Nhật Bản muốn Takaichi gặp Trump cuối tháng 9, lo ngại Mỹ – Trung xích lại gần nhau

Chính phủ Nhật Bản đang tìm cách sắp xếp một cuộc gặp giữa Thủ tướng Sanae Takaichi và Tổng thống Mỹ Donald Trump vào cuối tháng 9, trong thời gian nhà lãnh đạo Nhật Bản tới New York tham dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Theo các nguồn tin, Tokyo muốn tận dụng chuyến công du Mỹ của bà Takaichi để trao đổi trực tiếp với ông Trump về hàng loạt vấn đề chiến lược, đặc biệt là chính sách đối với Trung Quốc.

Thời điểm cuộc gặp được đề xuất được xem là rất đáng chú ý khi Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến có cuộc gặp tại Washington vào ngày 24/9.

Đối với Tokyo, khả năng Mỹ và Trung Quốc đạt được những thỏa thuận mới về thương mại, kinh tế hoặc an ninh có thể tạo ra những tác động trực tiếp tới Nhật Bản. Vì vậy, chính phủ Nhật Bản được cho là muốn truyền đạt quan điểm của mình với Washington trước khi cuộc gặp Trump – Tập diễn ra.

Một nguồn tin từ chính phủ Nhật Bản nhận định rằng sẽ tốt hơn nếu bà Takaichi có thể trao đổi với ông Trump trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ và Chủ tịch Trung Quốc.

Tokyo nhấn mạnh liên minh với Washington là yếu tố then chốt

Phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ ở Tokyo hôm thứ Hai, Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara cho biết Nhật Bản đang theo dõi sát sao kế hoạch hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Trung.

Ông đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của liên minh Nhật Bản – Mỹ, cho rằng mối quan hệ này là yếu tố thiết yếu để Nhật Bản tối đa hóa lợi ích quốc gia cũng như góp phần duy trì hòa bình và ổn định trong cộng đồng quốc tế.

Thông điệp này phản ánh vị trí đặc biệt của Mỹ trong chiến lược an ninh và đối ngoại của Nhật Bản.

Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung ngày càng phức tạp, Tokyo phải đồng thời duy trì quan hệ kinh tế với Trung Quốc và bảo đảm hợp tác an ninh chặt chẽ với Mỹ.

Đây là bài toán đặc biệt nhạy cảm đối với Nhật Bản bởi Trung Quốc vừa là một trong những đối tác thương mại quan trọng, vừa là quốc gia mà Tokyo có nhiều bất đồng liên quan tới an ninh khu vực và Đài Loan.

Vì sao Nhật Bản lo Mỹ có thể nhượng bộ Trung Quốc?

Theo các nguồn tin, một trong những mối quan ngại của chính phủ Nhật Bản là Tổng thống Trump có thể ưu tiên đạt được các thành quả kinh tế trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11.

Trong trường hợp Washington muốn đạt được một thỏa thuận kinh tế với Bắc Kinh, Mỹ có thể phải đưa ra một số nhượng bộ trong các vấn đề mà Trung Quốc đặc biệt quan tâm.

Một trong những vấn đề nhạy cảm nhất là Đài Loan.

Đài Loan là một hòn đảo dân chủ tự trị mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền. Trong khi đó, Nhật Bản coi ổn định tại eo biển Đài Loan có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh của khu vực Đông Á.

Bất kỳ sự thay đổi lớn nào trong chính sách của Washington đối với Đài Loan đều có thể tác động tới tính toán an ninh của Tokyo.

Vì vậy, Nhật Bản muốn bảo đảm rằng lợi ích và quan điểm của mình được tính đến trong các cuộc thảo luận giữa Mỹ và Trung Quốc.

Takaichi có thể muốn trao đổi trực tiếp với Trump trước ngày 24/9

Lịch trình mới nhất của Liên Hợp Quốc cho thấy cả bà Takaichi và ông Trump đều dự kiến có bài phát biểu vào ngày 22/9.

Điều này mở ra khả năng hai nhà lãnh đạo có thể tìm được khoảng thời gian phù hợp để tổ chức cuộc gặp bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Theo các nguồn tin, phía Nhật Bản ưu tiên việc đối thoại nhưng không nhất thiết yêu cầu một hình thức cụ thể.

Nói cách khác, Tokyo có thể chấp nhận một cuộc gặp chính thức, một cuộc trao đổi bên lề hoặc một hình thức tiếp xúc phù hợp với lịch trình của hai nhà lãnh đạo.

