K, C hay E? Vì sao giới kinh tế Mỹ vẫn chưa thống nhất về hình dạng của nền kinh tế?

Trong nhiều năm sau đại dịch COVID-19, nền kinh tế Mỹ thường được mô tả bằng hình chữ K, trong đó người có thu nhập cao tiếp tục hưởng lợi và gia tăng chi tiêu, trong khi các hộ gia đình thu nhập thấp phải vật lộn với chi phí sinh hoạt và lãi suất cao.

Tuy nhiên, cách mô tả này đang bị thách thức. Những chữ cái mới như C và E ngày càng xuất hiện trong các cuộc thảo luận của giới kinh tế, doanh nghiệp và Phố Wall. Điều đáng chú ý là cuộc tranh luận không còn đơn thuần xoay quanh việc nền kinh tế phục hồi nhanh hay chậm, mà tập trung vào một câu hỏi lớn hơn: các nhóm thu nhập tại Mỹ đang ngày càng tách xa nhau, hội tụ trở lại hay đang hình thành ba tầng tiêu dùng khác biệt?

Từ nền kinh tế hình K đến cuộc tranh luận về C và E

Việc sử dụng hình dạng chữ cái để mô tả nền kinh tế không phải là điều mới. Sau các cuộc suy thoái, giới kinh tế từng sử dụng những khái niệm như phục hồi hình chữ V, L hoặc W để mô tả tốc độ và quỹ đạo của hoạt động kinh tế.

Chữ V thường ám chỉ nền kinh tế giảm mạnh rồi phục hồi nhanh. Chữ L thể hiện một cú suy giảm kéo dài và quá trình phục hồi yếu. Trong khi đó, chữ W mô tả tình trạng kinh tế phục hồi rồi lại suy giảm trước khi tăng trưởng trở lại.

Nhưng trường hợp chữ K có phần khác biệt.

Sau đại dịch, nền kinh tế Mỹ phục hồi không đồng đều giữa các nhóm dân cư. Người lao động có thu nhập cao, sở hữu tài sản hoặc làm việc trong những ngành có khả năng chống chịu tốt thường có điều kiện tài chính tốt hơn. Ngược lại, các hộ gia đình thu nhập thấp chịu ảnh hưởng lớn từ giá thực phẩm, tiền thuê nhà, xăng dầu và các chi phí thiết yếu.

Hai xu hướng đi theo hai hướng khác nhau tạo thành hình chữ K.

Joel Mokyr, nhà sử học kinh tế đoạt giải Nobel tại Đại học Northwestern, cho rằng đây chỉ là những thuật ngữ được sử dụng để đơn giản hóa các hiện tượng kinh tế phức tạp.

Tuy nhiên, Don Rissmiller, nhà kinh tế trưởng tại Baird Strategas, nhận định việc những khái niệm dạng chữ cái tiếp tục được sử dụng trong nhiều năm sau suy thoái là điều đáng chú ý.

Theo ông, một phần nguyên nhân có thể đến từ việc bất bình đẳng thu nhập và khoảng cách giàu nghèo đang trở thành vấn đề được người Mỹ quan tâm hơn.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ cho rằng nền kinh tế K đã lỗi thời

Cuộc tranh luận về chữ K, C và E trở nên sôi động hơn khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng nền kinh tế hình chữ K đã trở thành câu chuyện của quá khứ.

Theo Bessent, nền kinh tế Mỹ đang chuyển sang hình chữ C, khi nhóm người tiêu dùng thu nhập thấp bắt đầu có vị thế tốt hơn.

Ông dẫn chứng sự cải thiện tiền lương của người lao động thu nhập thấp, cùng tác động từ các chính sách giảm thuế trong năm nay. Những chính sách như không đánh thuế tiền boa và không đánh thuế tiền làm thêm giờ được cho là có thể giúp tăng thu nhập khả dụng của một bộ phận người lao động.

Bessent từng bày tỏ sự không đồng tình với việc tiếp tục sử dụng khái niệm kinh tế hình chữ K và cho rằng mô hình này không còn phản ánh đầy đủ tình hình hiện tại.

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình nhất định từ các doanh nghiệp trong ngành dịch vụ.

