Trong nhiều thập kỷ, ngành luật Mỹ tồn tại một nghịch lý: những luật sư được đào tạo bài bản, sở hữu bằng cấp danh giá và được khách hàng trả mức phí hàng trăm USD mỗi giờ đôi khi vẫn phải dành một phần đáng kể thời gian cho những công việc hành chính, nhập dữ liệu hoặc xử lý tài liệu lặp đi lặp lại.
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang bắt đầu thay đổi thực trạng này.
Một luật sư từng chia sẻ rằng tại công ty luật đầu tiên sau khi tốt nghiệp Harvard Law School, ông được giao một nhiệm vụ tưởng như không liên quan nhiều đến kiến thức pháp lý: đảm bảo độ dài của các dòng chữ ký trên 18 bộ tài liệu khác nhau phải đồng đều. Trong khi đó, khách hàng vẫn phải trả mức phí hơn 600 USD mỗi giờ cho thời gian làm việc của một luật sư trẻ.
Câu chuyện này phản ánh một vấn đề từng tồn tại trong mô hình kinh doanh truyền thống của các công ty luật lớn: giá trị của bằng cấp và thời gian làm việc của luật sư đôi khi được gắn trực tiếp với những công việc mà công nghệ có thể xử lý nhanh hơn.
Ngày nay, AI đang đặt dấu hỏi lớn đối với mô hình đó.
Từ ước mơ trở thành luật sư đến công việc nhập dữ liệu
Con đường đến với nghề luật của nhân vật trong câu chuyện bắt đầu từ rất sớm.
Năm 12 tuổi, ông bước vào văn phòng công tố viên quận tại quê nhà ở Kansas để xin việc. Hình ảnh về những luật sư trên màn ảnh – những người dành thời gian nghiên cứu, tranh luận, bảo vệ quyền lợi khách hàng hoặc tham gia các thương vụ kinh doanh lớn – đã tạo động lực để ông theo đuổi nghề luật.
Trong suốt thời niên thiếu và những năm đầu trưởng thành, ông dành nhiều năm chuẩn bị cho mục tiêu trở thành luật sư.
Việc được nhận vào Harvard Law School sau đó trở thành một cột mốc quan trọng. Với hơn một thập kỷ chuẩn bị, ông kỳ vọng tấm bằng luật sẽ mở ra cơ hội thực hiện những công việc phức tạp và có giá trị cao.
Thế nhưng công việc đầu tiên tại một công ty luật lại hoàn toàn khác với kỳ vọng.
Thay vì phân tích một vụ kiện phức tạp hay xây dựng chiến lược pháp lý, ông phải xử lý một nhiệm vụ liên quan đến định dạng tài liệu và dòng chữ ký.
Câu chuyện có thể được xem như một ví dụ điển hình cho khoảng cách giữa giá trị chuyên môn của một luật sư và những nhiệm vụ thực tế mà mô hình công ty luật truyền thống đôi khi giao cho luật sư trẻ.
AI đang thay đổi mô hình nhân lực của ngành luật
Trong quá khứ, việc một công ty luật sử dụng luật sư trẻ có bằng cấp danh giá cho các nhiệm vụ nghiên cứu, rà soát tài liệu, nhập dữ liệu hoặc xử lý hàng loạt hồ sơ được xem là một phần bình thường của quá trình đào tạo.
Mô hình này cũng phù hợp với cách các công ty luật tính phí theo giờ.
Nhưng AI đang làm thay đổi phương trình đó.
Các hệ thống AI hiện có thể hỗ trợ nhiều công việc như:
- Tìm kiếm thông tin trong hàng nghìn trang tài liệu.
- Phân loại và tổng hợp hồ sơ.
- So sánh các phiên bản hợp đồng.
- Trích xuất dữ liệu từ tài liệu.
- Hỗ trợ nghiên cứu pháp lý.
- Tóm tắt hồ sơ vụ việc.
- Phát hiện những điểm bất thường trong tài liệu.
- Chuẩn hóa và xử lý các tác vụ lặp lại.
- Hỗ trợ soạn thảo văn bản theo mẫu.