Nếu không thể gặp trực tiếp, bà Takaichi có thể tìm cách điện đàm với Tổng thống Trump vào khoảng thời gian diễn ra hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Trung.

Đây không phải phương án hoàn toàn mới. Trước đó, bà Takaichi từng điện đàm với ông Trump ngay sau chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ hồi tháng 5.

Quan hệ Nhật Bản – Trung Quốc trở nên nhạy cảm dưới thời Takaichi

Quan hệ giữa Tokyo và Bắc Kinh đã trở nên căng thẳng hơn dưới thời bà Takaichi, đặc biệt sau phát biểu của bà tại Quốc hội Nhật Bản hồi tháng 11.

Khi đó, bà cho rằng một cuộc tấn công của Trung Quốc nhằm vào Đài Loan có thể dẫn tới phản ứng quân sự từ phía Nhật Bản.

Phát biểu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi nó liên quan trực tiếp tới cách Tokyo xác định những tình huống có thể đe dọa an ninh quốc gia.

Trung Quốc đã phản ứng mạnh với những tuyên bố liên quan tới khả năng Nhật Bản can dự quân sự trong trường hợp xảy ra khủng hoảng tại Đài Loan.

Đối với Nhật Bản, vấn đề không chỉ nằm ở quan hệ song phương với Trung Quốc mà còn liên quan tới cấu trúc an ninh rộng lớn hơn tại Đông Á.

Nếu xảy ra khủng hoảng tại eo biển Đài Loan, Nhật Bản khó có thể đứng ngoài các tác động về thương mại, chuỗi cung ứng, hàng hải và an ninh khu vực.

Nhật Bản muốn Trump quan tâm tới vấn đề công dân bị Triều Tiên bắt cóc

Bên cạnh Trung Quốc và Đài Loan, Tokyo cũng muốn truyền đạt lập trường của mình về vấn đề các công dân Nhật Bản bị Triều Tiên bắt cóc.

Vấn đề này từ lâu là một chủ đề nhạy cảm trong chính trị Nhật Bản.

Trong khi đó, Tổng thống Trump từng bày tỏ mong muốn có thể gặp nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un.

Nếu cuộc tiếp xúc Mỹ – Triều Tiên được nối lại, Nhật Bản muốn bảo đảm rằng vấn đề công dân Nhật Bản bị bắt cóc sẽ không bị gạt khỏi chương trình nghị sự.

Đối với Tokyo, đây là một vấn đề nhân đạo nhưng đồng thời cũng mang ý nghĩa chính trị và an ninh sâu sắc.

Vì vậy, một cuộc gặp Takaichi – Trump có thể trở thành cơ hội để Nhật Bản nhấn mạnh ưu tiên này trước khi Washington đưa ra những bước đi mới đối với Bình Nhưỡng.

Bất đồng mới giữa Nhật Bản và Mỹ về Tòa án Hình sự Quốc tế

Quan hệ Nhật – Mỹ cũng đang xuất hiện một điểm bất đồng khác liên quan đến các biện pháp trừng phạt của Washington đối với bà Tomoko Akane, một công dân Nhật Bản và là chủ tịch Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC).

Mỹ cho rằng ICC gây ra mối đe dọa đối với chủ quyền quốc gia và đã áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với một số cá nhân liên quan đến tòa án.

Tuy nhiên, phía Nhật Bản không đồng tình với cách tiếp cận này.

Thủ tướng Takaichi cho rằng các biện pháp trừng phạt đối với bà Akane là “không phù hợp” với lập trường của Nhật Bản về việc duy trì pháp quyền.

Điều này tạo thêm một chủ đề nhạy cảm trong quan hệ song phương.

Dù Nhật Bản và Mỹ có quan hệ đồng minh chặt chẽ, hai nước không phải lúc nào cũng có quan điểm hoàn toàn giống nhau về các vấn đề quốc tế.

Cuộc gặp Takaichi – Trump có ý nghĩa gì?

Nếu diễn ra, cuộc gặp giữa bà Takaichi và ông Trump sẽ có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi quan hệ song phương.

Trước hết, Tokyo có cơ hội trực tiếp trình bày quan điểm về Trung Quốc và Đài Loan với Washington trước khi Tổng thống Mỹ gặp Chủ tịch Trung Quốc.

Thứ hai, Nhật Bản có thể thúc đẩy việc duy trì vai trò của liên minh Nhật – Mỹ trong cấu trúc an ninh khu vực.

Thứ ba, Tokyo có thể đưa vấn đề Triều Tiên, đặc biệt là công dân Nhật Bản bị bắt cóc, vào các cuộc thảo luận với Washington.

