Các hãng xe điện Trung Quốc đổ xô làm robot hình người khi thị trường ô tô chậm lại

Thị trường xe điện Trung Quốc đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt hơn, buộc nhiều nhà sản xuất phải tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới. Một trong những hướng đi nổi bật hiện nay là robot hình người, lĩnh vực được kỳ vọng có thể mở ra thị trường công nghệ mới và giúp các hãng xe điện định vị lại mình như những công ty công nghệ thay vì chỉ là nhà sản xuất ô tô.

Từ Xpeng, Xiaomi, BYD đến Geely và Li Auto, ngày càng nhiều doanh nghiệp ô tô Trung Quốc đang trực tiếp phát triển robot hình người hoặc đầu tư vào các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực này. Động thái diễn ra trong bối cảnh ngành xe điện trong nước đối mặt với tốc độ tăng trưởng chậm hơn, cạnh tranh giá gay gắt và biên lợi nhuận ngày càng mỏng.

Xe điện chậm lại, robot hình người trở thành hướng đi mới

Các công ty Trung Quốc từng đổ xô vào thị trường xe điện cách đây khoảng một thập kỷ. Những doanh nghiệp này đã đầu tư mạnh vào công nghệ pin, động cơ điện, chip, phần mềm điều khiển và hệ thống lái thông minh.

Tuy nhiên, khi số lượng đối thủ ngày càng tăng, thị trường xe điện Trung Quốc đang xuất hiện dấu hiệu bão hòa ở một số phân khúc. Cạnh tranh về giá khiến các hãng phải liên tục tung ra sản phẩm mới, trong khi lợi nhuận bị thu hẹp.

Theo số liệu được Counterpoint Research dẫn lại từ Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, tỷ suất lợi nhuận bình quân của ngành sản xuất ô tô Trung Quốc chỉ đạt khoảng 1,5% trong nửa đầu năm 2026.

Trong bối cảnh đó, việc mở rộng sang robot hình người được xem là một chiến lược nhằm tìm kiếm “đường cong tăng trưởng thứ hai”.

Kevin Li, phó giám đốc tại Counterpoint Research, nhận định động thái này một phần nhằm định hình lại câu chuyện về định giá vốn của các nhà sản xuất ô tô. Thay vì được nhìn nhận đơn thuần là doanh nghiệp sản xuất xe, các công ty muốn được thị trường đánh giá như những tập đoàn công nghệ có khả năng hoạt động trong nhiều lĩnh vực.

Robot hình người đặc biệt hấp dẫn bởi lĩnh vực này có thể tận dụng nhiều công nghệ mà các hãng xe đã phát triển trong nhiều năm.

Xpeng đặt cược lớn vào robot hình người

Xpeng là một trong những doanh nghiệp thể hiện rõ nhất tham vọng bước vào lĩnh vực robot hình người.

Công ty đã công bố kế hoạch sản xuất robot và mới đây huy động khoảng 900 triệu USD cho mảng kinh doanh robot. Theo công ty, đây là một trong những vòng gọi vốn lớn nhất đối với lĩnh vực trí tuệ nhân tạo thể hiện của Trung Quốc.

Khái niệm “AI thể hiện” hay Embodied AI đề cập đến trí tuệ nhân tạo được kết nối trực tiếp với phần cứng vật lý, cho phép hệ thống AI cảm nhận môi trường và thực hiện hành động trong thế giới thực.

Đáng chú ý, việc huy động vốn đã đưa định giá đơn vị robot của Xpeng lên hơn 6,3 tỷ USD. Theo ước tính của Citi, con số này gần tương đương mức định giá khoảng 6,5 tỷ USD của mảng xe điện Xpeng.

Tuy nhiên, phản ứng của thị trường chứng khoán cho thấy các nhà đầu tư vẫn chưa hoàn toàn tin tưởng vào câu chuyện robot. Cổ phiếu Xpeng đã giảm hơn 45% trong năm 2026, trở thành một trong những cổ phiếu có diễn biến kém nhất trong nhóm các nhà sản xuất xe điện lớn.

Điều này cho thấy việc xây dựng một câu chuyện tăng trưởng mới chưa chắc lập tức chuyển thành giá trị cho cổ đông.

Vì sao hãng xe điện Trung Quốc có lợi thế khi làm robot?

Một trong những lợi thế lớn nhất của các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc là họ đã sở hữu sẵn một phần đáng kể chuỗi cung ứng và nền tảng công nghệ cần thiết.

