Thế hệ Z Mỹ quay lưng với đại học vì AI: Học sửa điều hòa, làm thợ điện lên ngôi?

Thế hệ Z Mỹ trước áp lực AI: Đại học không còn là con đường duy nhất

“Ngành học của tôi có còn hữu ích không? Công việc tương lai có bị AI thay thế?” — đây không còn là câu hỏi cá nhân, mà đã trở thành nỗi lo chung của hàng triệu sinh viên trên toàn cầu.

Theo phân tích từ The Wall Street Journal, một bộ phận sinh viên đại học tại Mỹ đang thay đổi hoàn toàn định hướng nghề nghiệp. Thay vì tiếp tục theo đuổi các ngành học truyền thống, họ bắt đầu chuyển sang học nghề như sửa chữa điều hòa, làm mộc, kỹ thuật điện — những lĩnh vực ít chịu tác động trực tiếp từ trí tuệ nhân tạo.

Đây không phải là hiện tượng nhỏ lẻ, mà đang dần trở thành một xu hướng đáng chú ý.

Khi AI phát triển quá nhanh: Nỗi lo mất việc trở thành hiện thực

Sự bùng nổ của các công ty công nghệ như OpenAI, Anthropic và Google đã khiến năng lực của AI tăng trưởng vượt bậc chỉ trong vài năm.

Nếu như trước đây, sinh viên ngành công nghệ thông tin tin rằng chỉ cần biết lập trình là có thể đảm bảo tương lai, thì hiện tại mọi thứ đã thay đổi.

Một sinh viên 22 tuổi tên Ryder từng theo học khoa học máy tính đã phải bỏ học giữa chừng để chuyển sang học nghề thợ điện. Lý do rất đơn giản: anh nhận ra AI đang tiến bộ nhanh hơn khả năng thích nghi của mình.

Đây là minh chứng rõ ràng cho một thực tế: AI không còn là mối đe dọa xa vời, mà đang trực tiếp ảnh hưởng đến quyết định nghề nghiệp của thế hệ trẻ.

Làn sóng chuyển dịch sang học nghề: Sự lựa chọn thực dụng

Theo dữ liệu từ Trung tâm Trao đổi Thông tin Sinh viên Quốc gia Mỹ, số lượng sinh viên theo học các chương trình đào tạo nghề đã tăng gần 20% kể từ năm 2020.

Các ngành nghề nổi bật bao gồm:

• Kỹ thuật hệ thống điều hòa không khí (HVAC)
• Hàn và cơ khí
• Xây dựng dân dụng
• Điện dân dụng

Đáng chú ý, nhiều trường dạy nghề tại Mỹ còn hợp tác với tập đoàn Midea để đào tạo kỹ thuật viên.

Một đại diện của Midea từng nhấn mạnh:
AI có thể viết code, phân tích dữ liệu, nhưng không thể đến tận nhà để lắp điều hòa.

Thu nhập nghề kỹ thuật: Không hề thua kém cử nhân đại học

Theo thống kê:

• Lương trung bình ngành HVAC tại Mỹ: khoảng 60.000 USD/năm
• Top 10% thu nhập cao nhất: trên 91.000 USD/năm

Con số này tương đương, thậm chí cao hơn nhiều ngành cử nhân xã hội.

Trong khi đó, sinh viên đại học thường phải gánh khoản nợ từ 30.000 – 40.000 USD, thậm chí cao hơn nếu học chuyên sâu.

Ngược lại:

• Học phí trường nghề chỉ bằng khoảng 1/4 đại học
• Thời gian học ngắn: 10 tháng – 2 năm
• Tỷ lệ thất nghiệp chỉ khoảng 2,1%

Rõ ràng, xét về hiệu quả tài chính, học nghề đang trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Khủng hoảng ngành khoa học máy tính: Cung vượt cầu

Một thời, ngành khoa học máy tính được xem là “tấm vé vàng” với mức lương khởi điểm trên 100.000 USD tại các công ty như Microsoft.

Tuy nhiên, thực tế hiện tại đã khác xa:

• Sinh viên tốt nghiệp phải nộp hàng trăm, thậm chí hàng nghìn hồ sơ
• Thời gian tìm việc kéo dài 6–12 tháng
• Cạnh tranh trực tiếp với người có kinh nghiệm

Một trường hợp điển hình là Zach Taylor — người đã nộp hơn 5.700 hồ sơ nhưng vẫn chưa tìm được việc làm toàn thời gian.

Thị trường lao động công nghệ đang bão hòa, trong khi AI lại làm giảm nhu cầu tuyển dụng nhân sự cấp thấp.

Làn sóng sa thải toàn cầu: Không chỉ riêng ngành công nghệ

Theo báo cáo từ Goldman Sachs, AI đã khiến thị trường lao động Mỹ mất khoảng 16.000 việc làm mỗi tháng.

Hàng loạt tập đoàn lớn như:

• Meta
• Amazon
• Oracle
• Dell

đều tiến hành cắt giảm nhân sự.

Không chỉ công nghệ, các lĩnh vực khác như tài chính (Citigroup), thời trang (Nike, Lululemon), thực phẩm (Papa John’s, Heineken) cũng không nằm ngoài xu hướng.

Áp lực lan rộng: Không chỉ Gen Z mà cả người trung niên

Không chỉ người trẻ, nhóm lao động trung niên cũng chịu tác động nặng nề.

Một cựu lãnh đạo tại Morgan Stanley đã phải nộp hơn 500 hồ sơ xin việc sau khi bị sa thải nhưng vẫn chưa có công việc ổn định.

Điều này cho thấy AI không phân biệt độ tuổi — bất kỳ ai cũng có thể bị thay thế nếu không thích nghi kịp.

Giá trị thật của giáo dục đang bị đặt lại

Khi công việc văn phòng mất dần sức hút, xã hội bắt đầu đặt câu hỏi:

• Đại học có còn là con đường duy nhất?
• Học nghề có phải lựa chọn tốt hơn?
• Giá trị của một công việc là gì ngoài mức lương?

Xu hướng hiện tại cho thấy một sự dịch chuyển lớn: từ “bằng cấp” sang “kỹ năng thực tế”.