Christopher Nassetta, CEO Hilton Worldwide, cho biết doanh nghiệp của ông đang chứng kiến những dấu hiệu phù hợp với nền kinh tế hình chữ C. Theo ông, phân khúc khách hàng trung lưu đã chuyển từ tình trạng doanh thu suy giảm sang tăng trưởng, có thời điểm đạt tốc độ khoảng 6%.

Điều đó cho thấy tầng lớp trung lưu có thể đang dần lấy lại sức mua, sau một thời gian chịu áp lực từ lạm phát và chi phí sinh hoạt.

Nhưng chữ K vẫn chưa biến mất

Dù vậy, không phải tất cả các nhà kinh tế hay CEO đều tin rằng nền kinh tế Mỹ đã thoát khỏi mô hình chữ K.

Anthony Chan, cựu chuyên gia kinh tế trưởng của JPMorgan, cho rằng vẫn còn nhiều lý do để thận trọng.

Một trong những yếu tố đáng chú ý là chi phí năng lượng.

Các hộ gia đình có thu nhập thấp thường dành tỷ trọng thu nhập lớn hơn cho những khoản chi thiết yếu như nhiên liệu, thực phẩm và nhà ở. Vì vậy, nếu giá năng lượng tăng mạnh, nhóm này có thể chịu tác động lớn hơn nhiều so với những hộ gia đình có thu nhập cao.

Điều này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị có thể tạo áp lực lên giá dầu và xăng.

Nếu giá năng lượng tăng, lợi ích từ tăng lương hoặc giảm thuế đối với người thu nhập thấp có thể bị bào mòn một phần.

Chan vì vậy cho rằng có thể đã xuất hiện những dấu hiệu tiến bộ, nhưng chưa đủ để khẳng định rằng khoảng cách của nền kinh tế hình K đã hoàn toàn biến mất.

Tâm lý người tiêu dùng vẫn là điểm yếu

Một trong những bằng chứng quan trọng ủng hộ quan điểm chữ K là tâm lý người tiêu dùng Mỹ vẫn khá yếu.

Theo khảo sát của Đại học Michigan, tâm lý người tiêu dùng trong tháng 8 giảm khoảng 11% so với cùng kỳ năm trước và vẫn ở gần vùng thấp kỷ lục được ghi nhận hồi đầu năm.

Đáng chú ý, nhóm người có thu nhập thấp và trung bình được cho là chịu ảnh hưởng mạnh hơn.

Điều này tạo ra một nghịch lý.

Một mặt, các số liệu về việc làm, thu nhập và hoạt động tiêu dùng cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn có sức chống chịu. Mặt khác, một bộ phận người dân lại cảm thấy tình hình tài chính cá nhân không được cải thiện tương ứng.

Khoảng cách giữa “nền kinh tế trên giấy” và “nền kinh tế mà người dân cảm nhận” vì thế tiếp tục là chủ đề quan trọng.

Các doanh nghiệp tiêu dùng vẫn nhìn thấy nền kinh tế hình K

Một số CEO trong lĩnh vực hàng tiêu dùng cho biết họ vẫn quan sát thấy sự phân hóa rõ rệt.

Shane Grant, CEO Colgate-Palmolive, nhận xét động lực của nền kinh tế hình K vẫn đang tồn tại và phát triển tại Mỹ.

Nicholas Fink, CEO Constellation Brands, cũng cho rằng nền kinh tế hình K tiếp tục là một yếu tố quan trọng định hình xu hướng chi tiêu của người tiêu dùng.

Nhà sản xuất các thương hiệu như Modelo và Robert Mondavi thậm chí cho rằng nền kinh tế đang có dấu hiệu ngày càng giống chữ K.

Điều này có thể được lý giải khá đơn giản.

Nhóm thu nhập cao vẫn có khả năng duy trì những khoản chi tiêu cho du lịch, nhà hàng, giải trí và các sản phẩm cao cấp. Trong khi đó, người tiêu dùng thu nhập thấp phải ưu tiên những mặt hàng thiết yếu và nhạy cảm hơn với giá.

Như vậy, cùng một nền kinh tế nhưng doanh nghiệp phục vụ hai nhóm khách hàng khác nhau có thể đưa ra những đánh giá hoàn toàn trái ngược.

Dữ liệu tiêu dùng bắt đầu cho thấy sự hội tụ

Tuy nhiên, chữ K cũng đang xuất hiện những “vết nứt”.