Xpeng, chẳng hạn, có thể tận dụng động cơ, chip, phần mềm lái xe thông minh và các thành phần điện tử đã được phát triển cho ô tô để ứng dụng vào robot hình người.

Xiaoyi Lei, nhà phân tích nghiên cứu cấp cao tại Jefferies Hồng Kông, cho rằng các hãng xe Trung Quốc có thể tái sử dụng một phần đáng kể chuỗi cung ứng hiện có. Theo bà, Xpeng có thể sử dụng tới khoảng 85% một số thành phần như động cơ, chip và phần mềm lái xe thông minh cho robot hình người.

Nếu khả năng này được triển khai hiệu quả, chi phí phát triển robot có thể giảm đáng kể so với một doanh nghiệp khởi nghiệp phải xây dựng toàn bộ chuỗi cung ứng từ đầu.

Không chỉ có công nghệ, các hãng ô tô còn sở hữu một lợi thế khác: khả năng sản xuất hàng loạt.

Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc vốn đã quen với việc sản xuất hàng nghìn hoặc hàng triệu sản phẩm có độ phức tạp cao. Đây có thể là nền tảng quan trọng khi robot hình người chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang sản xuất thương mại.

Xpeng muốn đưa robot vào cửa hàng và nhà máy

Một điểm khác biệt trong chiến lược của Xpeng là doanh nghiệp không nhất thiết phải chờ người tiêu dùng mua robot ngay từ đầu.

Công ty cho biết có kế hoạch bắt đầu sản xuất hàng loạt robot vào cuối năm 2026, trước hết triển khai tại các cửa hàng và địa điểm kinh doanh của chính mình.

Đến năm 2027, Xpeng dự kiến mở rộng robot ra thị trường Trung Quốc và quốc tế.

Cách tiếp cận này có thể tạo ra một vòng lặp dữ liệu quan trọng.

Robot được đưa vào môi trường thực tế sẽ liên tục thu thập dữ liệu, từ đó giúp công ty cải thiện thuật toán, khả năng nhận diện, thao tác và tương tác với con người.

Đây cũng là một lợi thế mà các công ty xe điện có thể tận dụng tốt hơn những startup robot thuần túy.

Theo phân tích của Jefferies, việc triển khai robot nội bộ giúp nhà sản xuất dễ dàng thu thập dữ liệu với chi phí thấp hơn, qua đó hỗ trợ quá trình thương mại hóa.

Xiaomi cũng bước vào cuộc đua robot

Xiaomi là một ví dụ đáng chú ý khác.

Một công ty vốn nổi tiếng với điện thoại thông minh và thiết bị điện tử tiêu dùng, Xiaomi chỉ mới ra mắt chiếc xe điện đầu tiên vào năm 2024. Tuy nhiên, doanh nghiệp đã bắt đầu thử nghiệm robot hình người tại nhà máy trong năm nay.

Điều này cho thấy ranh giới giữa công ty điện tử, công ty ô tô và công ty robot đang ngày càng trở nên mờ nhạt.

Xiaomi có lợi thế về hệ sinh thái thiết bị thông minh, phần mềm và khả năng tích hợp sản phẩm. Khi kết hợp những năng lực này với công nghệ ô tô, doanh nghiệp có thể tạo ra một nền tảng để tiến vào lĩnh vực robot.

Trong khi đó, BYD cũng được đánh giá là có khả năng sử dụng robot trong các nhà máy quy mô lớn của mình.

Nio lại lựa chọn hướng tiếp cận khác khi quỹ đầu tư mạo hiểm của công ty đã đầu tư vào một số startup robot hình người như LimX Dynamics và Acorn Robot.

Geely và Li Auto cũng nằm trong nhóm những nhà sản xuất xe điện đang có động thái tiến vào lĩnh vực robot.

Robot hình người có thể trở thành “đường cong tăng trưởng thứ hai”?

Jing Yang, giám đốc xếp hạng doanh nghiệp khu vực châu Á – Thái Bình Dương tại Fitch Ratings, cho rằng việc các công ty xe điện đa dạng hóa sang những ứng dụng mới như robot là bước đi chiến lược tự nhiên trong bối cảnh thị trường ô tô tăng trưởng chậm.

Theo hướng này, doanh nghiệp có thể tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới, tận dụng quy mô hiện có đối với công nghệ tiên tiến và có khả năng cải thiện lợi nhuận trong trung hạn.

Tuy nhiên, bài toán không đơn giản.

Một chiếc ô tô điện đã có thị trường tương đối rõ ràng, trong khi robot hình người vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình thương mại hóa.

