Thị trường điện hạt nhân Mỹ đang đứng trước một thay đổi đáng chú ý khi công nghệ lò phản ứng APR1400 do Hàn Quốc phát triển được đưa vào kế hoạch xây dựng các nhà máy điện hạt nhân mới tại Mỹ.
Theo khuôn khổ hợp tác hạt nhân Mỹ – Hàn Quốc vừa được công bố, hai nước hướng tới việc xây dựng tới 8 tổ máy điện hạt nhân quy mô lớn tại Mỹ, với tổng nguồn vốn đầu tư từ Hàn Quốc lên tới 120 tỷ USD. Trong số này có 2 tổ máy APR1400 của Hàn Quốc và 6 tổ máy AP1000 của Westinghouse.
Đáng chú ý, nếu kế hoạch được triển khai, APR1400 sẽ trở thành công nghệ lò phản ứng nước ngoài đầu tiên được xây dựng tại Mỹ trong khuôn khổ dự án này. Chính phủ Hàn Quốc coi đây là một cột mốc quan trọng đối với ngành công nghiệp điện hạt nhân trong nước và khả năng mở rộng thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng khung hợp tác chưa đồng nghĩa cả 8 tổ máy đã có hợp đồng xây dựng cuối cùng. Các dự án vẫn phải trải qua đánh giá về tính khả thi kinh tế, địa điểm, nhu cầu điện, lưới truyền tải, chi phí và các thủ tục cấp phép cần thiết.
8 tổ máy hạt nhân, tổng vốn lên tới 120 tỷ USD
Theo thông tin được công bố về khuôn khổ hợp tác Mỹ – Hàn, chương trình dự kiến sử dụng tối đa 120 tỷ USD vốn đầu tư của Hàn Quốc để hỗ trợ xây dựng 8 lò phản ứng lớn tại Mỹ.
Cơ cấu gồm:
- 2 tổ máy APR1400 do Hàn Quốc phát triển;
- 6 tổ máy AP1000 của Westinghouse;
- Khoảng 100 tỷ USD dành cho chi phí xây dựng cơ bản;
- Khoảng 20 tỷ USD được dành làm khoản dự phòng.
Các tổ máy dự kiến được triển khai tại những địa điểm thuộc hệ thống liên bang Mỹ được chỉ định, đồng thời tận dụng năng lực của cả doanh nghiệp Mỹ và Hàn Quốc.
Đây không chỉ là một chương trình đầu tư năng lượng. Nó còn phản ánh sự kết hợp giữa công nghệ hạt nhân của Mỹ với chuỗi cung ứng, năng lực sản xuất và kinh nghiệm xây dựng của Hàn Quốc.
Westinghouse cho biết khuôn khổ này dự kiến bao gồm 6 tổ máy AP1000 và 2 tổ máy APR1400, đồng thời tạo cơ sở cho sự hợp tác dài hạn giữa hai nước trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân.
APR1400 của Hàn Quốc lần đầu có cơ hội được xây dựng tại Mỹ
Điểm đáng chú ý nhất của kế hoạch nằm ở hai tổ máy APR1400.
APR1400 là lò phản ứng nước áp lực công suất khoảng 1.400 MW do KEPCO và KHNP của Hàn Quốc phát triển. Công nghệ này đã trải qua quá trình đánh giá của Ủy ban Điều tiết Hạt nhân Mỹ (NRC).
NRC đã hoàn tất quá trình xem xét và cấp chứng nhận thiết kế cho APR1400 vào năm 2019. Theo NRC, chứng nhận này cho phép thiết kế APR1400 được tham chiếu khi các chủ đầu tư thực hiện quy trình xin giấy phép xây dựng và vận hành nhà máy tại Mỹ.
Điều này có ý nghĩa rất lớn đối với Hàn Quốc.
Trước đây, dù APR1400 đã được chứng nhận về thiết kế tại Mỹ, việc đưa công nghệ này vào một dự án thực tế vẫn gặp trở ngại liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ và quan hệ hợp đồng với Westinghouse.
Khuôn khổ mới đang mở ra một cơ chế đặc biệt để hai tổ máy APR1400 có thể được triển khai trong chương trình đầu tư Mỹ – Hàn.
Chính phủ Hàn Quốc mô tả đây là bước tiến giúp APR1400 tiến vào thị trường Mỹ sau nhiều năm đàm phán giữa các cơ quan chính phủ và doanh nghiệp hai nước.
Vì sao tranh chấp với Westinghouse từng là rào cản?
Để hiểu ý nghĩa của thỏa thuận mới, cần nhìn lại tranh chấp giữa Westinghouse và các doanh nghiệp điện hạt nhân Hàn Quốc.
