DeepSeek từng làm rung chuyển thị trường AI, vì sao một năm sau hiệu ứng này không lặp lại?

DeepSeek và cú sốc AI tháng Giêng làm rung chuyển Phố Wall

Gần một năm trước, cái tên DeepSeek – một phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo (AI) Trung Quốc còn khá xa lạ với giới đầu tư toàn cầu – bất ngờ trở thành tâm điểm của thị trường. Chỉ trong vài phiên giao dịch tháng Giêng, cổ phiếu của hàng loạt “ông lớn” công nghệ phương Tây lao dốc khi DeepSeek công bố mô hình AI có khả năng cạnh tranh trực tiếp với những công nghệ tiên tiến nhất thế giới.

Nỗi lo sợ khi đó không chỉ nằm ở năng lực kỹ thuật, mà còn ở thông điệp sâu xa hơn: giả định rằng Mỹ nắm độc quyền về AI tiên tiến có thể đã bị thách thức. Nvidia mất khoảng 17% giá trị vốn hóa thị trường, tương đương gần 600 tỷ USD chỉ trong thời gian ngắn. Broadcom chịu cú giảm tương tự, còn ASML mất khoảng 7% trong một ngày giao dịch.

Theo các nhà phân tích, cú sốc DeepSeek đã buộc thị trường phải “định giá lại” toàn bộ câu chuyện xoay quanh chi phí huấn luyện mô hình AI, lợi thế cạnh tranh của Trung Quốc và triển vọng dài hạn của ngành bán dẫn toàn cầu.

Từ cú nổ thị trường đến trạng thái “bình thường hóa”

Thế nhưng, mười một tháng trôi qua, bức tranh đã thay đổi đáng kể. Nvidia không chỉ phục hồi mà còn vươn lên trở thành công ty đầu tiên đạt mức định giá 5 nghìn tỷ USD vào tháng 10. Broadcom ghi nhận mức tăng 49% trong năm 2025, còn ASML tăng 36%. Thị trường dường như đã nhanh chóng hấp thụ cú sốc DeepSeek và quay trở lại xu hướng tăng dài hạn.

Haritha Khandabattu, nhà phân tích cấp cao của Gartner, nhận định rằng cú sốc tháng Giêng mang tính “đột phá về nhận thức”, nhưng hiệu ứng đó khó có thể lặp lại nếu không có một bước nhảy vọt công nghệ hoàn toàn mới. Kể từ đó, DeepSeek đã phát hành thêm bảy bản cập nhật cho các mô hình V3 và R1, song không bản nào tạo ra làn sóng hoảng loạn hay hưng phấn tương tự.

Vì sao DeepSeek không còn gây chấn động?

Một trong những nguyên nhân quan trọng là yếu tố bất ngờ đã không còn. Cuối năm 2024, DeepSeek tung ra mô hình ngôn ngữ lớn V3 mã nguồn mở, được quảng bá là huấn luyện bằng chip kém mạnh hơn và chi phí thấp hơn đáng kể so với OpenAI hay Google. Đến tháng 1/2025, mô hình suy luận R1 tiếp tục gây chú ý khi đạt hoặc vượt nhiều tiêu chuẩn của các mô hình hàng đầu thế giới.

Alex Platt từ DA Davidson cho rằng chính sự “bất ngờ hoàn toàn” đã khiến thị trường phản ứng thái quá vào thời điểm đó, bởi giới đầu tư tin rằng Trung Quốc đang chậm hơn Mỹ từ 9 đến 12 tháng trong cuộc đua AI. Khi yếu tố này biến mất, các bản cập nhật tiếp theo – dù cải tiến đáng kể – chỉ được xem là sự tiếp nối, không đủ tạo cú sốc mới.

Brian Colello của Morningstar bổ sung rằng lo ngại ban đầu xoay quanh khả năng nhu cầu hạ tầng AI suy giảm đã không xảy ra. Trái lại, chi tiêu cho trung tâm dữ liệu AI trong năm 2025 vẫn tăng mạnh và được dự báo sẽ tiếp tục tăng tốc trong năm 2026.

Nút thắt tính toán và giới hạn hạ tầng

Một yếu tố khác kìm hãm khả năng tạo đột phá của DeepSeek nằm ở năng lực tính toán. Theo các nhà phân tích, khả năng tiếp cận phần cứng tiên tiến là rào cản lớn đối với việc phát triển mô hình AI thế hệ mới.

Các báo cáo cho biết DeepSeek từng trì hoãn kế hoạch phát hành mô hình R2 do gặp khó khăn khi huấn luyện trên chip do Huawei sản xuất. Trong bối cảnh Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu các chip AI cao cấp, Trung Quốc bị hạn chế đáng kể về sức mạnh tính toán – yếu tố then chốt để xây dựng mô hình tiên tiến.

Chính DeepSeek cũng thừa nhận trong một nghiên cứu gần đây rằng họ vẫn tồn tại “những hạn chế nhất định” khi so sánh với các mô hình mã nguồn đóng hàng đầu như Gemini 3, đặc biệt là về tài nguyên tính toán.

Áp lực cạnh tranh từ phương Tây

Song song đó, các phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Mỹ liên tục tung ra sản phẩm mới. OpenAI công bố GPT-5, Anthropic ra mắt Claude Opus 4.5, còn Google giới thiệu Gemini 3. Nhịp độ đổi mới nhanh chóng này đã giúp trấn an thị trường rằng Mỹ vẫn duy trì vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI.

Theo Gartner, chính sự cạnh tranh gay gắt và cải tiến liên tục đã làm giảm nỗi lo về một “cú sốc hàng hóa AI” tương tự DeepSeek trong ngắn hạn.

Liệu DeepSeek còn cơ hội tạo bất ngờ?

Dù vậy, giới quan sát không hoàn toàn loại trừ khả năng DeepSeek tạo ra cú hích mới. Cuối năm, công ty đã công bố một nghiên cứu về phương pháp phát triển mô hình AI hiệu quả hơn, làm dấy lên kỳ vọng về một sản phẩm mang tính đột phá trong tương lai gần.

Chuyên gia Dan Ives của Wedbush cho rằng thị trường AI vẫn sẽ còn nhiều biến động. Những gì xảy ra với DeepSeek cho thấy AI không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là cuộc chiến niềm tin và kỳ vọng của nhà đầu tư toàn cầu.