Một báo cáo từ nhóm nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Richmond cho thấy tăng trưởng thu nhập trong giai đoạn 2021-2023 không hoàn toàn phản ánh sự phân hóa theo hình K. Sự khác biệt nổi bật hơn lại xuất hiện trong hành vi tiêu dùng.

Trong khi đó, Viện nghiên cứu Bank of America cho biết khoảng cách chi tiêu giữa các nhóm thu nhập có dấu hiệu thu hẹp.

Những người có thu nhập cao vẫn chi tiêu nhiều hơn thông qua thẻ tín dụng, nhưng khoảng cách giữa các nhóm bắt đầu giảm từ tháng 5.

David Michael Tinsley, nhà kinh tế cấp cao của viện, nhận định mô hình người tiêu dùng từng mang đặc trưng chữ K đang ngày càng có xu hướng hội tụ.

Nếu xu hướng này tiếp tục, nền kinh tế Mỹ có thể đang dịch chuyển từ một mô hình phân hóa mạnh sang trạng thái cân bằng hơn.

Nền kinh tế Mỹ có thể đang chuyển sang chữ E?

Một cách giải thích khác ngày càng được chú ý là nền kinh tế hình chữ E.

Theo quan điểm này, nền kinh tế không đơn giản chia thành hai nhóm giàu và nghèo. Thay vào đó, có thể tồn tại ba nhóm thu nhập với khả năng chi tiêu khác nhau, cùng tồn tại nhưng không nhất thiết hội tụ hay ngày càng tách xa.

Don Rissmiller cho rằng mỗi nhóm người tiêu dùng đang tìm cách thích nghi và tồn tại trong môi trường kinh tế hiện tại.

Đây không nhất thiết là một kết quả lý tưởng, nhưng có thể tạo ra trạng thái ổn định hơn so với một nền kinh tế trong đó khoảng cách giữa các nhóm liên tục mở rộng.

Michael Eisenband, Chủ tịch toàn cầu về tài chính doanh nghiệp tại FTI Consulting, cũng cho rằng mô hình chữ E có thể phản ánh rõ hơn sự khác biệt trong hành vi chi tiêu của các nhóm thu nhập.

Heather Long, nhà kinh tế trưởng tại Navy Federal Credit Union, thậm chí cho rằng chữ E có thể phù hợp hơn chữ K khi xét đến thực tế tầng lớp trung lưu đang phải vật lộn để duy trì mức sống.

Theo cách nhìn này, người giàu vẫn có sức mua mạnh, người thu nhập thấp có thể nhận được một số hỗ trợ từ chính sách và tăng lương, nhưng tầng lớp trung lưu lại phải đối mặt với một loạt áp lực riêng.

Nợ thẻ tín dụng là dấu hiệu không thể bỏ qua

Một trong những yếu tố khiến mô hình chữ K chưa thể bị loại bỏ là tình trạng nợ tiêu dùng.

Nghiên cứu mới nhất của Cục Dự trữ Liên bang New York cho thấy tổng dư nợ thẻ tín dụng của người Mỹ đã tiến gần mức kỷ lục 1,26 nghìn tỷ USD trong quý II.

Con số này phản ánh một thực tế: một bộ phận đáng kể hộ gia đình Mỹ vẫn phải dựa vào tín dụng để duy trì chi tiêu.

Điều này đặc biệt quan trọng trong môi trường lãi suất và chi phí sinh hoạt còn cao.

Nếu người tiêu dùng phải sử dụng thẻ tín dụng để thanh toán những khoản chi thiết yếu, sức khỏe tài chính của hộ gia đình có thể yếu hơn so với những gì các chỉ số tiêu dùng tổng thể thể hiện.

Vì sao không thể thống nhất nền kinh tế Mỹ đang là K, C hay E?

Câu trả lời nằm ở chỗ nền kinh tế Mỹ không phải một thực thể đồng nhất.

Một người sở hữu nhà, cổ phiếu và có thu nhập cao sẽ trải nghiệm lạm phát khác hoàn toàn so với một người thuê nhà, không có nhiều tài sản và dành phần lớn thu nhập cho thực phẩm, xăng xe.

Một gia đình sống tại thành phố có mức lương cao nhưng chi phí nhà ở đắt đỏ cũng có thể cảm nhận nền kinh tế khác với một hộ gia đình tại khu vực có chi phí sinh hoạt thấp hơn.