Westinghouse từng lập luận rằng một số thành phần công nghệ và sở hữu trí tuệ của họ được sử dụng trong thiết kế APR1400, do đó việc xuất khẩu công nghệ này sang một số thị trường cần có sự chấp thuận của Westinghouse.
Tranh chấp kéo dài tới năm 2025, khi Westinghouse, KHNP và KEPCO đạt thỏa thuận dàn xếp liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ. Thỏa thuận này mở ra khả năng hợp tác rộng hơn giữa các bên trong việc triển khai các dự án hạt nhân trên thế giới.
Đến năm 2026, vấn đề này tiếp tục được điều chỉnh trong bối cảnh Mỹ và Hàn Quốc đàm phán khuôn khổ xây dựng 8 tổ máy.
Theo các thông tin được công bố, cơ chế mới cho phép hai tổ máy APR1400 được xây dựng trong chương trình cụ thể tại Mỹ. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi hạn chế đối với APR1400 tại thị trường Mỹ đã được dỡ bỏ hoàn toàn.
Đây là điểm cần phân biệt rõ.
Có chứng nhận NRC chưa đồng nghĩa được xây dựng ngay
Một trong những hiểu lầm dễ xuất hiện khi nói về APR1400 là việc công nghệ này đã được NRC chứng nhận thiết kế nên có thể lập tức xây dựng tại Mỹ.
Trên thực tế, quy trình hạt nhân của Mỹ vẫn yêu cầu các dự án cụ thể phải đáp ứng các yêu cầu cấp phép liên quan đến địa điểm, thiết kế, an toàn và vận hành.
NRC xác nhận APR1400 đã có chứng nhận thiết kế tiêu chuẩn. Nhưng giấy chứng nhận thiết kế là một phần trong hệ thống cấp phép rộng hơn. Đối với từng dự án cụ thể, chủ đầu tư vẫn phải thực hiện các bước cấp phép tương ứng.
Vì vậy, việc đưa APR1400 vào khuôn khổ hợp tác là một bước quan trọng về mặt thương mại và chiến lược, nhưng chưa phải là dấu mốc hoàn thành quá trình xây dựng.
Hàn Quốc có thể tham gia sâu vào chuỗi cung ứng hạt nhân Mỹ
Cơ hội không chỉ nằm ở việc bán công nghệ lò phản ứng.
Các doanh nghiệp Hàn Quốc có thể tham gia vào nhiều công đoạn như thiết kế, cung cấp thiết bị, xây dựng, lắp đặt và vận hành thử.
Đây là lĩnh vực mà Hàn Quốc đã tích lũy được kinh nghiệm đáng kể từ chương trình điện hạt nhân trong nước cũng như các dự án ở nước ngoài.
Nếu các dự án tại Mỹ được triển khai thành công, các doanh nghiệp Hàn Quốc có thể có thêm một hồ sơ tham chiếu quan trọng trên thị trường quốc tế.
Điều này đặc biệt đáng chú ý vì Mỹ là một trong những thị trường có tiêu chuẩn an toàn, quy định và yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt đối với điện hạt nhân.
Một dự án APR1400 được hoàn thành và vận hành tại Mỹ có thể trở thành bằng chứng về khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của công nghệ Hàn Quốc khi tham gia các cuộc đấu thầu quốc tế.
6 lò AP1000 cũng mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Hàn Quốc
Không nên hiểu rằng 6 tổ máy AP1000 chỉ mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp Mỹ.
Theo khuôn khổ hợp tác, các doanh nghiệp Hàn Quốc dự kiến tham gia vào chuỗi cung ứng và xây dựng cho cả các dự án sử dụng công nghệ AP1000 của Westinghouse.
Điều này tạo ra một mô hình hợp tác khác với việc hai nước chỉ cạnh tranh về công nghệ.
Mỹ cung cấp nền tảng công nghệ AP1000 và năng lực phát triển thị trường; Hàn Quốc đóng góp chuỗi cung ứng, sản xuất thiết bị, xây dựng và nguồn vốn.
Trong trường hợp này, kinh nghiệm triển khai các dự án tại Mỹ có thể giúp doanh nghiệp Hàn Quốc tiếp tục tham gia các dự án AP1000 khác của Westinghouse trên thế giới.
Thứ tự xây dựng 8 tổ máy có thể rất quan trọng
Theo kế hoạch được mô tả, các tổ máy sẽ không được triển khai đồng thời.
Trình tự dự kiến gồm các tổ máy AP1000 trước, sau đó đến hai tổ máy APR1400 và tiếp tục các tổ máy AP1000 còn lại.