Câu hỏi lớn là liệu nhu cầu thực tế có đủ lớn để tạo ra doanh thu đáng kể hay không.

Nhà đầu tư vẫn hoài nghi về tiềm năng thương mại

Dù nhiều hãng xe Trung Quốc đang đổ tiền vào robot, giới đầu tư vẫn chưa hoàn toàn bị thuyết phục.

Trường hợp Xpeng là ví dụ rõ ràng. Công ty huy động được 900 triệu USD cho mảng robot nhưng cổ phiếu lại giảm sau thông tin này.

Điều đó cho thấy nhà đầu tư đang phân biệt khá rõ giữa tiềm năng công nghệ và khả năng tạo lợi nhuận thực tế.

Alex Pettee, chủ tịch kiêm giám đốc nghiên cứu và quỹ ETF tại Hoya Capital Real Estate, không phải nhân vật trong lĩnh vực này; nhưng với các nhà phân tích công nghệ, vấn đề tương tự cũng đang được đặt ra: robot có thể tạo ra doanh thu ngoài hệ sinh thái nội bộ của các nhà sản xuất ô tô hay không?

Đây chính là điểm mà các doanh nghiệp cần chứng minh trong những năm tới.

Thách thức lớn nhất: biến robot thành sản phẩm thương mại

Một trong những câu hỏi quan trọng nhất đối với ngành robot hình người là khi nào công nghệ có thể đạt đến quy mô thương mại thực sự.

Jefferies cho biết hiện vẫn chưa có nhiều đơn đặt hàng chắc chắn từ các nhà sản xuất ô tô được theo dõi, đồng thời chưa có hướng dẫn rõ ràng về khách hàng bên ngoài và doanh thu robot trong năm tới.

Điều này cho thấy thị trường vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm.

Unitree, một trong những công ty robot hình người nổi bật của Trung Quốc, từng chứng kiến giá cổ phiếu tăng mạnh khi niêm yết tại Thượng Hải. Tuy nhiên, cổ phiếu sau đó giảm trong phần lớn số phiên giao dịch tiếp theo.

Nhà sáng lập Wang Xingxing cũng từng cảnh báo rằng quá trình thương mại hóa robot có thể mất nhiều năm và “khoảnh khắc ChatGPT” của robot hình người có thể vẫn còn cách xa tới một thập kỷ.

Không thể đơn giản sao chép công nghệ ô tô sang robot

Một trong những hiểu lầm phổ biến là các hãng xe có thể dễ dàng chuyển toàn bộ công nghệ ô tô sang robot.

Trên thực tế, việc này phức tạp hơn nhiều.

Xiaoyi Lei nhận định thách thức thực sự nằm ở việc biến các thuật toán và phần mềm được thiết kế cho hệ thống lái xe thông minh thành công nghệ phù hợp với robot hình người.

Ô tô hoạt động trong một môi trường có cấu trúc tương đối rõ ràng. Robot hình người phải đối mặt với môi trường linh hoạt hơn rất nhiều.

Robot phải có khả năng đi lại, giữ thăng bằng, nhận diện vật thể, thao tác với đồ vật, tương tác với con người và phản ứng trước những tình huống không được lập trình sẵn.

Do đó, việc tận dụng nền tảng công nghệ xe điện có thể giúp rút ngắn thời gian phát triển, nhưng không đảm bảo robot sẽ nhanh chóng đạt tới khả năng thương mại hóa.

Lợi thế của Trung Quốc nằm ở khả năng triển khai thực tế

Dù còn nhiều thách thức, các hãng xe Trung Quốc vẫn có một lợi thế đáng kể: họ có thể nhanh chóng đưa robot vào môi trường sản xuất thực tế.

Thay vì chờ thị trường tiêu dùng hình thành, doanh nghiệp có thể sử dụng robot trong nhà máy, kho hàng, cửa hàng và trung tâm dịch vụ của chính mình.

Nếu robot đảm nhiệm được những công việc lặp lại, vận chuyển hàng hóa, kiểm tra sản phẩm hoặc hỗ trợ khách hàng, doanh nghiệp vừa có thể kiểm nghiệm công nghệ vừa tạo ra dữ liệu để cải thiện sản phẩm.

Khả năng triển khai quy mô lớn cũng có thể giúp các công ty Trung Quốc giảm chi phí sản xuất và nhanh chóng phát hiện những vấn đề mà quá trình thử nghiệm trong phòng lab khó nhận ra.

Đây có thể là yếu tố tạo ra khác biệt trong cuộc cạnh tranh với Tesla và các công ty robot của Mỹ.

