Cam kết giảm giá năng lượng trở thành thách thức chính trị
Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, Tổng thống Donald Trump từng đưa ra cam kết mạnh mẽ về việc giảm chi phí năng lượng tại Mỹ. Trước những cử tri đang chịu sức ép từ lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng cao, ông tuyên bố các chính sách của mình có thể kéo giá xăng xuống dưới 2 USD/gallon trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ.
Tuy nhiên, diễn biến thực tế lại đang đi theo hướng trái ngược. Giá xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay tại Mỹ đồng loạt tăng mạnh sau khi Washington quyết định tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran. Điều này khiến chi phí năng lượng trở thành một trong những vấn đề kinh tế và chính trị đáng chú ý trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Trong bài phát biểu trước Câu lạc bộ Kinh tế New York vào tháng 9/2024, khi đang vận động tái tranh cử, ông Trump tuyên bố kế hoạch của mình sẽ giúp giảm giá năng lượng xuống một nửa hoặc hơn trong vòng 12 tháng kể từ khi nhậm chức.
Ông nhấn mạnh năng lượng là một trong những nguyên nhân dẫn đến các vấn đề kinh tế mà người dân Mỹ phải đối mặt, đồng thời cho rằng việc giảm chi phí năng lượng sẽ góp phần thúc đẩy quá trình phục hồi. Một trong những mục tiêu cụ thể được ông đưa ra là đưa giá xăng xuống dưới 2 USD/gallon.
Thế nhưng, khi cử tri chuẩn bị đi bỏ phiếu vào ngày thứ Ba, giá nhiên liệu lại trở thành gánh nặng đáng kể đối với nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp.
Theo Patrick De Haan, người đứng đầu bộ phận phân tích dầu khí tại GasBuddy, giá xăng và dầu diesel được dự báo sẽ ở mức cao nhất từng ghi nhận vào một ngày bầu cử.
“Giá cả chưa bao giờ cao như thế này vào thời điểm cuối năm”, De Haan nhận định.
Giá xăng tăng gần 40%, dầu diesel tăng khoảng 70% trong một năm
Dữ liệu được GasBuddy công bố cho thấy giá xăng trung bình toàn quốc tại Mỹ vào thứ Sáu đạt khoảng 4,20 USD/gallon. Mức này cao hơn gần 40% so với cùng kỳ năm trước.
Tính theo tỷ giá tham khảo khoảng 25.800 đồng/USD và quy đổi theo dung tích, mức giá trên tương đương khoảng 28.600 đồng/lít. Đây là phép quy đổi để độc giả Việt Nam dễ hình dung, không phải giá bán lẻ tại Việt Nam.
Đáng chú ý hơn, giá dầu diesel đã tăng khoảng 70% trong vòng một năm, lên mức 6,32 USD/gallon, tương đương khoảng 43.100 đồng/lít theo tỷ giá và phép quy đổi nói trên.
Dầu diesel có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế Mỹ. Đây là nhiên liệu thiết yếu đối với xe tải, hoạt động vận chuyển hàng hóa, máy móc nông nghiệp và nhiều lĩnh vực sản xuất. Vì vậy, giá diesel tăng không chỉ tác động đến người trực tiếp sử dụng phương tiện mà còn có thể lan rộng sang chi phí vận tải, giá lương thực và hàng hóa tiêu dùng.
Mức giá hiện tại cũng cao hơn đáng kể so với thời điểm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2022. Khi đó, sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine và gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, giá xăng bán lẻ tại Mỹ ở mức khoảng 3,80 USD/gallon, theo dữ liệu của AAA.
Diễn biến lần này khiến cam kết giảm giá năng lượng của ông Trump trở thành một điểm gây tranh luận. Thay vì bước vào giai đoạn bầu cử với lợi thế từ chi phí nhiên liệu thấp, chính quyền Mỹ đang phải đối mặt với áp lực giải thích nguyên nhân khiến giá xăng và dầu diesel tăng mạnh.
Xung đột với Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu qua eo biển Hormuz
Nguyên nhân trực tiếp được bài viết đề cập là cuộc xung đột tại Trung Đông, đặc biệt sau khi Mỹ tiến hành chiến dịch tấn công Iran phối hợp với Israel vào ngày 28/2.
Tehran đáp trả bằng nhiều cuộc tấn công nhằm vào các tàu chở dầu di chuyển qua eo biển Hormuz. Đây là một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới, có vai trò lớn đối với hoạt động xuất khẩu dầu từ khu vực Trung Đông.
Bất ổn tại eo biển Hormuz khiến lượng dầu vận chuyển qua tuyến đường này sụt giảm nghiêm trọng, làm gia tăng lo ngại về nguồn cung trên thị trường quốc tế. Khi các nhà giao dịch đánh giá nguy cơ thiếu hụt dầu, giá dầu thô có thể tăng lên, kéo theo chi phí sản xuất xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không.