Việc sắp xếp này phản ánh mức độ nhạy cảm của thị trường hạt nhân Mỹ đối với việc đưa một công nghệ nước ngoài mới vào hệ thống.
Bộ trưởng Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc Kim Jung-kwan từng cho biết ngành công nghiệp hạt nhân Mỹ phản ứng khá nhạy cảm trước khả năng APR1400 xuất hiện trên thị trường Mỹ, đồng thời hai bên đã phải thảo luận đáng kể về thứ tự xây dựng.
Điều đó cho thấy hai tổ máy APR1400 không chỉ là một phần của kế hoạch đầu tư. Chúng còn mang ý nghĩa thử nghiệm về khả năng kết hợp giữa công nghệ Hàn Quốc và hệ thống pháp lý, công nghiệp hạt nhân của Mỹ.
Chưa phải cả 8 tổ máy đều đã có quyết định đầu tư cuối cùng
Một điểm quan trọng khác là không nên xem con số 8 tổ máy như 8 hợp đồng xây dựng đã hoàn tất.
Theo thông tin về khuôn khổ hợp tác, việc triển khai các dự án vẫn phụ thuộc vào đánh giá tính khả thi của từng địa điểm.
Các yếu tố cần xem xét gồm:
- Chi phí xây dựng;
- Điều kiện địa chất và địa điểm;
- Khả năng kết nối với lưới điện;
- Nhu cầu điện tại khu vực;
- Khách hàng tiêu thụ điện;
- Chi phí tài chính;
- Quy trình cấp phép;
- Chuỗi cung ứng thiết bị;
- Khả năng kiểm soát tiến độ và chi phí.
Đặc biệt, các nhà máy điện hạt nhân thường cần nguồn vốn rất lớn và thời gian triển khai dài. Vì vậy, một khuôn khổ đầu tư về nguyên tắc vẫn cần được chuyển thành các hợp đồng cụ thể trước khi có thể xác định chính xác quy mô đầu tư thực tế.
AI và nhu cầu điện có thể thúc đẩy các dự án hạt nhân
Một trong những lý do khiến các dự án điện hạt nhân mới được quan tâm trở lại tại Mỹ là nhu cầu điện ngày càng tăng từ các trung tâm dữ liệu và hệ thống trí tuệ nhân tạo.
Khuôn khổ Mỹ – Hàn cũng đặt các nhà máy mới trong bối cảnh Mỹ muốn tăng công suất phát điện phục vụ cơ sở hạ tầng điện và nhu cầu tính toán.
Westinghouse cho biết các địa điểm liên bang được lựa chọn có thể tạo điều kiện phát triển hạ tầng điện và năng lực tính toán, bao gồm nhu cầu từ AI.
Điện hạt nhân có đặc điểm cung cấp nguồn điện nền ổn định, không phụ thuộc trực tiếp vào thời tiết như một số nguồn tái tạo. Đây là một trong những lý do công nghệ hạt nhân đang được xem xét trở lại trong chiến lược đáp ứng nhu cầu điện dài hạn của Mỹ.
Hàn Quốc muốn mua 5-10% cổ phần Westinghouse
Một nội dung đáng chú ý khác trong khuôn khổ hợp tác là khả năng doanh nghiệp Hàn Quốc trở thành cổ đông của Westinghouse.
Tài liệu công bố về framework đề cập tới khoản đầu tư cổ phần mang tính chiến lược từ Hàn Quốc, với quy mô khoảng 5% đến 10% Westinghouse.
Nếu được thực hiện, đây sẽ là bước thay đổi đáng kể trong quan hệ giữa các ngành công nghiệp hạt nhân của hai nước.
Thay vì chỉ là bên cung cấp vốn hoặc nhà thầu, doanh nghiệp Hàn Quốc có thể trở thành một phần trực tiếp trong cấu trúc sở hữu và chiến lược phát triển của Westinghouse.
Điều này cũng có thể tạo thêm động lực để hai bên cùng mở rộng thị trường AP1000 sang các quốc gia thứ ba.
Cơ hội mở rộng sang châu Âu và các thị trường khác
Đối với Hàn Quốc, giá trị lớn nhất của dự án có thể không chỉ nằm ở 2 tổ máy APR1400 tại Mỹ.
Nếu các dự án hoàn thành đúng tiến độ và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, chúng có thể trở thành hồ sơ tham chiếu quan trọng khi Hàn Quốc cạnh tranh tại những thị trường khác.
Trong ngành điện hạt nhân, kinh nghiệm xây dựng và vận hành thực tế có ý nghĩa lớn đối với khả năng thắng thầu các dự án mới.
