Mỹ cáo buộc DeepSeek, Alibaba và nhiều công ty AI Trung Quốc thu thập kiến thức từ mô hình Mỹ

Cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước vào giai đoạn căng thẳng mới khi các cơ quan an ninh Mỹ đưa ra cáo buộc rằng một số công ty AI hàng đầu Trung Quốc đã có hệ thống thu thập kiến thức độc quyền từ các mô hình trí tuệ nhân tạo của Mỹ.

Theo tuyên bố chung được Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA), Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) và Cơ quan An ninh mạng và Cơ sở hạ tầng Mỹ (CISA) công bố hôm thứ Ba, các công ty Trung Quốc bị cáo buộc sử dụng kỹ thuật được gọi là “chưng cất” (distillation) để trích xuất thông tin từ những mô hình AI tiên tiến của Mỹ và sử dụng dữ liệu thu được để huấn luyện, cải thiện hệ thống riêng.

Các công ty được nêu tên gồm DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba Group Holding, MiniMax, StepFun và Z.AI. Theo phía Mỹ, hoạt động này đã diễn ra ít nhất từ năm 2024 và được thực hiện ở quy mô lớn.

Đáng chú ý, các cơ quan an ninh Mỹ cho rằng một số hoạt động có thể được thực hiện với sự hiểu biết hoặc hỗ trợ của chính phủ Trung Quốc. Tuy nhiên, đây là các cáo buộc từ phía Mỹ, trong khi những doanh nghiệp bị nêu tên chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức theo nội dung được cung cấp.

Kỹ thuật “chưng cất” AI là gì?

Trong ngành trí tuệ nhân tạo, chưng cất mô hình là một phương pháp phổ biến nhằm tận dụng khả năng của một mô hình lớn, mạnh để huấn luyện một mô hình nhỏ hơn, tiết kiệm tài nguyên hơn.

Về nguyên tắc, kỹ thuật này không nhất thiết là bất hợp pháp. Một nhà phát triển có thể sử dụng đầu ra của mô hình tiên tiến để xây dựng hệ thống mới có kích thước nhỏ hơn hoặc tối ưu hơn, miễn là hoạt động đó phù hợp với giấy phép, điều khoản sử dụng và các quy định liên quan.

Tuy nhiên, vấn đề trở nên nhạy cảm khi một công ty bị cáo buộc sử dụng hàng loạt tài khoản hoặc phương thức trung gian nhằm khai thác mô hình của đối thủ trái với điều khoản sử dụng.

Theo các cơ quan Mỹ, một số công ty AI Trung Quốc đã sử dụng nhiều phương thức để chuyển hướng yêu cầu và truy cập các mô hình AI Mỹ, qua đó tìm cách thu thập thông tin phục vụ quá trình phát triển hệ thống riêng.

Phía Mỹ cho rằng quy mô của hoạt động này đã vượt xa việc nghiên cứu hoặc thử nghiệm thông thường.

DeepSeek, Moonshot và Alibaba nằm trong tâm điểm cáo buộc

Trong tuyên bố của các cơ quan an ninh Mỹ, DeepSeek và Moonshot AI là hai trong số những cái tên được nhắc đến đáng chú ý.

DeepSeek từng gây chú ý mạnh trên thị trường AI toàn cầu nhờ khả năng phát triển các mô hình có hiệu suất cao trong khi tối ưu chi phí. Sự xuất hiện của DeepSeek đã trở thành một trong những dấu hiệu cho thấy khoảng cách công nghệ giữa các công ty AI Mỹ và Trung Quốc đang có xu hướng thay đổi.

Moonshot AI, công ty đứng sau dòng sản phẩm Kimi, cũng nhanh chóng nổi lên trong cuộc cạnh tranh AI tại Trung Quốc.

Bên cạnh đó, Alibaba – một trong những tập đoàn công nghệ lớn nhất Trung Quốc – cũng bị phía Mỹ nêu tên trong danh sách các doanh nghiệp được cho là đã sử dụng kỹ thuật chưng cất để tiếp cận kiến thức từ mô hình AI Mỹ.

