Mỹ siết quyền kiểm soát dầu Venezuela, Trung Quốc đối mặt nguy cơ mất nguồn thu nợ hàng tỷ USD

Venezuela đang nổi lên như một trong những điểm nóng quan trọng trong chiến lược địa chính trị mới của Mỹ tại Tây bán cầu. Việc Washington tìm cách kiểm soát và tái cấu trúc ngành dầu mỏ Venezuela không chỉ liên quan đến nguồn tài nguyên khổng lồ của quốc gia Nam Mỹ, mà còn tác động trực tiếp đến lợi ích lâu năm của Trung Quốc tại đây.

Theo nội dung phân tích được đưa ra, Venezuela sở hữu hơn 65 tỷ thùng dầu thô dự trữ, biến quốc gia này thành một tài sản chiến lược đặc biệt quan trọng. Chính quyền Donald Trump được cho là xem việc giành quyền kiểm soát nguồn tài nguyên này như một bước trong chiến lược rộng lớn hơn nhằm hạn chế ảnh hưởng của các đối thủ nước ngoài, trong đó có Trung Quốc và Nga.

Washington đã sử dụng khái niệm “Học thuyết Donroe” để mô tả cách tiếp cận mới đối với Tây bán cầu. Theo định hướng này, Mỹ muốn bảo đảm các cường quốc cạnh tranh không thể kiểm soát những tài sản chiến lược quan trọng ngay tại khu vực mà Washington coi là có lợi ích an ninh đặc biệt.

Nếu chiến lược này tiếp tục được triển khai, Venezuela có thể trở thành một phép thử quan trọng đối với khả năng Mỹ tái định hình cán cân quyền lực tại Nam Mỹ.

Trung Quốc có thể mất quyền tiếp cận nguồn dầu để thu hồi nợ

Một trong những vấn đề đáng chú ý nhất không nằm ở hoạt động khai thác dầu hiện tại, mà liên quan đến khoản nợ hàng tỷ USD của Venezuela đối với Trung Quốc.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright được dẫn lời cho biết Trung Quốc sẽ không có quyền đòi hỏi đối với nguồn doanh thu từ sản lượng dầu Venezuela. Nếu dòng tiền từ dầu mỏ bị kiểm soát bởi chính quyền hoặc các cơ chế mới do Washington hậu thuẫn, Caracas sẽ gặp khó khăn trong việc sử dụng nguồn thu này để thanh toán các khoản nợ với các chủ nợ Trung Quốc.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi quan hệ tài chính giữa Venezuela và Trung Quốc đã được xây dựng trong gần hai thập niên.

Từ năm 2007, dưới thời cố Tổng thống Hugo Chávez, Trung Quốc bắt đầu đẩy mạnh hoạt động tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng và năng lượng tại Venezuela. Các khoản vay của những ngân hàng nhà nước Trung Quốc được bảo đảm bằng dầu mỏ và từng đạt quy mô rất lớn.

Dữ liệu công khai cho thấy tổng số tiền mà các ngân hàng nhà nước Trung Quốc cho Venezuela vay, được bảo đảm bằng dầu, đã vượt 60 tỷ USD tính đến năm 2015.

Đổi lại, Venezuela sử dụng nguồn thu dầu mỏ để thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng kinh tế kéo dài, sản lượng dầu suy giảm và các lệnh trừng phạt của Mỹ đã khiến mô hình này gặp nhiều trở ngại.

Đến năm 2025, tổng khoản nợ mà Venezuela được cho là còn phải trả cho Trung Quốc ít nhất khoảng 10 tỷ USD. Con số này thấp hơn đáng kể so với thời kỳ đỉnh cao, nhưng vẫn đủ lớn để trở thành một vấn đề địa chính trị quan trọng.

Venezuela từng là mắt xích quan trọng trong chiến lược năng lượng của Trung Quốc

Trong nhiều năm, Trung Quốc không chỉ đóng vai trò chủ nợ mà còn trở thành một trong những khách hàng quan trọng nhất của dầu Venezuela.

Khi Mỹ gia tăng các biện pháp trừng phạt đối với Caracas, Trung Quốc trở thành thị trường tiêu thụ dầu quan trọng đối với Venezuela. Các doanh nghiệp năng lượng Trung Quốc cũng từng tham gia nhiều dự án tại vành đai dầu nặng Orinoco, một trong những khu vực dầu mỏ quan trọng nhất của Venezuela.

