Đề xuất đánh thuế tỷ phú tại California gây chấn động Thung lũng Silicon, đặt Thống đốc Newsom vào thế khó

Thuế tỷ phú: Mồi lửa chính trị mới tại “thánh địa công nghệ”

Một đề xuất đánh thuế các tỷ phú tại California đang làm rung chuyển Thung lũng Silicon và đẩy Thống đốc Gavin Newsom vào một trong những cuộc đối đầu chính trị khó khăn nhất kể từ khi ông nhậm chức. Trong khi các liên đoàn lao động coi đây là giải pháp tài chính cần thiết để bảo vệ hệ thống y tế cho người thu nhập thấp, giới tinh hoa công nghệ lại xem nó như một mối đe dọa trực tiếp đối với môi trường kinh doanh của tiểu bang.

California hiện là nơi tập trung số lượng tỷ phú nhiều nhất nước Mỹ. Theo nhiều ước tính, con số này lên tới vài trăm người. Đáng chú ý, gần một nửa nguồn thu thuế thu nhập cá nhân – trụ cột của ngân sách tiểu bang trị giá gần 350 tỷ USD – lại đến từ chỉ 1% người có thu nhập cao nhất. Chính thực tế này khiến bất kỳ thay đổi nào liên quan đến đánh thuế giới siêu giàu đều mang tính rủi ro cao.

Đề xuất đánh thuế một lần 5% và mục tiêu y tế

Động lực đứng sau đề xuất này là một liên đoàn lao động lớn trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, đang nỗ lực thu thập hơn 870.000 chữ ký để đưa sáng kiến ra trưng cầu ý dân vào tháng 11. Kế hoạch đề xuất áp dụng mức thuế một lần 5% đối với tài sản của các tỷ phú, bao gồm cổ phiếu, doanh nghiệp, bất động sản, tác phẩm nghệ thuật, đồ sưu tầm và cả sở hữu trí tuệ.

Nguồn thu từ sắc thuế này dự kiến được sử dụng để bù đắp cho các khoản cắt giảm ngân sách liên bang dành cho dịch vụ y tế cho người thu nhập thấp, sau các chính sách được ký ban hành dưới thời Tổng thống Donald Trump. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao và áp lực ngân sách ngày càng lớn, những người ủng hộ coi đây là một giải pháp “bất đắc dĩ nhưng cần thiết”.

Cuộc chiến lợi ích trong một tiểu bang bất bình đẳng sâu sắc

California là một trong những tiểu bang có khoảng cách giàu nghèo lớn nhất nước Mỹ. Chính điều này khiến đề xuất thuế tỷ phú nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh cãi, khi cả hai đảng lớn đều phải đối mặt với tâm lý lo lắng về kinh tế của cử tri trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Trên mạng xã hội và hậu trường chính trị, các cuộc khẩu chiến ngày càng gay gắt. Hàng triệu USD đã được rót vào các ủy ban chính trị đối đầu nhau. Đáng chú ý, tỷ phú công nghệ Peter Thiel – đồng sáng lập PayPal – đã đóng góp khoảng 3 triệu USD cho một ủy ban liên kết với nhóm doanh nghiệp phản đối sắc thuế này.

Nguy cơ “di cư tài sản” và nỗi lo của Thung lũng Silicon

Mặc dù thuế chỉ áp dụng cho một nhóm rất nhỏ trong số gần 39 triệu cư dân California, nhưng tác động tiềm tàng lại không hề nhỏ. Thuế sẽ được áp dụng hồi tố đối với các tỷ phú được coi là cư dân tiểu bang kể từ ngày 1/1, điều có thể khiến nhiều người xem xét lại nơi cư trú và phân bổ tài sản của mình.

Theo một khảo sát, ít nhất 25 tỷ phú trong danh sách 500 người giàu nhất thế giới năm 2025 của Forbes từng sống hoặc có mối liên hệ chặt chẽ với California. Tuy nhiên, việc xác định tư cách cư trú của họ không đơn giản, bởi nhiều người sở hữu nhà ở và tài sản tại nhiều bang khác nhau.

Aaron Levie, CEO của Box, cảnh báo rằng đề xuất này chẳng khác nào “đùa với lửa”. Ông lo ngại các doanh nhân sẽ tìm kiếm những địa điểm khác để khởi nghiệp và điều hành công ty, làm suy yếu sức hút lâu dài của Thung lũng Silicon.

Thống đốc Newsom và bài toán cạnh tranh kinh tế

Thống đốc Gavin Newsom từ lâu đã phản đối các loại thuế tài sản ở cấp tiểu bang, cho rằng chúng làm suy giảm khả năng cạnh tranh của nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. Trong bối cảnh California đang đối mặt với thâm hụt ngân sách và Newsom được xem là ứng viên tiềm năng cho cuộc đua tổng thống năm 2028, ông đang nỗ lực ngăn chặn đề xuất này ngay từ giai đoạn đầu.

Các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu một số lượng đáng kể tỷ phú rời khỏi tiểu bang, California có thể mất hàng trăm triệu USD tiền thuế mỗi năm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến ngân sách mà còn gây tổn hại đến tham vọng chính trị của Newsom trên trường quốc gia.

Đảng Dân chủ chia rẽ sâu sắc

Đề xuất thuế tỷ phú đã phơi bày rạn nứt rõ rệt trong nội bộ đảng Dân chủ. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders công khai ủng hộ sáng kiến này và coi đó là mô hình tiềm năng cho các tiểu bang khác, nhấn mạnh rằng nước Mỹ không thể thịnh vượng khi tài sản tập trung vào tay quá ít người.

Hạ nghị sĩ Ro Khanna, một gương mặt tiến bộ khác và là đối thủ tiềm năng của Newsom trong tương lai, cũng lên tiếng chế giễu các tỷ phú vì đe dọa rời bỏ tiểu bang chỉ vì một sắc thuế nhằm tài trợ cho chăm sóc sức khỏe.

Ở chiều ngược lại, Hiệp hội Doanh nghiệp California cho rằng đề xuất này sẽ làm suy yếu nền kinh tế, đẩy đầu tư ra ngoài tiểu bang và cuối cùng khiến chi phí sinh hoạt của các gia đình lao động tăng cao hơn.

Bối cảnh rời bỏ California đã manh nha từ trước

Thực tế, xu hướng rời khỏi California vì chi phí sinh hoạt cao và môi trường pháp lý khắt khe đã xuất hiện từ trước khi đề xuất thuế được đưa ra. Elon Musk đã chuyển trụ sở Tesla sang Texas, trong khi nhiều nhà sáng lập công nghệ khác được cho là đang phân bổ tài sản sang các bang có chính sách thuế thân thiện hơn như Florida.

Ngay cả những biểu tượng của Thung lũng Silicon như Larry Page và Sergey Brin cũng bị đồn đoán đang giảm dần mức độ gắn bó tài chính với California, dù Google vẫn duy trì trụ sở tại Mountain View.