Các công ty MiniMax, StepFun và Z.AI cũng nằm trong danh sách bị cáo buộc.

Điểm đáng chú ý là Washington không chỉ cáo buộc các doanh nghiệp này sao chép hoặc khai thác mô hình của Mỹ, mà còn cho rằng hoạt động thu thập thông tin có thể được tiến hành có hệ thống nhằm phục vụ nhiều mục tiêu khác nhau, từ nâng cao khả năng giải toán đến cải thiện khả năng phân tích và kiểm tra mã nguồn.

Mỹ cảnh báo các công ty AI phải bảo vệ mô hình của mình

Trước những diễn biến trên, các cơ quan an ninh Mỹ đã kêu gọi các nhà phát triển AI tại Thung lũng Silicon hành động nhanh chóng để bảo vệ thành quả công nghệ.

Một trong những khuyến nghị được đưa ra là các doanh nghiệp cần nhận diện và thay đổi phản hồi đối với những hành vi được nghi ngờ là khai thác dữ liệu độc hại.

Các công ty AI cũng được khuyến khích chia sẻ thông tin tình báo về những chiến dịch thu thập dữ liệu đáng ngờ nhằm giúp toàn ngành nhận diện phương thức tấn công và ngăn chặn sớm hơn.

Động thái này cho thấy Washington ngày càng xem dữ liệu, trọng số mô hình, kiến thức từ mô hình và năng lực suy luận AI là những tài sản chiến lược.

Trong bối cảnh AI trở thành một trong những lĩnh vực công nghệ quan trọng nhất thế giới, việc bảo vệ mô hình không còn đơn thuần là vấn đề bản quyền phần mềm mà còn liên quan đến lợi thế cạnh tranh, an ninh kinh tế và vị thế công nghệ quốc gia.

OpenAI và Anthropic từng cảnh báo về nguy cơ khai thác mô hình

Cáo buộc mới nhất cũng xuất hiện trong bối cảnh các công ty AI Mỹ ngày càng quan tâm đến nguy cơ đối thủ Trung Quốc khai thác mô hình của họ.

OpenAI và Anthropic trước đó đã nhiều lần cảnh báo về việc các đối thủ có thể sử dụng mô hình của họ để phát triển chatbot và hệ thống AI với chi phí thấp hơn.

Đáng chú ý, vào tháng 6, Anthropic từng cáo buộc Alibaba thực hiện một nỗ lực quy mô lớn nhằm truy cập trái phép vào mô hình Claude thông qua hàng nghìn tài khoản giả mạo, theo thông tin được Bloomberg News đưa tin trước đó.

Nếu những cáo buộc tương tự tiếp tục xuất hiện, vấn đề bảo vệ mô hình AI có thể trở thành một trong những ưu tiên lớn của các doanh nghiệp công nghệ Mỹ trong thời gian tới.

Cuộc chiến AI Mỹ – Trung có thể bước sang giai đoạn mới

Những cáo buộc mới được đưa ra trong thời điểm đặc biệt nhạy cảm đối với quan hệ Mỹ – Trung.

Trí tuệ nhân tạo đang ngày càng trở thành một mặt trận quan trọng trong cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Mỹ sở hữu nhiều doanh nghiệp AI hàng đầu như OpenAI, Anthropic và các tập đoàn công nghệ lớn, trong khi Trung Quốc đang nhanh chóng hình thành hệ sinh thái AI nội địa với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp.

Trong những năm gần đây, Washington đã áp dụng nhiều biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip AI và công nghệ bán dẫn tiên tiến sang Trung Quốc. Bắc Kinh cũng thúc đẩy mạnh mẽ năng lực tự chủ về bán dẫn, điện toán và trí tuệ nhân tạo.

Do đó, vấn đề bảo vệ mô hình AI có thể trở thành một phần tiếp theo của cuộc cạnh tranh công nghệ.

Các nhà lập pháp Mỹ cũng đang xem xét những biện pháp nhằm xử lý các doanh nghiệp Trung Quốc nếu bị xác định có hành vi sao chép hoặc khai thác trái phép tài sản trí tuệ của đối tác Mỹ.

