Tỷ lệ thất nghiệp giảm nhưng nhiều người rời bỏ lực lượng lao động: Điều gì đang thực sự diễn ra trên thị trường việc làm?

Báo cáo việc làm tháng 6 vừa công bố đã mang đến một bức tranh đầy mâu thuẫn về thị trường lao động. Một mặt, tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống còn 4,2%, cho thấy tình hình việc làm dường như đang ổn định. Mặt khác, tốc độ tạo việc làm mới chỉ đạt 57.000 vị trí, thấp hơn kỳ vọng của nhiều chuyên gia kinh tế, đồng thời số lượng người rời khỏi lực lượng lao động lại tăng mạnh.

Những con số này đặt ra câu hỏi lớn: Liệu tỷ lệ thất nghiệp giảm có thực sự phản ánh một thị trường lao động khỏe mạnh, hay đây chỉ là kết quả của việc ngày càng nhiều người từ bỏ quá trình tìm kiếm việc làm?

Các chuyên gia cho rằng nếu chỉ nhìn vào tỷ lệ thất nghiệp, nhà đầu tư và người lao động có thể bỏ qua nhiều tín hiệu quan trọng đang diễn ra phía sau bức tranh kinh tế.

Tăng trưởng việc làm chậm lại so với kỳ vọng

Trong tháng 6, nền kinh tế chỉ tạo thêm khoảng 57.000 việc làm, thấp hơn đáng kể so với dự báo của nhiều nhà kinh tế.

Mặc dù nền kinh tế vẫn tiếp tục tạo việc làm mới, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chậm lại sau nhiều tháng duy trì ở mức cao hơn. Điều này cho thấy doanh nghiệp đang có xu hướng thận trọng hơn trong hoạt động tuyển dụng khi triển vọng kinh tế còn nhiều bất ổn.

Ở góc độ tích cực, tỷ lệ thất nghiệp giảm từ mức trước đó xuống 4,2%, phản ánh số người được ghi nhận là thất nghiệp đã giảm. Tuy nhiên, khi phân tích sâu hơn, nguyên nhân của sự sụt giảm này lại không hoàn toàn đến từ việc nhiều người tìm được việc làm.

Vì sao tỷ lệ thất nghiệp giảm nhưng thị trường lao động vẫn đáng lo?

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo là khoảng 720.000 người đã rời khỏi lực lượng lao động trong tháng 6.

Theo định nghĩa thống kê, lực lượng lao động bao gồm những người đang có việc làm hoặc đang tích cực tìm kiếm việc làm. Khi một người ngừng tìm việc trong thời gian dài, họ sẽ không còn được tính là thất nghiệp.

Điều đó đồng nghĩa với việc:

• Tỷ lệ thất nghiệp có thể giảm.
• Nhưng không phải vì nhiều người có việc làm hơn.
• Mà vì nhiều người đã từ bỏ việc tìm kiếm việc làm.

Đây chính là lý do khiến nhiều chuyên gia đánh giá báo cáo lần này mang tính “đánh lừa” nếu chỉ nhìn vào con số thất nghiệp.

Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm

Một chỉ số khác cũng thu hút sự chú ý là tỷ lệ tham gia lực lượng lao động giảm xuống còn 61,5%, mức thấp nhất kể từ tháng 3/2021.

Chỉ số này phản ánh tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đang làm việc hoặc tích cực tìm việc.

Việc tỷ lệ này giảm có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân:

• Dân số già hóa.
• Người lao động nghỉ hưu.
• Người trẻ kéo dài thời gian học tập.
• Người lao động nản lòng sau thời gian dài không tìm được việc.

Theo dự báo dài hạn, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động có thể tiếp tục giảm trong thập kỷ tới khi cấu trúc dân số thay đổi. Tuy nhiên, mức giảm mạnh chỉ trong một tháng vẫn khiến giới phân tích lo ngại.

Người lao động trong độ tuổi vàng cũng bắt đầu rời bỏ thị trường

Điểm đáng chú ý hơn là xu hướng này không chỉ xuất hiện ở nhóm lao động lớn tuổi.

Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của nhóm từ 25 đến 54 tuổi – nhóm được xem là lực lượng lao động chính của nền kinh tế – cũng giảm xuống còn 83,3%.

Điều này cho thấy không ít người trong độ tuổi làm việc hiệu quả nhất đang mất niềm tin vào khả năng tìm được công việc phù hợp.

Theo nhiều chuyên gia, đây là tín hiệu cần được theo dõi sát vì nhóm lao động này thường đóng góp phần lớn vào tăng trưởng kinh tế.

Thất nghiệp dài hạn vẫn ở mức cao

Một điểm đáng quan tâm khác là số người thất nghiệp dài hạn vẫn duy trì ở mức cao.