Các tập đoàn dầu khí nhà nước Trung Quốc, bao gồm China National Petroleum Corporation (CNPC) và China National Offshore Oil Corporation (CNOOC), đã phát triển các dự án dầu khí tại Venezuela.

Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc cũng tham gia đầu tư vào các tài sản liên quan đến dầu khí.

Mô hình hợp tác này từng mang lại lợi ích cho cả hai bên.

Venezuela có thêm nguồn vốn để duy trì nền kinh tế và phát triển cơ sở hạ tầng, trong khi Trung Quốc có được quyền tiếp cận một nguồn dầu thô lớn.

Nhưng khi nền kinh tế Venezuela suy thoái và ngành dầu khí hoạt động dưới công suất, lợi ích kinh tế của các dự án này bắt đầu giảm.

Đặc biệt, các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với ngành dầu mỏ Venezuela từ năm 2019 đã khiến môi trường hoạt động của doanh nghiệp nước ngoài trở nên khó khăn hơn.

Trung Quốc đã giảm phụ thuộc vào Venezuela

Một điểm đáng chú ý là Trung Quốc hiện không còn phụ thuộc vào dầu Venezuela ở mức độ như trước đây.

Theo số liệu được đề cập trong nội dung phân tích, dầu thô Venezuela chỉ chiếm khoảng 4% tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc trong năm 2025.

Con số này cho thấy Bắc Kinh đã có khả năng đa dạng hóa nguồn cung năng lượng trong những năm gần đây.

Ngoài ra, kể từ khi chính quyền Trump kiểm soát các tài sản liên quan đến Venezuela sau sự kiện bắt giữ cựu Tổng thống Nicolás Maduro, không có lô dầu nào từ Venezuela được ghi nhận cập cảng Trung Quốc theo thông tin trong báo cáo.

Điều này khiến tác động kinh tế trực tiếp đối với Trung Quốc có thể không quá lớn như những gì người ta từng lo ngại.

Thay vào đó, tác động chính trị và địa chính trị mới có thể là vấn đề đáng quan tâm.

“Tiền lệ Venezuela” có thể khiến Trung Quốc lo ngại

Christian Reyes, một nhà phân tích rủi ro chính trị tại Bắc Kinh, cho rằng Venezuela không nhất thiết trở thành tiền lệ cho việc Mỹ trực tiếp tịch thu tài sản của Trung Quốc.

Tuy nhiên, nó có thể tạo ra tiền lệ về “loại trừ cưỡng bức”.

Điểm quan trọng ở đây là cách Washington xác định một số hoạt động kinh tế của Trung Quốc tại Tây bán cầu như vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia.

Nếu Mỹ ngày càng sử dụng các công cụ kinh tế, ngoại giao và pháp lý để giới hạn sự hiện diện của Trung Quốc trong những lĩnh vực chiến lược, các doanh nghiệp Trung Quốc tại những quốc gia khác ở Nam Mỹ cũng có thể phải đánh giá lại rủi ro.

Đây chính là lý do Venezuela có ý nghĩa vượt xa phạm vi của một quốc gia sản xuất dầu.

Nó có thể trở thành một phép thử cho câu hỏi lớn hơn: Mỹ sẽ đi xa đến đâu để hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại Tây bán cầu?

Bắc Kinh phản ứng thận trọng

Cho đến nay, phản ứng của Trung Quốc đối với những diễn biến tại Venezuela tương đối kiềm chế.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun nhấn mạnh rằng các quyền và lợi ích hợp pháp của Trung Quốc tại Venezuela phải được bảo vệ.

Bắc Kinh cũng khẳng định hợp tác Trung Quốc – Venezuela được bảo vệ bởi luật pháp quốc tế và không liên quan đến bất kỳ bên thứ ba nào.

Cách phản ứng này cho thấy Trung Quốc có xu hướng tránh biến vấn đề Venezuela thành một cuộc đối đầu trực tiếp với Washington, ít nhất trong ngắn hạn.