Nguy cơ trừng phạt doanh nghiệp Trung Quốc gia tăng

Chính quyền Tổng thống Donald Trump trước đó đã phát tín hiệu rằng Washington có thể thực hiện thêm các biện pháp để ngăn chặn việc khai thác công nghệ AI của Mỹ.

Hồi tháng 4, chính quyền Mỹ cam kết sẽ có thêm bước đi nhằm xử lý vấn đề này. Đến tháng 7, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng cảnh báo khả năng áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với những doanh nghiệp Trung Quốc bị phát hiện có hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ.

Những tuyên bố này cho thấy chính sách của Washington có thể không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát xuất khẩu chip hoặc hạn chế tiếp cận công nghệ.

Nếu các cáo buộc về việc khai thác mô hình AI được xác minh và dẫn tới các biện pháp pháp lý hoặc kinh tế, các công ty Trung Quốc có thể phải đối mặt với những hạn chế mới trong quan hệ với doanh nghiệp công nghệ Mỹ.

Kimi K3 và cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt

Một trong những sự kiện khiến thị trường chú ý là việc Moonshot AI công bố mô hình Kimi K3 hồi tháng 7.

Mô hình này đã làm dấy lên những cuộc thảo luận về tốc độ phát triển của các doanh nghiệp AI Trung Quốc và khả năng các công ty nước này đang thu hẹp khoảng cách với đối thủ Mỹ.

Đối với Washington, sự phát triển nhanh chóng của các mô hình Trung Quốc đặt ra câu hỏi về cách các doanh nghiệp này xây dựng dữ liệu huấn luyện, tối ưu mô hình và nâng cao năng lực suy luận.

Trong khi đó, phía Trung Quốc trước đây đã bác bỏ những cáo buộc của Mỹ liên quan đến việc sử dụng kỹ thuật chưng cất một cách không công bằng.

Sự khác biệt trong quan điểm giữa hai bên khiến vấn đề bản quyền, dữ liệu huấn luyện và quyền truy cập mô hình có khả năng tiếp tục trở thành điểm nóng trong quan hệ công nghệ Mỹ – Trung.

Vì sao cáo buộc này quan trọng với ngành AI?

Về mặt công nghệ, mô hình AI tiên tiến được xây dựng dựa trên lượng dữ liệu khổng lồ, năng lực tính toán lớn và quá trình nghiên cứu kéo dài. Vì vậy, việc một đối thủ có thể khai thác đầu ra của mô hình mạnh để rút ngắn quá trình phát triển có thể tạo ra lợi thế đáng kể về thời gian và chi phí.

Đây cũng chính là lý do các công ty AI đang ngày càng chú trọng kiểm soát quyền truy cập vào mô hình.

Nếu việc khai thác mô hình của đối thủ trở thành xu hướng phổ biến, lợi thế của các công ty đầu tư hàng tỷ USD vào nghiên cứu và phát triển có thể bị ảnh hưởng.

Ở chiều ngược lại, việc sử dụng kỹ thuật chưng cất không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hành vi sai trái. Đây vẫn là một phương pháp kỹ thuật được sử dụng trong ngành AI để tối ưu mô hình. Vấn đề quan trọng nằm ở cách thức thu thập dữ liệu, quyền sử dụng dữ liệu và việc có vi phạm điều khoản dịch vụ hay quyền sở hữu trí tuệ hay không.

Do đó, những cáo buộc mới cần được phân biệt rõ với một kết luận pháp lý cuối cùng.

Mỹ – Trung đứng trước cuộc cạnh tranh AI ngày càng sâu rộng

Việc NSA, FBI và CISA cùng đưa ra cảnh báo cho thấy Washington đang nhìn nhận vấn đề bảo vệ mô hình AI ở cấp độ an ninh quốc gia.

Nếu những cáo buộc này tiếp tục được củng cố bằng bằng chứng và dẫn tới các biện pháp trừng phạt, ngành AI toàn cầu có thể phải đối mặt với một môi trường phân mảnh hơn.