- Tìm kiếm những điều khoản hoặc thông tin cụ thể trong kho dữ liệu lớn.
Điều này không có nghĩa AI có thể thay thế hoàn toàn luật sư.
Ngược lại, trong nhiều trường hợp AI vẫn cần con người kiểm tra kết quả, đặc biệt đối với các vấn đề pháp lý có hậu quả nghiêm trọng.
Nhưng AI có thể thay đổi câu hỏi quan trọng hơn: luật sư nên dành thời gian cho công việc nào?
Những hạn chế của AI trong ngành luật vẫn còn rất rõ ràng
Sự phát triển của AI pháp lý không đồng nghĩa công nghệ đã hoàn thiện.
Một trong những vấn đề được nhắc đến nhiều nhất là hiện tượng “hallucination” – khi hệ thống AI tạo ra thông tin không chính xác nhưng trình bày như thể đó là sự thật.
Trong lĩnh vực pháp luật, rủi ro này đặc biệt nghiêm trọng.
Một trích dẫn pháp lý sai, một phán quyết không tồn tại hoặc một lập luận dựa trên dữ liệu không chính xác có thể gây hậu quả đáng kể cho khách hàng và chính luật sư.
Do đó, việc sử dụng AI trong ngành luật đòi hỏi quy trình kiểm chứng chặt chẽ.
AI có thể giúp luật sư tìm kiếm và xử lý thông tin nhanh hơn, nhưng luật sư vẫn phải chịu trách nhiệm đánh giá:
Thông tin này có chính xác không?
Nguồn pháp lý có tồn tại không?
Kết luận có phù hợp với bối cảnh vụ việc không?
Có yếu tố nào mà AI đã bỏ sót hay không?
Chính vì vậy, giai đoạn hiện tại có thể được xem là thời kỳ chuyển tiếp, trong đó AI đóng vai trò công cụ hỗ trợ thay vì một sự thay thế hoàn toàn cho chuyên gia pháp lý.
Harvey và Legora thúc đẩy làn sóng AI pháp lý
Sự thay đổi trong ngành luật không chỉ đến từ những công cụ AI phổ thông.
Một hệ sinh thái các công ty công nghệ pháp lý chuyên biệt đang phát triển nhanh chóng.
Trong số đó, Harvey và Legora được nhắc đến như những doanh nghiệp tiêu biểu trong làn sóng AI dành cho các công ty luật lớn.
Điểm đáng chú ý là những công ty này không hoạt động theo hình ảnh truyền thống của một doanh nghiệp công nghệ pháp lý nhỏ.
Họ đang xây dựng những doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn, thu hút vốn đầu tư đáng kể và cạnh tranh trực tiếp trong lĩnh vực phần mềm dành cho luật sư.
Sự xuất hiện của các công ty như Harvey và Legora cho thấy thị trường công nghệ pháp lý đã thay đổi đáng kể.
Trước đây, việc bán phần mềm cho luật sư thường được xem là một bài toán khó. Các công ty luật có cấu trúc vận hành phức tạp, luật sư có lịch trình dày đặc và không phải ai cũng sẵn sàng thay đổi những quy trình đã tồn tại trong nhiều năm.
AI đang khiến động lực thay đổi trở nên mạnh hơn.
Công ty luật bắt đầu giống công ty công nghệ hơn
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là các công ty luật lớn ngày càng quan tâm đến nhân sự công nghệ.
Kỹ sư phần mềm, chuyên gia dữ liệu, chuyên gia AI và những người có khả năng xây dựng hệ thống nội bộ đang trở thành một phần quan trọng hơn trong hoạt động của ngành luật.
Điều này tạo ra sự hội tụ giữa hai lĩnh vực từng khá tách biệt: pháp luật và công nghệ.
Một công ty luật trong tương lai có thể không chỉ cần những luật sư giỏi mà còn phải sở hữu đội ngũ kỹ thuật đủ mạnh để xây dựng hệ thống tìm kiếm, phân tích dữ liệu, quản lý hồ sơ và tự động hóa quy trình.
Khi đó, lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở số lượng luật sư hay danh tiếng thương hiệu.
