Ông Trump can thiệp vào Venezuela: Cán cân quyền lực mới và tương lai nguồn dầu mỏ khổng lồ của Guyana

Can thiệp của Mỹ vào Venezuela và tác động lan tỏa tới khu vực dầu mỏ Guyana

Chiến dịch quân sự của Mỹ ngày 3/1 nhằm lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro đã gây chấn động dư luận quốc tế và làm dấy lên tranh cãi gay gắt về luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, bên cạnh các hệ lụy chính trị, giới phân tích cho rằng động thái này còn tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với bức tranh an ninh – năng lượng tại Nam Mỹ, đặc biệt là đối với Guyana, quốc gia đang nắm giữ một trong những nguồn dầu mỏ ngoài khơi hấp dẫn nhất thế giới.

Theo các nhà phân tích trao đổi với CNBC, hậu quả trực tiếp của sự can thiệp từ Washington nhiều khả năng sẽ làm đình trệ các yêu sách lãnh thổ lâu nay của Venezuela đối với vùng Essequibo – khu vực giàu tài nguyên, chiếm khoảng hai phần ba diện tích Guyana. Đây được xem là tin tích cực đối với chính quyền Georgetown cũng như các tập đoàn dầu khí đang hoạt động tại đây.

Essequibo – vùng đất tranh chấp và “mỏ vàng” năng lượng

Essequibo không chỉ giàu vàng, kim cương mà còn sở hữu trữ lượng dầu thô ngoài khơi khổng lồ, yếu tố đã biến Guyana thành điểm nóng địa chính trị trong thập kỷ qua. Bước ngoặt xảy ra vào năm 2015, khi Exxon Mobil phát hiện các mỏ dầu chất lượng cao ngoài khơi Guyana, đưa quốc gia chỉ khoảng 830.000 dân này trở thành nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Sự bùng nổ dầu mỏ nhanh chóng thu hút các tập đoàn năng lượng lớn, bao gồm Exxon Mobil, Chevron của Mỹ và CNOOC của Trung Quốc. Tuy nhiên, song song với dòng vốn đầu tư là sự gia tăng căng thẳng với Venezuela, quốc gia từ lâu tuyên bố chủ quyền đối với Essequibo và liên tục cáo buộc Guyana cùng các công ty dầu mỏ “chiếm đoạt lãnh thổ”.

Yêu sách lịch sử của Venezuela và vai trò của luật pháp quốc tế

Tranh chấp Essequibo có lịch sử hơn một thế kỷ. Năm 1899, một tòa án trọng tài quốc tế đã trao vùng lãnh thổ này cho Anh, khi Guyana còn là thuộc địa. Venezuela chưa bao giờ chấp nhận phán quyết đó và nhiều lần tìm cách thách thức tính hợp pháp của nó.

Năm 2018, Guyana đã đưa vụ việc lên Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ), yêu cầu xác nhận tính ràng buộc của phán quyết năm 1899. Đến tháng 5 vừa qua, ICJ ban hành phán quyết cấm Venezuela tổ chức bầu cử tại Essequibo – quyết định bị Caracas bác bỏ, với lập luận không công nhận thẩm quyền của tòa án.

Trong bối cảnh này, lập trường ngày càng cứng rắn của Tổng thống Maduro, bao gồm cuộc trưng cầu dân ý cuối năm 2023 về chủ quyền Essequibo, đã làm gia tăng lo ngại về nguy cơ xung đột khu vực.

Can thiệp của ông Trump: “Giảm nhiệt” tranh chấp hay chỉ là tạm thời?

Theo Eileen Gavin, nhà phân tích chính khu vực châu Mỹ tại Verisk Maplecroft, sự hiện diện quân sự của Mỹ có thể giúp giảm đáng kể rủi ro an ninh cho các dự án dầu khí ngoài khơi Guyana, vốn có chi phí đầu tư rất lớn.

Một số chuyên gia cho rằng việc Mỹ trực tiếp can dự vào Venezuela đã loại bỏ một phần “mối phiền toái” đối với Exxon Mobil và Guyana. Allen Good, Giám đốc nghiên cứu cổ phiếu tại Morningstar, nhận định rằng bất kỳ hành động gây hấn nào của Venezuela trong bối cảnh này đều có nguy cơ kéo theo phản ứng mạnh từ Washington.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio từng cảnh báo rõ ràng về hậu quả nếu Venezuela tấn công Guyana hoặc các cơ sở của Exxon Mobil, ám chỉ khả năng sử dụng vũ lực. Sau chiến dịch quân sự, Mỹ và Guyana nhanh chóng tăng cường hợp tác an ninh, tái khẳng định cam kết bảo vệ chủ quyền của Georgetown.

Triển vọng phía trước: Ổn định ngắn hạn, bất định dài hạn

Dù vậy, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng tranh chấp Essequibo khó có thể biến mất hoàn toàn. Theo Gavin, áp lực từ Mỹ có thể khiến Caracas tạm thời “im lặng”, nhưng yêu sách lãnh thổ này vẫn là một phần trong chiến lược chính trị lâu dài của Venezuela.

Trong ngắn hạn, Guyana và các tập đoàn dầu khí có thể hưởng lợi từ môi trường an ninh ổn định hơn. Tuy nhiên, về dài hạn, khu vực này vẫn tiềm ẩn rủi ro địa chính trị, đặc biệt nếu cán cân quyền lực quốc tế thay đổi.