Tại một cuộc vận động ở Michigan vào Chủ nhật tuần trước, ông Trump thừa nhận giá nhiên liệu tăng là “cái giá nhỏ phải trả” để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Nhà Trắng cũng cho rằng giá xăng sẽ giảm mạnh sau khi cuộc xung đột kết thúc và Iran không còn khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân. Phát ngôn viên Nhà Trắng Taylor Rogers nhấn mạnh đây là mục tiêu mà chính quyền đang hướng tới.
Tuy nhiên, thị trường năng lượng không chỉ chịu ảnh hưởng từ một sự kiện đơn lẻ. Những bất ổn kéo dài tại Trung Đông, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở lọc dầu và nguy cơ gián đoạn vận tải biển khiến triển vọng nguồn cung trở nên khó dự đoán.
Theo nội dung bài viết, hoạt động xuất khẩu qua eo biển Hormuz đã phục hồi kể từ mùa hè nhờ sự hỗ trợ của quân đội Mỹ đối với hoạt động vận chuyển hàng hóa. Dù vậy, tình hình khu vực tiếp tục phức tạp bởi các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhằm vào những nhà máy lọc dầu tại Ả Rập Xê Út, cùng các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở lọc dầu tại Nga.
Những yếu tố này khiến thị trường khó xác định thời điểm nguồn cung và giá nhiên liệu có thể ổn định trở lại.
Dầu diesel trở thành vấn đề lớn đối với tăng trưởng kinh tế
Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao, dầu diesel đang thu hút sự chú ý đặc biệt bởi vai trò của nó đối với hoạt động kinh tế.
Darren Woods, Giám đốc điều hành ExxonMobil, cho rằng dầu diesel là một yếu tố then chốt vì loại nhiên liệu này có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Ông đưa ra nhận định trên hôm thứ Sáu, sau khi tập đoàn dầu khí lớn nhất nước Mỹ công bố lợi nhuận tăng mạnh nhờ những gián đoạn trên thị trường năng lượng.
Khác với xăng chủ yếu gắn liền với chi phí đi lại của người dân, dầu diesel được sử dụng rộng rãi trong vận tải hàng hóa, nông nghiệp và công nghiệp. Khi giá diesel tăng, doanh nghiệp vận tải phải chi nhiều tiền hơn để duy trì hoạt động. Các nhà sản xuất và nhà phân phối cũng có thể đối mặt với chi phí logistics cao hơn.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, dầu diesel là nhiên liệu quan trọng đối với máy kéo, máy gặt và nhiều loại thiết bị phục vụ sản xuất. Do đó, giá nhiên liệu tăng có thể làm giảm lợi nhuận của nông dân, đặc biệt tại những bang có hoạt động nông nghiệp quy mô lớn.
Áp lực còn lan sang ngành hàng không. Nhiên liệu máy bay là một trong những khoản chi phí lớn nhất của các hãng hàng không sau nhân công. Khi giá nhiên liệu tăng, các hãng có xu hướng điều chỉnh giá vé để bù đắp chi phí.
Điều này có thể khiến người tiêu dùng phải trả nhiều tiền hơn cho các chuyến bay, đồng thời tạo thêm sức ép đối với mục tiêu kiểm soát lạm phát của chính quyền Mỹ.
Giá nhiên liệu tạo sức ép trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ
Giá xăng và dầu diesel không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn có ý nghĩa chính trị đáng kể đối với đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Ông Trump đang chịu áp lực từ chính các thành viên trong đảng phải tìm giải pháp giảm chi phí nhiên liệu trước ngày bỏ phiếu. Những bang có hoạt động nông nghiệp lớn, đặc biệt là Iowa, trở thành khu vực đáng chú ý.
Iowa từng là thành trì quan trọng của đảng Cộng hòa và đã ủng hộ ông Trump với tỷ lệ áp đảo trong các chiến dịch tranh cử tổng thống. Tuy nhiên, giá dầu diesel tăng cao đang tạo thêm khó khăn cho nông dân và doanh nghiệp tại bang này. Cuộc đua vào Thượng viện ở Iowa cũng được đánh giá là ngày càng cạnh tranh.
Trước áp lực đó, ông Trump từng cân nhắc trong thời gian ngắn khả năng áp dụng lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel. Động thái này được thúc đẩy bởi Thượng nghị sĩ Chuck Grassley, đại diện đảng Cộng hòa tại Iowa, với mục tiêu hỗ trợ nông dân trong bang.
Tuy nhiên, Tổng thống cuối cùng không triển khai phương án này vì lo ngại việc hạn chế xuất khẩu có thể khiến giá xăng tăng cao hơn.