Cuộc cạnh tranh với Tesla sẽ ngày càng đáng chú ý

Tesla đang phát triển robot hình người Optimus dưới sự dẫn dắt của Elon Musk. Vì vậy, việc các hãng xe Trung Quốc đồng loạt bước vào lĩnh vực này có thể mở ra một mặt trận cạnh tranh công nghệ mới giữa Mỹ và Trung Quốc.

Tuy nhiên, cuộc đua robot không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa những mẫu robot.

Đó còn là cuộc cạnh tranh về chip, động cơ, cảm biến, trí tuệ nhân tạo, phần mềm, dữ liệu, vật liệu và khả năng sản xuất hàng loạt.

Trong tất cả những yếu tố đó, các hãng xe điện Trung Quốc đã có sẵn nhiều nền tảng quan trọng.

Nếu có thể kết hợp thành công những năng lực này, robot hình người có thể trở thành một lĩnh vực bổ trợ đáng kể cho ngành ô tô điện.

Việc các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc đồng loạt tiến vào lĩnh vực robot hình người phản ánh một sự thay đổi quan trọng trong chiến lược phát triển của ngành ô tô.

Khi thị trường xe điện ngày càng cạnh tranh và tỷ suất lợi nhuận suy giảm, những doanh nghiệp như Xpeng, Xiaomi, BYD, Geely và Li Auto đang tìm kiếm các lĩnh vực công nghệ mới để tạo ra động lực tăng trưởng tiếp theo.

Robot hình người có nhiều điểm tương đồng với xe điện về phần cứng, động cơ, chip, phần mềm và khả năng sản xuất hàng loạt. Đây là cơ sở để các hãng xe Trung Quốc tin rằng họ có thể nhanh chóng bước vào lĩnh vực mới.

Tuy nhiên, tiềm năng công nghệ chưa đồng nghĩa với thành công thương mại. Các doanh nghiệp vẫn phải chứng minh rằng robot có thể hoạt động ổn định, giảm chi phí lao động, tạo ra giá trị kinh tế và quan trọng nhất là tìm được khách hàng sẵn sàng trả tiền.

Trong ngắn hạn, robot có thể chủ yếu xuất hiện tại nhà máy, cửa hàng và hệ sinh thái nội bộ của các hãng xe. Nhưng nếu công nghệ tiến bộ đủ nhanh, lĩnh vực này có thể trở thành một thị trường lớn mới, biến các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc từ những doanh nghiệp ô tô thành các tập đoàn công nghệ đa ngành.

Cuộc đua giữa robot hình người Trung Quốc và Mỹ vì thế mới chỉ bắt đầu. Những năm tới sẽ quyết định liệu robot có thực sự trở thành “đường cong tăng trưởng thứ hai” của ngành xe điện hay chỉ là một cuộc chạy đua công nghệ tốn kém.

Câu hỏi về robot hình người và ngành xe điện Trung Quốc

1. Vì sao các hãng xe điện Trung Quốc chuyển sang phát triển robot hình người?

Nguyên nhân chính là thị trường xe điện ngày càng cạnh tranh, tốc độ tăng trưởng chậm lại và lợi nhuận suy yếu. Robot hình người được kỳ vọng tạo ra động lực tăng trưởng mới và giúp các hãng xe nâng cao định giá như những công ty công nghệ.

2. Những hãng xe điện Trung Quốc nào đang phát triển robot?

Xpeng, Xiaomi, BYD, Geely và Li Auto đều đang có những động thái liên quan đến robot hình người. Nio cũng tham gia thông qua hoạt động đầu tư vào các startup robot.

3. Vì sao hãng xe có lợi thế khi sản xuất robot?

Các hãng xe đã có sẵn chuỗi cung ứng, động cơ, chip, phần mềm, hệ thống điều khiển và năng lực sản xuất hàng loạt. Một phần công nghệ này có thể được tái sử dụng cho robot.

4. Xpeng dự kiến khi nào sản xuất robot hàng loạt?

Xpeng cho biết có kế hoạch bắt đầu sản xuất hàng loạt robot vào cuối năm 2026, trước tiên sử dụng tại các cửa hàng và địa điểm kinh doanh của công ty, sau đó mở rộng ra thị trường rộng hơn.

5. Robot hình người đã có thị trường thương mại lớn chưa?

Chưa. Đây vẫn là lĩnh vực đang trong giai đoạn phát triển và thử nghiệm. Nhu cầu thực tế, đơn hàng từ khách hàng bên ngoài và khả năng tạo doanh thu bền vững vẫn là những vấn đề cần được chứng minh.