hải quan có đủ thẩm quyền điều tra nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm.
• Chưa có bằng chứng nào cho thấy ASML vi phạm quy định hiện hành.

Quốc hội Mỹ muốn siết chặt hơn nữa

Tình trạng bế tắc trong các cuộc đàm phán đã khiến Quốc hội Mỹ bắt đầu hành động.

Một dự luật lưỡng đảng mới đang được thúc đẩy nhằm:

• Siết chặt kiểm soát xuất khẩu thiết bị bán dẫn.
• Áp dụng các hạn chế tương tự đối với ASML như các công ty Mỹ.
• Hạn chế thêm việc bán các hệ thống DUV tiên tiến cho Trung Quốc.

Nếu được thông qua, đây có thể là đòn giáng mạnh vào doanh thu của ASML khi thị trường Trung Quốc hiện vẫn đóng góp khoảng 20% doanh thu của tập đoàn.

Tác động tới ngành bán dẫn toàn cầu

Các chuyên gia nhận định rằng những nghi ngờ của Mỹ có thể phản ánh một thực tế khác: Trung Quốc đang đạt được những tiến bộ đáng kể trong lĩnh vực sản xuất chip.

Ngay cả khi không sở hữu công nghệ EUV, các nhà sản xuất Trung Quốc vẫn đang tìm cách nâng cao hiệu suất từ các thiết bị cũ hơn.

Điều đó cho thấy cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc không còn đơn thuần là câu chuyện về thiết bị, mà đang trở thành cuộc đua toàn diện về năng lực đổi mới và tự chủ công nghệ.

Những nghi ngờ mới từ Washington đối với ASML cho thấy cuộc chiến công nghệ Mỹ – Trung vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Dù chưa xuất hiện bằng chứng xác thực về việc máy EUV có mặt tại Trung Quốc, áp lực chính trị và thương mại đối với ASML đang gia tăng mạnh mẽ. Kết quả của cuộc đối đầu này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai ngành bán dẫn toàn cầu, chuỗi cung ứng chip AI và cán cân công nghệ giữa các cường quốc trong nhiều năm tới.