Điều này càng đáng chú ý trong bối cảnh quan hệ Mỹ – Trung vẫn tồn tại nhiều vấn đề nhạy cảm, từ thương mại, công nghệ cho tới năng lượng và chính sách đối ngoại.

Bất kỳ cuộc đối đầu lớn nào tại Venezuela đều có nguy cơ tạo thêm một mặt trận căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Các nhà máy lọc dầu Trung Quốc mới có thể là bên chịu tác động lớn

Mặc dù Trung Quốc đã giảm phụ thuộc vào dầu Venezuela, một số doanh nghiệp trong nước vẫn có thể chịu ảnh hưởng từ việc nguồn cung bị gián đoạn.

Đáng chú ý là các nhà máy lọc dầu độc lập tại tỉnh Sơn Đông, vốn từ lâu sử dụng dầu thô nặng của Venezuela làm nguyên liệu.

Loại dầu này đặc biệt phù hợp với một số cơ sở chế biến và được sử dụng để sản xuất các sản phẩm như nhựa đường.

Nếu nguồn dầu Venezuela bị cắt giảm trong thời gian dài, các nhà máy lọc dầu này có thể phải tìm kiếm nguồn nguyên liệu thay thế.

Vấn đề càng trở nên phức tạp khi nguồn cung dầu từ Iran cũng đang chịu tác động từ các biến động địa chính trị và những biện pháp hạn chế thương mại.

Khi hai nguồn cung dầu nặng cùng gặp khó khăn, thị trường nguyên liệu của các nhà máy lọc dầu độc lập Trung Quốc có thể chịu sức ép.

Sự thiếu hụt nguồn cung đã góp phần khiến thị trường nhựa đường trong nước trở nên khan hiếm hơn, qua đó tạo áp lực tăng giá trên thị trường hợp đồng tương lai.

Vì sao Venezuela vẫn quan trọng với Trung Quốc?

Dù tỷ trọng dầu Venezuela trong tổng nhập khẩu dầu của Trung Quốc đã giảm, quốc gia Nam Mỹ này vẫn có giá trị chiến lược.

Thứ nhất, Venezuela sở hữu trữ lượng dầu rất lớn.

Thứ hai, quốc gia này nằm trong khu vực mà Trung Quốc đã xây dựng mạng lưới thương mại, đầu tư và ngoại giao trong nhiều năm.

Thứ ba, Venezuela là một ví dụ điển hình về mô hình hợp tác tài chính – năng lượng mà Trung Quốc từng triển khai tại các thị trường mới nổi.

Do đó, việc Mỹ thay đổi cán cân quyền lực tại Venezuela có thể khiến các quốc gia khác ở Nam Mỹ phải đánh giá lại rủi ro khi hợp tác với cả Washington và Bắc Kinh.

Liao Na, người sáng lập công ty nghiên cứu năng lượng GL Consulting, nhận định Nam Mỹ từ lâu đã là nơi lợi ích của Mỹ và Trung Quốc giao thoa, thậm chí đôi lúc xung đột.

Theo quan điểm này, Venezuela có thể chỉ là một phần của cuộc cạnh tranh rộng lớn hơn về năng lượng, thương mại, cơ sở hạ tầng và ảnh hưởng địa chính trị.

Venezuela có thể trở thành “phép thử” cho chiến lược của Mỹ

Điều khiến giới phân tích quan tâm không chỉ là việc Mỹ kiểm soát bao nhiêu thùng dầu Venezuela, mà là mô hình này có thể được áp dụng ở đâu tiếp theo.

Nếu Washington thành công trong việc tái cấu trúc ngành dầu khí Venezuela và giảm đáng kể ảnh hưởng của Trung Quốc, Nga cùng các đối thủ khác, đây có thể trở thành một ví dụ để Mỹ sử dụng trong các chính sách đối với Tây bán cầu.

Ngược lại, nếu chiến lược này gây ra phản ứng mạnh từ các quốc gia Mỹ Latinh hoặc tạo ra bất ổn kinh tế, Washington có thể gặp khó khăn khi muốn mở rộng cách tiếp cận.

Đối với Trung Quốc, bài toán cũng không đơn giản.

Bắc Kinh không nhất thiết phải bảo vệ Venezuela bằng mọi giá về mặt kinh tế, bởi dầu Venezuela hiện chỉ chiếm một phần tương đối nhỏ trong tổng nguồn cung dầu nhập khẩu.

