Ngân hàng Trung ương Iran đã mua 507 triệu USDT để “cứu” đồng Rial như thế nào?

USDT trở thành công cụ ổn định tiền tệ ngoài hệ thống ngân hàng

Theo phân tích của công ty điều tra blockchain Elliptic, Ngân hàng Trung ương Iran đã tích lũy tối thiểu 507 triệu USD USDT trong giai đoạn tháng 4–5/2025. Hoạt động này diễn ra ngoài các kênh ngân hàng truyền thống, trong bối cảnh đồng rial suy yếu mạnh và các hạn chế tài chính quốc tế tiếp tục bóp nghẹt khả năng tiếp cận USD của Iran.

Các giao dịch được phát hiện trải dài qua nhiều khu vực và blockchain công khai, bao gồm Iran, UAE, mạng TRON và các cầu nối xuyên chuỗi. Mục tiêu chính được cho là tạo ra nguồn dự trữ gắn với đồng USD nhằm ổn định thị trường nội địa và duy trì thanh khoản.

Elliptic lần theo dấu vết 507 triệu USDT như thế nào?

Elliptic cho biết họ đã xác định các ví điện tử có liên hệ với Ngân hàng Trung ương Iran thông qua mô hình giao dịch, dữ liệu on-chain và các tài liệu liên quan. Các khoản thanh toán ban đầu được thực hiện bằng đồng dirham UAE (AED), sau đó chuyển đổi sang USDT và ghi nhận chủ yếu trên blockchain TRON.

Từ những ví này, Elliptic đã lập bản đồ một cấu trúc ví lớn hơn, cho thấy tổng lượng USDT tích lũy lên tới ít nhất 507 triệu USD. Tuy nhiên, con số này được đánh giá là thận trọng, chỉ phản ánh các ví có mức độ xác nhận cao, chưa bao gồm toàn bộ hệ thống giao dịch tiềm ẩn.

Đồng rial lao dốc và nhu cầu tiếp cận USD “phi truyền thống”

Việc tích lũy USDT diễn ra trong bối cảnh đồng rial mất giá nghiêm trọng. Các báo cáo cho thấy giá trị của đồng tiền này đã giảm khoảng một nửa chỉ trong vòng tám tháng. Trước áp lực lạm phát và mất niềm tin vào nội tệ, việc tiếp cận các tài sản neo theo USD trở thành ưu tiên chiến lược.

USDT, với tính thanh khoản cao và khả năng chuyển nhượng nhanh trên blockchain, được xem là giải pháp thay thế hiệu quả cho các kênh tài chính bị kiểm soát chặt chẽ.

Từ thị trường nội địa đến các tuyến đường xuyên chuỗi

Ban đầu, phần lớn USDT được bơm vào Nobitex – sàn giao dịch tiền điện tử lớn nhất Iran. Nền tảng này cho phép người dùng giữ USDT, giao dịch tiền số hoặc quy đổi sang rial, qua đó hỗ trợ trực tiếp cho thị trường nội địa.

Tuy nhiên, kể từ tháng 6/2025, mô hình này đã thay đổi. USDT bắt đầu được chuyển từ TRON sang Ethereum thông qua các cầu nối xuyên chuỗi, sau đó đi qua các sàn phi tập trung, blockchain khác và một số nền tảng tập trung. Xu hướng này kéo dài đến cuối năm 2025, cho thấy nỗ lực phân tán và quản lý rủi ro cao hơn.

Sự thay đổi diễn ra không lâu sau vụ tấn công nghiêm trọng vào Nobitex ngày 18/6/2025, khi khoảng 90 triệu USD tài sản tiền điện tử bị đánh cắp. Nhóm tin tặc Gonjeshke Darande ủng hộ Israel đã nhận trách nhiệm và tiêu hủy số tài sản bằng cách chuyển đến các ví không thể truy cập.

Minh bạch blockchain và giới hạn của việc “lách” trừng phạt

Dù USDT giúp Iran tiếp cận thanh khoản ngoài hệ thống ngân hàng, tính minh bạch của blockchain vẫn là con dao hai lưỡi. Các giao dịch trên TRON và Ethereum đều để lại dấu vết công khai, cho phép các công ty phân tích và cơ quan thực thi pháp luật theo dõi dòng tiền.

Ngày 15/6/2025, Tether đã đưa nhiều ví liên quan đến Ngân hàng Trung ương Iran vào danh sách đen, đóng băng khoảng 37 triệu USDT. Đến tháng 1/2026, TRM Labs tiếp tục báo cáo rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã di chuyển gần 1 tỷ USD tài sản tiền điện tử trong giai đoạn 2023–2025.

Những biện pháp này cho thấy, dù blockchain mang lại sự linh hoạt, nó không hoàn toàn vô hình trước các cơ chế giám sát toàn cầu.

Một bức tranh rõ nét về tiền điện tử và địa chính trị

Theo Elliptic, trường hợp của Iran minh họa rõ cách một quốc gia chịu trừng phạt có thể sử dụng stablecoin để đối phó với khủng hoảng tiền tệ và rào cản thương mại. Tuy nhiên, các hành động đóng băng ví và thực thi pháp luật cũng cho thấy giới hạn của chiến lược này trong dài hạn.

USDT đã giúp Iran tích lũy dự trữ, di chuyển vốn xuyên chuỗi và hỗ trợ đồng rial trong ngắn hạn, nhưng đồng thời phơi bày cấu trúc tài chính trước sự giám sát toàn cầu.

Một số câu hỏi liên quan