Thay vào đó, chính quyền lựa chọn một số biện pháp khác nhằm giảm bớt gánh nặng cho ngành vận tải và nông nghiệp.
Ông Trump ban hành sắc lệnh hành chính cho phép tài xế xe tải sử dụng loại dầu diesel chuyên dụng vốn được miễn thuế khi dùng cho phương tiện hoạt động ngoài đường cao tốc. Chính quyền cũng công bố chương trình hỗ trợ trị giá 8 tỷ USD dành cho nông dân bị ảnh hưởng bởi chi phí nhiên liệu cao.
Dù vậy, các biện pháp này chưa giải quyết được nguyên nhân cốt lõi là tình trạng bất ổn nguồn cung trên thị trường dầu mỏ quốc tế.
Thỏa thuận dầu diesel với Nga gây tranh cãi
Một động thái khác của chính quyền Trump là đạt được thỏa thuận gây tranh cãi với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Theo thỏa thuận được đề cập trong bài viết, Moscow sẽ xuất khẩu khoảng 6 triệu thùng dầu diesel ra thị trường toàn cầu cho đến tháng 11.
Mục tiêu của động thái này là bổ sung nguồn cung trong bối cảnh thị trường năng lượng chịu sức ép từ những gián đoạn vận chuyển và căng thẳng địa chính trị.
Tuy nhiên, thỏa thuận nhanh chóng vấp phải phản ứng từ một số bên. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy và thậm chí một số thượng nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa đã chỉ trích việc này, cho rằng nó có thể trở thành phần thưởng đối với hành động gây hấn của Nga.
Ở góc độ thị trường, các nhà phân tích năng lượng cho rằng khoảng 6 triệu thùng dầu diesel được đề cập là khối lượng tương đối nhỏ so với nhu cầu toàn cầu. Vì vậy, nguồn cung bổ sung này khó tạo ra tác động đáng kể đối với mặt bằng giá nhiên liệu quốc tế.
Điều đó cho thấy chính quyền Mỹ đang phải cân nhắc giữa nhiều mục tiêu khác nhau: kiểm soát giá năng lượng, bảo vệ lợi ích của nông dân và doanh nghiệp, duy trì chính sách đối ngoại cũng như hạn chế những tác động tiêu cực đến thị trường trong nước.
Giá dầu tăng mạnh trước ngày bầu cử, nguy cơ biến động vẫn hiện hữu
Áp lực đối với thị trường năng lượng tiếp tục gia tăng khi giá dầu thô tăng mạnh trong tháng 10, ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Theo số liệu được bài viết dẫn lại, giá dầu Brent quốc tế đã tăng hơn 13% trong tháng 10, trong khi dầu thô West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ tăng khoảng 15%.
Diễn biến này cho thấy thị trường vẫn đang tính đến nguy cơ xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang. Dù ông Trump tuyên bố sẽ không nối lại các cuộc tấn công vào Iran trước cuộc bầu cử, giới giao dịch vẫn phải đánh giá khả năng xuất hiện một vòng căng thẳng mới sau khi quá trình bỏ phiếu kết thúc.
Đây là yếu tố có thể khiến giá dầu và nhiên liệu tiếp tục biến động trong những tuần tiếp theo.
Patrick De Haan cảnh báo nếu tình hình leo thang, giá nhiên liệu có thể chịu thêm áp lực tăng ngay trước kỳ nghỉ Lễ Tạ ơn. Đây là thời điểm người Mỹ thường di chuyển bằng ô tô để thăm gia đình và bạn bè, khiến nhu cầu đi lại tăng cao.
Nếu giá xăng tiếp tục duy trì ở mức cao, người dân có thể phải dành một phần ngân sách lớn hơn cho việc đi lại trong dịp lễ. Các doanh nghiệp vận tải cũng có thể phải đối mặt với chi phí nhiên liệu cao hơn đúng vào thời điểm nhu cầu vận chuyển tăng.
Cam kết năng lượng của ông Trump đối mặt phép thử thực tế
Diễn biến giá nhiên liệu tại Mỹ cho thấy việc đưa ra cam kết giảm giá năng lượng trong chiến dịch tranh cử khác biệt đáng kể so với khả năng kiểm soát thị trường khi một chính quyền phải đối mặt với những cú sốc địa chính trị.
Chính sách trong nước có thể tác động đến hoạt động khai thác, sản xuất, vận chuyển và phân phối năng lượng. Tuy nhiên, giá dầu vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ nguồn cung toàn cầu, các tuyến vận tải chiến lược và nguy cơ xung đột tại những khu vực sản xuất năng lượng quan trọng.