Các doanh nghiệp Mỹ có thể tăng cường kiểm soát API, tài khoản, dữ liệu đầu ra và các hình thức truy cập tự động. Trong khi đó, doanh nghiệp Trung Quốc có thể tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu mô hình nội địa và xây dựng hệ sinh thái công nghệ độc lập.

Cuộc cạnh tranh vì thế không chỉ xoay quanh việc ai tạo ra mô hình AI mạnh hơn, mà còn liên quan đến chip, trung tâm dữ liệu, dữ liệu huấn luyện, điện toán đám mây, nhân lực nghiên cứu và khả năng bảo vệ tài sản trí tuệ.

Cáo buộc mới từ NSA, FBI và CISA đánh dấu một bước leo thang đáng chú ý trong cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo giữa Mỹ và Trung Quốc. Washington cho rằng một số công ty AI Trung Quốc đã sử dụng kỹ thuật chưng cất ở quy mô lớn để khai thác kiến thức từ các mô hình AI của Mỹ, trong đó có DeepSeek, Moonshot AI và Alibaba.

Nếu các cáo buộc được chứng minh và dẫn tới hành động pháp lý hoặc chính sách mới, ngành AI toàn cầu có thể bước vào một giai đoạn cạnh tranh khốc liệt hơn, trong đó quyền truy cập mô hình, dữ liệu huấn luyện và sở hữu trí tuệ trở thành những yếu tố chiến lược.

Trong dài hạn, cuộc đua AI Mỹ – Trung nhiều khả năng sẽ không chỉ được quyết định bởi mô hình nào thông minh hơn, mà còn bởi khả năng kiểm soát hạ tầng điện toán, chip bán dẫn, dữ liệu và công nghệ cốt lõi. Đây có thể trở thành một trong những mặt trận công nghệ quan trọng nhất của kinh tế thế giới trong những năm tới.

Câu hỏi về cuộc chiến công nghệ Mỹ – Trung

Mỹ đang cáo buộc những công ty AI Trung Quốc nào?

Theo nội dung cảnh báo được đề cập, các cơ quan Mỹ nêu tên DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba Group, MiniMax, StepFun và Z.AI.

“Chưng cất” mô hình AI có phải luôn là hành vi bất hợp pháp?

Không. Chưng cất là một kỹ thuật được sử dụng trong phát triển AI để xây dựng hoặc tối ưu mô hình. Tính hợp pháp phụ thuộc vào nguồn dữ liệu, phương thức truy cập, giấy phép và điều khoản sử dụng của mô hình được khai thác.

Vì sao DeepSeek được chú ý trong cuộc tranh luận này?

DeepSeek đã nổi lên như một đối thủ đáng chú ý trong lĩnh vực AI nhờ các mô hình có năng lực cạnh tranh và cách tiếp cận tối ưu chi phí. Sự phát triển của công ty góp phần làm gia tăng sự chú ý đối với năng lực AI của Trung Quốc.

Alibaba có phải công ty duy nhất của Trung Quốc bị Mỹ cáo buộc?

Không. Nội dung cảnh báo của các cơ quan Mỹ đề cập đến nhiều công ty khác, trong đó có DeepSeek, Moonshot AI, MiniMax, StepFun và Z.AI.

Những cáo buộc này có thể ảnh hưởng quan hệ Mỹ – Trung không?

Có khả năng. AI hiện đã trở thành một lĩnh vực chiến lược trong cạnh tranh công nghệ giữa hai quốc gia. Nếu các cáo buộc dẫn đến biện pháp trừng phạt hoặc hạn chế mới, căng thẳng công nghệ có thể tiếp tục gia tăng.

Điều gì sẽ quyết định diễn biến tiếp theo?

Các bằng chứng liên quan đến phương thức truy cập mô hình, dữ liệu được thu thập, điều khoản sử dụng và mức độ liên quan của các bên sẽ đóng vai trò quan trọng. Những cáo buộc hiện tại cần được phân biệt với kết luận pháp lý chính thức.