Nó còn nằm ở công nghệ mà công ty có thể xây dựng và triển khai.
Mô hình công ty luật truyền thống có thể thay đổi
AI cũng đang đặt ra câu hỏi về cấu trúc của các công ty luật lớn.
Trong mô hình truyền thống, luật sư trẻ thường phải trải qua nhiều năm làm việc với cường độ cao trước khi trở thành luật sư cấp cao hoặc đối tác.
Cấu trúc này từng mang lại lợi thế cho các công ty lớn vì họ sở hữu hệ thống đào tạo, thương hiệu, đội ngũ hỗ trợ và lượng khách hàng lớn.
Nhưng nếu AI giúp một nhóm luật sư nhỏ xử lý nhiều công việc trước đây cần đến cả một đội ngũ lớn, lợi thế về quy mô có thể thay đổi.
Một luật sư có chuyên môn sâu, cộng với công cụ AI phù hợp, có thể xây dựng một mô hình hoạt động tinh gọn hơn.
Đó cũng là lý do sự xuất hiện của những công ty luật nhỏ nhưng tập trung mạnh vào công nghệ đang thu hút sự chú ý.
Trong câu chuyện được chia sẻ, việc Chris Kercher rời Quinn Emanuel để thành lập một công ty quy mô nhỏ hơn, tập trung vào công nghệ được đưa ra như một ví dụ cho xu hướng này.
AI có thể làm dịch vụ pháp lý dễ tiếp cận hơn?
Một trong những tác động được kỳ vọng nhiều nhất của AI là giảm chi phí tiếp cận kiến thức và dịch vụ pháp lý.
Dịch vụ luật sư chất lượng cao tại Mỹ có thể rất đắt đỏ. Đối với nhiều cá nhân và doanh nghiệp nhỏ, chi phí thuê luật sư chuyên môn cao có thể trở thành rào cản.
Nếu AI giúp luật sư giảm thời gian xử lý các nhiệm vụ hành chính và nghiên cứu cơ bản, nguồn lực tiết kiệm được có thể được sử dụng cho những công việc có giá trị chuyên môn cao hơn.
Về lâu dài, điều này có thể tạo điều kiện để các mô hình cung cấp dịch vụ pháp lý mới xuất hiện.
Tuy nhiên, mức độ AI thực sự làm giảm chi phí pháp lý cho khách hàng vẫn phụ thuộc vào cách các công ty luật xây dựng mô hình giá.
Nếu công nghệ làm tăng năng suất nhưng phí dịch vụ vẫn chủ yếu được tính theo thời gian, lợi ích đối với khách hàng có thể không tự động xuất hiện.
Vì vậy, AI không chỉ đặt ra câu hỏi về công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về mô hình kinh doanh của ngành luật.
Luật sư trẻ có thể có nhiều lựa chọn nghề nghiệp hơn
Một mặt khác của cuộc cách mạng AI là cơ hội nghề nghiệp.
Nếu mô hình truyền thống trước đây yêu cầu luật sư trẻ phải trải qua nhiều năm trong các công ty lớn, thì công nghệ có thể tạo ra những con đường mới.
Một luật sư có thể:
- Thành lập công ty luật chuyên biệt.
- Xây dựng startup công nghệ pháp lý.
- Làm việc trực tiếp với doanh nghiệp công nghệ.
- Phát triển sản phẩm LegalTech.
- Kết hợp chuyên môn luật với AI và dữ liệu.
- Làm việc trong các công ty luật nhỏ nhưng sử dụng công nghệ cao.
- Cung cấp dịch vụ pháp lý theo mô hình mới.
Điều này đặc biệt đáng chú ý đối với thế hệ luật sư trẻ.
Bằng luật không nhất thiết chỉ dẫn đến một con đường nghề nghiệp duy nhất.
Ngành luật có thể bước vào một kỷ nguyên mới
Nếu internet từng làm thay đổi cách con người tìm kiếm và tiếp cận thông tin, AI có thể tạo ra một sự thay đổi tương tự đối với cách ngành luật xử lý kiến thức.