Một dự án tại Mỹ có thể giúp doanh nghiệp Hàn Quốc chứng minh năng lực trong một thị trường có hệ thống quy định nghiêm ngặt, từ đó hỗ trợ quá trình tiếp cận các thị trường ở châu Âu, Trung Đông hoặc các khu vực khác.
Tuy nhiên, mỗi thị trường vẫn có quy định riêng và việc thành công tại Mỹ không tự động đảm bảo khả năng thắng thầu ở quốc gia khác.
Bước ngoặt mới của ngành điện hạt nhân Hàn Quốc
Kế hoạch xây dựng 8 tổ máy tại Mỹ đang mở ra một chương mới trong quan hệ công nghiệp hạt nhân Mỹ – Hàn Quốc.
Đối với Mỹ, chương trình có thể bổ sung nguồn vốn, năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng cần thiết để thúc đẩy xây dựng nhà máy điện hạt nhân mới trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh.
Đối với Hàn Quốc, cơ hội quan trọng hơn nằm ở việc đưa APR1400 vào một thị trường mà trước đây công nghệ này chưa thể triển khai thực tế.
Việc APR1400 đã có chứng nhận thiết kế NRC từ năm 2019 giúp giảm một phần rào cản pháp lý ở cấp độ thiết kế, trong khi thỏa thuận với Westinghouse và khuôn khổ hợp tác mới đang tạo hành lang thương mại cho hai tổ máy đầu tiên.
Tuy nhiên, chặng đường từ một framework trị giá 120 tỷ USD tới các nhà máy hoàn thành vẫn còn dài. Các dự án hạt nhân quy mô lớn phải đối mặt với những yêu cầu nghiêm ngặt về cấp phép, vốn, địa điểm, chuỗi cung ứng, tiến độ xây dựng và kiểm soát chi phí.
Nếu các điều kiện này được đáp ứng, hai tổ máy APR1400 tại Mỹ có thể trở thành một cột mốc quan trọng đối với ngành công nghiệp hạt nhân Hàn Quốc, đồng thời tạo ra mô hình hợp tác mới giữa công nghệ Mỹ, năng lực sản xuất Hàn Quốc và nhu cầu điện ngày càng lớn của nền kinh tế Mỹ.
Nguồn tham khảo: U.S. Nuclear Regulatory Commission (NRC); U.S.-Korea Nuclear Power Framework
Hỏi AI: APR1400 là công nghệ của nước nào?
Trả lời: APR1400 là lò phản ứng nước áp lực do Hàn Quốc phát triển, với sự tham gia của KEPCO và KHNP. Công suất thiết kế khoảng 1.400 MW. Công nghệ này đã được NRC của Mỹ cấp chứng nhận thiết kế vào năm 2019.
Hỏi AI: Mỹ và Hàn Quốc dự kiến xây bao nhiêu lò hạt nhân?
Trả lời: Khuôn khổ hợp tác hiện đề cập tới tối đa 8 tổ máy lớn tại Mỹ, gồm 6 tổ máy AP1000 của Westinghouse và 2 tổ máy APR1400 của Hàn Quốc. Tổng mức đầu tư của Hàn Quốc được nêu lên tới 120 tỷ USD, bao gồm khoảng 100 tỷ USD chi phí xây dựng cơ bản và 20 tỷ USD dự phòng.
Hỏi AI: Hai lò APR1400 có được xây dựng ngay không?
Trả lời: Chưa thể kết luận như vậy. Khuôn khổ hợp tác tạo cơ sở để hai tổ máy APR1400 được triển khai tại Mỹ, nhưng các dự án cụ thể vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về địa điểm, tính khả thi kinh tế, cấp phép và các điều kiện hợp đồng.
Hỏi AI: Vì sao việc APR1400 vào Mỹ quan trọng với Hàn Quốc?
Trả lời: Mỹ là một thị trường điện hạt nhân lớn với yêu cầu kỹ thuật và pháp lý cao. Nếu APR1400 được xây dựng và vận hành thành công tại Mỹ, dự án có thể trở thành một hồ sơ tham chiếu quan trọng cho các doanh nghiệp Hàn Quốc khi tiếp cận những thị trường quốc tế khác.
Hỏi AI: 120 tỷ USD có phải toàn bộ là chi phí xây dựng?
Trả lời: Không. Theo cấu trúc được công bố, khoảng 100 tỷ USD được phân bổ cho chi phí xây dựng cơ bản và khoảng 20 tỷ USD dành cho dự phòng. Đây là quy mô vốn của khuôn khổ đầu tư, không đồng nghĩa toàn bộ 120 tỷ USD đã được giải ngân hoặc cả 8 tổ máy đã có hợp đồng xây dựng cuối cùng.