Cuối cùng, cuộc gặp cũng có thể giúp hai bên trao đổi về những bất đồng mới, trong đó có vấn đề các biện pháp trừng phạt liên quan tới ICC.

Tuy nhiên, việc tổ chức cuộc gặp trực tiếp vẫn phụ thuộc vào lịch trình của hai nhà lãnh đạo.

Thượng đỉnh Mỹ – Trung có thể tác động tới cả Đông Á

Cuộc gặp dự kiến giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình ngày 24/9 đang được các đồng minh của Mỹ trong khu vực theo dõi sát sao.

Đối với Nhật Bản, kết quả cuộc gặp có thể ảnh hưởng tới nhiều lĩnh vực.

Nếu Washington và Bắc Kinh đạt được thỏa thuận về thương mại, điều này có thể giúp giảm căng thẳng kinh tế giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nhưng nếu thỏa thuận đi kèm những thay đổi trong các vấn đề chiến lược, Tokyo sẽ phải đánh giá lại một phần tính toán của mình.

Ngược lại, nếu cuộc gặp không tạo ra đột phá và cạnh tranh Mỹ – Trung tiếp tục kéo dài, Nhật Bản có thể phải tăng cường hơn nữa vai trò trong chiến lược của Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Chính vì vậy, việc Tokyo muốn trao đổi với Washington trước thượng đỉnh Mỹ – Trung là một động thái dễ hiểu xét trên góc độ chiến lược.

Việc Nhật Bản tìm cách tổ chức cuộc gặp giữa Thủ tướng Sanae Takaichi và Tổng thống Donald Trump vào cuối tháng 9 phản ánh mức độ quan tâm ngày càng lớn của Tokyo đối với diễn biến quan hệ Mỹ – Trung.

Trong bối cảnh ông Trump và ông Tập Cận Bình dự kiến gặp nhau tại Washington ngày 24/9, Nhật Bản muốn bảo đảm tiếng nói của mình được truyền đạt trực tiếp tới Washington trước một cuộc đối thoại có thể tạo ra những thay đổi quan trọng đối với khu vực.

Từ vấn đề Đài Loan, quan hệ với Trung Quốc, Triều Tiên cho tới các biện pháp trừng phạt liên quan tới Tòa án Hình sự Quốc tế, chương trình nghị sự giữa Tokyo và Washington có thể khá rộng.

Cuộc gặp Takaichi – Trump, nếu diễn ra, vì thế không chỉ là một hoạt động ngoại giao song phương mà còn là phép thử đối với cách Nhật Bản định vị mình trong một khu vực châu Á đang chịu tác động ngày càng mạnh từ cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc.

Những câu hỏi về quan hệ Mỹ – Nhật

Nhật Bản có chắc chắn tổ chức cuộc gặp giữa Takaichi và Trump vào cuối tháng 9 không?

Chưa chắc chắn. Chính phủ Nhật Bản đang tìm cách sắp xếp cuộc gặp khi bà Takaichi tới New York dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Nếu không thể gặp trực tiếp, hai bên có thể lựa chọn hình thức điện đàm.

Tại sao Nhật Bản muốn gặp Trump trước khi ông gặp Tập Cận Bình?

Tokyo lo ngại Mỹ và Trung Quốc có thể đạt được những thỏa thuận ảnh hưởng tới lợi ích an ninh và kinh tế của Nhật Bản. Vì vậy, Nhật Bản muốn trực tiếp truyền đạt quan điểm của mình với Washington.

Vấn đề Đài Loan có quan trọng đối với Nhật Bản không?

Có. Nhật Bản coi ổn định tại eo biển Đài Loan là một vấn đề có liên quan tới an ninh khu vực. Một cuộc khủng hoảng tại đây có thể ảnh hưởng tới thương mại, hàng hải và chuỗi cung ứng của Nhật Bản.

Nhật Bản muốn Trump làm gì về vấn đề Triều Tiên?

Tokyo muốn bảo đảm vấn đề các công dân Nhật Bản bị Triều Tiên bắt cóc được đưa vào các cuộc thảo luận nếu ông Trump nối lại tiếp xúc với nhà lãnh đạo Kim Jong Un.

Quan hệ Nhật – Mỹ có hoàn toàn đồng thuận không?

Không. Dù hai nước có liên minh an ninh chặt chẽ, vẫn tồn tại những khác biệt trong một số vấn đề quốc tế, trong đó có quan điểm của Tokyo về các biện pháp trừng phạt nhằm vào bà Tomoko Akane của Tòa án Hình sự Quốc tế.