Vì vậy, cùng một thời điểm, ba mô hình K, C và E đều có thể mô tả một phần sự thật.

Chữ K nhấn mạnh sự phân hóa giữa các nhóm thu nhập.

Chữ C nhấn mạnh khả năng tầng lớp thu nhập thấp đang được cải thiện và khoảng cách bắt đầu thu hẹp.

Chữ E lại nhấn mạnh sự tồn tại song song của ba nhóm người tiêu dùng với hành vi và sức mua khác nhau.

Chữ cái nào mới thực sự mô tả nền kinh tế Mỹ?

Cuộc tranh luận K, C hay E cho thấy nền kinh tế Mỹ đang bước vào một giai đoạn phức tạp hơn rất nhiều so với những mô hình phục hồi truyền thống.

Có những dấu hiệu cho thấy tầng lớp trung lưu và người thu nhập thấp đang cải thiện. Tiền lương tăng, chính sách thuế có thể hỗ trợ thu nhập khả dụng và khoảng cách chi tiêu giữa các nhóm bắt đầu thu hẹp.

Nhưng ở chiều ngược lại, chi phí sinh hoạt, giá năng lượng, tâm lý tiêu dùng yếu và mức nợ thẻ tín dụng cao vẫn là những rào cản đáng kể.

Vì vậy, có lẽ câu trả lời phù hợp nhất hiện nay không phải là lựa chọn duy nhất giữa K, C hoặc E.

Nền kinh tế Mỹ có thể đang chuyển đổi từ mô hình K sang một cấu trúc phức tạp hơn, trong đó một số nhóm đang hội tụ, một số nhóm vẫn phân hóa và tầng lớp trung lưu tiếp tục đóng vai trò quyết định.

Đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp, điều quan trọng không phải là nền kinh tế được gọi bằng chữ cái nào, mà là ai đang có tiền để chi tiêu, họ đang chi vào đâu và khả năng duy trì sức mua đó kéo dài bao lâu.

Đó mới là những câu hỏi có thể quyết định hướng đi tiếp theo của nền kinh tế Mỹ và thị trường tài chính.

Câu hỏi thường gặp hình dạng kinh tế Mỹ

Nền kinh tế hình chữ K là gì?

Nền kinh tế hình chữ K mô tả tình trạng các nhóm trong nền kinh tế phục hồi theo những hướng khác nhau. Một nhánh đi lên, thường đại diện cho nhóm có thu nhập và tài sản cao, trong khi nhánh còn lại đi xuống hoặc phục hồi yếu hơn, đại diện cho các hộ gia đình thu nhập thấp.

Nền kinh tế hình chữ C nghĩa là gì?

Trong cách diễn giải đang được sử dụng hiện nay, chữ C ám chỉ xu hướng nhóm người tiêu dùng thu nhập thấp và trung bình đang dần cải thiện sức mua, qua đó tạo ra sự hội tụ giữa các nhóm thu nhập.

Nền kinh tế hình chữ E là gì?

Chữ E mô tả một nền kinh tế có ba nhóm người tiêu dùng tương đối khác biệt. Các nhóm này có thể cùng tồn tại và tìm cách thích nghi mà không nhất thiết khoảng cách giữa họ ngày càng mở rộng hoặc thu hẹp.

Nền kinh tế Mỹ hiện nay là K, C hay E?

Chưa có sự đồng thuận. Một số dữ liệu cho thấy khoảng cách tiêu dùng đang thu hẹp, nhưng tâm lý người tiêu dùng yếu, chi phí sinh hoạt cao và nợ thẻ tín dụng lớn vẫn cho thấy đặc điểm của nền kinh tế hình K chưa biến mất.

Điều này có ý nghĩa gì với thị trường?

Mô hình tiêu dùng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp. Nếu người tiêu dùng thu nhập cao tiếp tục chi mạnh trong khi tầng lớp trung lưu và thu nhập thấp thận trọng, các công ty phục vụ từng phân khúc sẽ có kết quả kinh doanh rất khác nhau. Đây cũng là yếu tố mà nhà đầu tư cần theo dõi khi đánh giá cổ phiếu tiêu dùng, bán lẻ, du lịch, khách sạn và hàng thiết yếu.