Theo báo cáo:

• Khoảng 1,9 triệu người đã thất nghiệp từ 27 tuần trở lên.
• Con số này cao hơn 286.000 người so với cùng kỳ năm trước.
• Tỷ lệ thất nghiệp dài hạn vẫn trên 27% tổng số người thất nghiệp.

Ngoại trừ giai đoạn đại dịch COVID-19 và thời kỳ phục hồi sau đó, đây là mức cao nhất kể từ năm 2016.

Điều này cho thấy nhiều người vẫn gặp khó khăn trong việc quay trở lại thị trường lao động sau thời gian dài mất việc.

Thị trường tuyển dụng đang rơi vào trạng thái “đóng băng”?

Dữ liệu về tuyển dụng cũng phản ánh nhiều điểm trái chiều.

Mặc dù số lượng vị trí tuyển dụng còn trống đạt khoảng 7,6 triệu, cao hơn dự báo, nhưng:

• Tỷ lệ tuyển dụng chỉ ở mức 3,3%.
• Tỷ lệ nghỉ việc gần như không thay đổi.
• Tỷ lệ sa thải tăng nhẹ.

Điều này cho thấy doanh nghiệp vẫn đăng tin tuyển dụng nhưng hoạt động tuyển người thực tế diễn ra khá chậm.

Người lao động cũng ít chủ động nghỉ việc hơn do lo ngại khó tìm được công việc mới.

Nói cách khác, cả doanh nghiệp lẫn người lao động đều đang có tâm lý thận trọng.

Ngành dịch vụ và khách sạn bất ngờ suy yếu

Thông thường, mùa hè là thời điểm ngành du lịch, nhà hàng và khách sạn tăng cường tuyển dụng.

Tuy nhiên, báo cáo tháng 6 lại ghi nhận mức giảm việc làm tại nhóm ngành này.

Theo các chuyên gia kinh tế, đây là diễn biến khá bất thường vì giai đoạn này thường chứng kiến nhu cầu lao động thời vụ tăng mạnh.

Sự suy giảm này cũng góp phần khiến nhiều người lao động mất động lực tiếp tục tìm kiếm việc làm.

Vì sao nhiều chuyên gia gọi đây là báo cáo “kỳ lạ”?

Không ít chuyên gia nhận định báo cáo việc làm tháng 6 chứa nhiều tín hiệu trái chiều.

Một số người cho rằng dữ liệu hiện tại có thể chịu ảnh hưởng từ yếu tố thống kê hoặc biến động ngắn hạn.

Đặc biệt, việc số lao động trong nhóm tuổi 25–34 giảm mạnh được xem là diễn biến khó lý giải.

Do đó, nhiều nhà kinh tế cho rằng cần theo dõi thêm các báo cáo việc làm trong những tháng tới trước khi đưa ra kết luận về xu hướng dài hạn của thị trường lao động.

Tác động đối với nền kinh tế và nhà đầu tư

Nếu hoạt động tuyển dụng tiếp tục suy yếu trong khi ngày càng nhiều người rời khỏi lực lượng lao động, nền kinh tế có thể đối mặt với nhiều rủi ro:

• Tiêu dùng giảm do thu nhập yếu đi.
• Doanh nghiệp trì hoãn mở rộng sản xuất.
• Thị trường lao động thiếu tính linh hoạt.
• Áp lực đối với chính sách tiền tệ gia tăng.

Ở chiều ngược lại, nếu doanh nghiệp cải thiện tốc độ tuyển dụng trong các tháng tới, thị trường lao động có thể lấy lại động lực tăng trưởng và hỗ trợ nền kinh tế phục hồi mạnh hơn.

Triển vọng thị trường việc làm trong thời gian tới

Các chuyên gia cho rằng thị trường lao động hiện vẫn duy trì sự ổn định nhất định nhưng đang ở trạng thái khá mong manh.

Chỉ cần một trong hai yếu tố xảy ra:

• Tỷ lệ sa thải tăng nhanh hơn.
• Hoặc tỷ lệ tuyển dụng phục hồi mạnh.

thì cục diện thị trường lao động có thể thay đổi đáng kể.

Do đó, những báo cáo việc làm trong vài tháng tới sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá sức khỏe thực sự của nền kinh tế.

Báo cáo việc làm tháng 6 cho thấy bức tranh thị trường lao động phức tạp hơn nhiều so với con số tỷ lệ thất nghiệp. Dù thất nghiệp giảm xuống 4,2%, tốc độ tạo việc làm chậm lại, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động giảm và số người thất nghiệp dài hạn vẫn ở mức cao là những tín hiệu cần được theo dõi sát.

Trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều biến động, các báo cáo việc làm sắp tới sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xác định liệu đây chỉ là hiện tượng ngắn hạn hay là dấu hiệu của một giai đoạn suy yếu kéo dài trên thị trường lao động.