Với Mỹ, giá dầu diesel tăng cao còn tạo ra tác động rộng hơn so với chi phí nhiên liệu của các hộ gia đình. Chi phí vận tải, sản xuất nông nghiệp và hàng không đều có thể chịu ảnh hưởng, từ đó làm gia tăng áp lực lên giá hàng hóa và dịch vụ.
Trong ngắn hạn, những biện pháp hỗ trợ nông dân và ngành vận tải có thể giúp giảm bớt một phần khó khăn. Tuy nhiên, khả năng giá xăng và dầu diesel giảm mạnh vẫn phụ thuộc đáng kể vào diễn biến của cuộc xung đột với Iran cũng như triển vọng nguồn cung dầu trên thị trường quốc tế.
Đối với ông Trump, giá năng lượng đang trở thành phép thử quan trọng đối với một trong những cam kết kinh tế nổi bật nhất trong chiến dịch tranh cử năm 2024. Khi cử tri chuẩn bị bỏ phiếu, khoảng cách giữa lời hứa giảm giá nhiên liệu và thực tế thị trường có thể trở thành chủ đề tranh luận lớn trong chính trường Mỹ.
Thông tin tỷ giá và quy đổi: Các mức quy đổi USD sang đồng Việt Nam trong bài chỉ nhằm tham khảo, sử dụng tỷ giá xấp xỉ tại thời điểm biên soạn. Giá quy đổi theo lít được tính từ đơn vị gallon Mỹ, không phải giá bán lẻ thực tế tại Việt Nam.
Nguồn tham khảo: Nội dung tổng hợp và biên tập từ bài viết gốc, dữ liệu được dẫn lại từ GasBuddy, AAA và các nhận định của chuyên gia năng lượng.
Câu hỏi về năng lượng Mỹ
1. Vì sao giá xăng tại Mỹ tăng mạnh trong năm 2026?
Theo nội dung bài viết, nguyên nhân trực tiếp là căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran, đặc biệt là những gián đoạn đối với hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz. Ngoài ra, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở lọc dầu tại Trung Đông và Nga cũng làm gia tăng lo ngại về nguồn cung.
2. Giá xăng trung bình tại Mỹ được đề cập ở mức bao nhiêu?
Giá xăng trung bình toàn quốc vào thứ Sáu đạt khoảng 4,20 USD/gallon, tương đương khoảng 28.600 đồng/lít theo tỷ giá tham khảo và phép quy đổi dung tích.
3. Giá dầu diesel tại Mỹ tăng bao nhiêu?
Giá dầu diesel được ghi nhận ở mức khoảng 6,32 USD/gallon, tăng khoảng 70% so với cùng kỳ năm trước. Mức này tương đương khoảng 43.100 đồng/lít theo tỷ giá tham khảo.
4. Vì sao giá dầu diesel ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế?
Dầu diesel là nhiên liệu quan trọng đối với xe tải, vận tải hàng hóa, máy móc nông nghiệp và nhiều hoạt động công nghiệp. Giá diesel tăng có thể làm tăng chi phí vận chuyển, sản xuất và phân phối hàng hóa.
5. Chính quyền ông Trump đã làm gì để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp?
Chính quyền đã ban hành sắc lệnh cho phép tài xế xe tải sử dụng dầu diesel chuyên dụng được miễn thuế trên đường cao tốc, đồng thời công bố chương trình hỗ trợ trị giá 8 tỷ USD cho nông dân chịu ảnh hưởng từ giá nhiên liệu cao.
6. Thỏa thuận dầu diesel với Nga có thể giúp giảm giá nhiên liệu không?
Theo các nhà phân tích năng lượng được bài viết dẫn lại, khoảng 6 triệu thùng dầu diesel trong thỏa thuận là khối lượng nhỏ so với nhu cầu toàn cầu. Vì vậy, tác động trực tiếp đến giá nhiên liệu được đánh giá là không đáng kể.
7. Giá dầu có thể tiếp tục tăng trong thời gian tới không?
Rủi ro vẫn tồn tại nếu căng thẳng tại Trung Đông leo thang hoặc hoạt động vận chuyển dầu qua các tuyến hàng hải quan trọng tiếp tục bị gián đoạn. Tuy nhiên, diễn biến giá trong tương lai còn phụ thuộc vào nguồn cung, nhu cầu và tình hình địa chính trị.
8. Giá nhiên liệu tăng có thể ảnh hưởng đến lạm phát Mỹ như thế nào?
Nhiên liệu là đầu vào quan trọng của vận tải, nông nghiệp và hàng không. Khi chi phí tăng, doanh nghiệp có thể chuyển một phần gánh nặng sang giá hàng hóa và dịch vụ, khiến nỗ lực kiểm soát lạm phát gặp thêm khó khăn.