Nhưng Trung Quốc cần tính đến một vấn đề lớn hơn: rủi ro đối với tài sản, khoản đầu tư và các dự án chiến lược của doanh nghiệp nước này ở nước ngoài.

Nếu Venezuela trở thành tiền lệ cho việc các lợi ích kinh tế của Trung Quốc bị hạn chế bởi lý do an ninh, những khoản đầu tư tương tự tại các quốc gia khác có thể được đánh giá lại.

Cuộc cạnh tranh xoay quanh Venezuela đang ngày càng vượt ra ngoài câu chuyện dầu mỏ.

Với Mỹ, việc kiểm soát nguồn tài nguyên khổng lồ của Venezuela có thể là một phần trong chiến lược củng cố ảnh hưởng tại Tây bán cầu và hạn chế sự hiện diện của những đối thủ như Trung Quốc và Nga.

Với Trung Quốc, thiệt hại trực tiếp về nguồn dầu có thể không quá lớn bởi Bắc Kinh đã giảm phụ thuộc vào Venezuela trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, khoản nợ hàng tỷ USD, các khoản đầu tư năng lượng và nguy cơ mất quyền tiếp cận tài sản chiến lược mới là những vấn đề đáng quan tâm.

Đặc biệt, nếu mô hình “loại trừ cưỡng bức” được mở rộng sang những quốc gia khác, Venezuela có thể trở thành một tiền lệ quan trọng trong cuộc cạnh tranh quyền lực giữa Mỹ và Trung Quốc tại Nam Mỹ.

Trong bối cảnh nguồn năng lượng, thương mại và an ninh ngày càng gắn chặt với địa chính trị, Venezuela có thể trở thành một trong những phép thử quan trọng nhất đối với tham vọng của Washington tại Tây bán cầu cũng như chiến lược mở rộng ảnh hưởng toàn cầu của Bắc Kinh.

Câu hỏi thường gặp về dầu Venezuela và lợi ích của Trung Quốc

1. Venezuela có thực sự quan trọng đối với nguồn cung dầu của Trung Quốc?

Có, nhưng mức độ phụ thuộc đã giảm đáng kể. Theo số liệu trong nội dung phân tích, dầu Venezuela chiếm khoảng 4% tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc trong năm 2025. Vì vậy, việc mất nguồn cung từ Venezuela có thể gây khó khăn cho một số doanh nghiệp nhưng khó tạo ra cú sốc lớn đối với toàn bộ thị trường năng lượng Trung Quốc.

2. Trung Quốc còn bao nhiêu tiền cho Venezuela vay?

Venezuela đã từng vay Trung Quốc hơn 60 tỷ USD được bảo đảm bằng dầu tính đến năm 2015. Sau nhiều năm trả nợ và khủng hoảng kinh tế, tổng khoản nợ còn lại được ước tính ít nhất khoảng 10 tỷ USD vào năm 2025.

3. Vì sao dầu Venezuela phù hợp với các nhà máy lọc dầu Trung Quốc?

Venezuela nổi tiếng với nguồn dầu thô nặng. Một số nhà máy lọc dầu độc lập tại Trung Quốc, đặc biệt ở Sơn Đông, đã xây dựng hệ thống chế biến phù hợp với những loại dầu như vậy.

4. Mỹ kiểm soát dầu Venezuela có ảnh hưởng đến giá dầu thế giới không?

Tác động phụ thuộc vào quy mô và thời gian gián đoạn nguồn cung. Nếu sản lượng Venezuela được duy trì ổn định và được đưa trở lại thị trường quốc tế, tác động có thể khác hoàn toàn so với kịch bản sản lượng suy giảm hoặc xuất khẩu bị gián đoạn kéo dài.

5. Venezuela có thể trở thành điểm nóng mới trong cạnh tranh Mỹ – Trung?

Có khả năng. Venezuela sở hữu nguồn dầu lớn và nằm trong khu vực có ý nghĩa chiến lược đối với Mỹ. Trong khi đó, Trung Quốc đã có lịch sử đầu tư, cho vay và hợp tác năng lượng với Caracas. Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào trong quan hệ Mỹ – Venezuela đều có thể tác động tới lợi ích của Bắc Kinh.