Những công việc lặp đi lặp lại có khả năng ngày càng được tự động hóa.
Luật sư có thể dành nhiều thời gian hơn cho việc tư vấn, đàm phán, xây dựng chiến lược và giao tiếp với khách hàng.
Các công ty luật có thể cần ít tầng trung gian hơn.
Những nhóm luật sư nhỏ có thể cạnh tranh với các tổ chức lớn trong một số lĩnh vực chuyên môn.
Và khách hàng có thể có thêm lựa chọn khi tìm kiếm dịch vụ pháp lý.
Dù vậy, tốc độ và quy mô của sự thay đổi vẫn chưa thể xác định chính xác. Ngành luật là một lĩnh vực chịu sự điều chỉnh chặt chẽ, trong đó độ chính xác, trách nhiệm nghề nghiệp, bảo mật dữ liệu và đạo đức hành nghề đều có vai trò quan trọng.
Trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một thay đổi đáng kể trong ngành luật Mỹ. Từ những công việc tưởng như đơn giản như nhập dữ liệu, rà soát tài liệu cho đến nghiên cứu pháp lý và quản lý hồ sơ, ngày càng nhiều quy trình có khả năng được tự động hóa.
Điều quan trọng không nhất thiết là AI có thay thế luật sư hay không, mà là AI sẽ thay đổi cách luật sư sử dụng thời gian, kiến thức và nguồn lực như thế nào.
Câu chuyện về một luật sư trẻ được trả hàng trăm USD mỗi giờ nhưng phải thực hiện những công việc hành chính cho thấy một vấn đề lâu nay của ngành. Khi công nghệ có thể đảm nhận một phần những nhiệm vụ này, giá trị của luật sư có thể được tập trung nhiều hơn vào tư duy pháp lý, chiến lược và tư vấn.
Đối với các công ty luật, đây có thể là thời điểm phải xem xét lại mô hình nhân sự, cách tính phí và cấu trúc vận hành.
Đối với luật sư trẻ, đây có thể là giai đoạn xuất hiện thêm nhiều con đường nghề nghiệp mới.
Và đối với khách hàng, câu hỏi quan trọng nhất sẽ là liệu năng suất mà AI mang lại có thực sự được chuyển thành dịch vụ pháp lý nhanh hơn, minh bạch hơn và dễ tiếp cận hơn hay không.
Câu hỏi về AI đang thay đổi ngành luật Mỹ như thế nào?
AI có thể thay thế luật sư không?
Hiện tại, AI chủ yếu đóng vai trò công cụ hỗ trợ luật sư. Công nghệ có thể xử lý nhiều nhiệm vụ như tìm kiếm, tổng hợp và phân loại thông tin, nhưng việc đánh giá pháp lý, tư vấn khách hàng và chịu trách nhiệm nghề nghiệp vẫn cần con người.
Vì sao AI đặc biệt phù hợp với ngành luật?
Ngành luật xử lý lượng lớn văn bản và dữ liệu có cấu trúc. Đây là môi trường mà AI có thể hỗ trợ đáng kể trong việc tìm kiếm, phân loại, so sánh và tổng hợp thông tin.
AI có thể làm giảm phí luật sư không?
Có khả năng, nhưng không phải tự động. Nếu AI giúp giảm thời gian xử lý công việc, chi phí thực tế có thể giảm. Tuy nhiên, mức phí khách hàng phải trả còn phụ thuộc vào mô hình tính phí và chính sách của từng công ty luật.
Rủi ro lớn nhất khi sử dụng AI trong pháp luật là gì?
Một rủi ro quan trọng là AI có thể tạo ra thông tin sai hoặc trích dẫn không chính xác. Vì vậy, kết quả do AI tạo ra cần được luật sư kiểm tra trước khi sử dụng trong công việc chuyên môn.
AI có tạo thêm cơ hội cho luật sư trẻ?
Có thể. Ngoài con đường truyền thống tại các công ty luật lớn, luật sư trẻ có thể kết hợp kiến thức pháp lý với AI, dữ liệu và công nghệ để tham gia LegalTech hoặc xây dựng những mô hình cung cấp dịch vụ mới.
