Làn sóng phản đối công nghệ tại Mỹ lên đến đỉnh điểm: AI, trung tâm dữ liệu và mạng xã hội cùng bị soi xét

Một làn sóng phản đối công nghệ đang hình thành ngày càng rõ nét tại Mỹ khi nỗi lo về trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp với những tranh cãi kéo dài liên quan đến mạng xã hội, trung tâm dữ liệu và công nghệ giám sát.

Theo một báo cáo gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Pew, hơn một nửa người Mỹ cho biết họ lo ngại hơn là hào hứng trước việc AI ngày càng được sử dụng rộng rãi trong cuộc sống hàng ngày. Đây là sự thay đổi đáng chú ý so với những năm trước, khi AI vẫn thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ đổi mới công nghệ và cơ hội kinh tế.

Tâm lý này đang bắt đầu tác động trực tiếp đến chính sách và chính trị Mỹ. Việc xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ AI trở thành một vấn đề đáng chú ý trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại nhiều bang. Trong khi đó, các công ty công nghệ lớn tiếp tục phải đối mặt với áp lực pháp lý liên quan đến cách sản phẩm của họ tác động đến trẻ em, người lao động, môi trường và quyền riêng tư.

Làn sóng phản đối công nghệ càng trở nên mạnh mẽ trong tuần này sau khi Meta đạt được một thỏa thuận đáng chú ý trong vụ kiện do liên minh gồm hàng chục tổng chưởng lý các bang khởi xướng.

Điều đáng chú ý là những tranh luận này không còn chỉ xoay quanh câu hỏi công nghệ có thể mang lại lợi ích gì. Ngày càng nhiều người Mỹ đặt câu hỏi ngược lại: Ai đang hưởng lợi từ sự phát triển của công nghệ, ai phải trả chi phí và những rủi ro đó sẽ được kiểm soát như thế nào?

AI từ biểu tượng của tương lai trở thành nguồn gây lo lắng

Sự phát triển nhanh chóng của các công ty AI như OpenAI và Anthropic đã làm gia tăng những tranh luận vốn tồn tại từ trước trong xã hội Mỹ.

Một trong những mối lo lớn nhất là việc AI có thể tác động đến việc làm. Những người từng lo ngại rằng tự động hóa sẽ thay thế con người hiện chứng kiến tốc độ phát triển nhanh chóng của các mô hình AI có khả năng viết, phân tích dữ liệu, lập trình, tạo hình ảnh và thực hiện nhiều nhiệm vụ vốn trước đây cần lao động trí óc.

Trong khi đó, việc hàng loạt trung tâm dữ liệu quy mô lớn được xây dựng để đáp ứng nhu cầu tính toán của AI lại tạo ra một lớp tranh cãi mới.

Theo Sarah Myers West, đồng giám đốc điều hành của AI Now Institute, nếu AI phát triển mạnh như những gì các CEO của các phòng thí nghiệm AI dự báo, tác động đối với nền kinh tế, việc làm và khả năng tự chủ của người dân có thể rất đáng kể.

Những lo ngại này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh các công ty công nghệ lớn ngày càng có giá trị cao và tập trung quyền lực vào một số doanh nghiệp cũng như cá nhân giàu có nhất thế giới.

Một cuộc khảo sát của CNBC Generation Lab đối với nhóm người từ 18 đến 34 tuổi cho thấy mức độ thiếu niềm tin đáng kể vào các lãnh đạo công nghệ. Hơn 75% người được hỏi cho biết họ không tin tưởng CEO Anthropic Dario Amodei sẽ hành động có trách nhiệm, trong khi khoảng 70% cũng thể hiện sự thiếu tin tưởng đối với Sam Altman của OpenAI và Mark Zuckerberg của Meta.

Những con số này cho thấy vấn đề không đơn thuần là người dân chưa hiểu rõ AI. Nó có thể phản ánh một cuộc khủng hoảng niềm tin sâu rộng hơn giữa công chúng và ngành công nghệ.

Anthropic và OpenAI đứng trước bài toán niềm tin

Sự bất mãn của công chúng có thể trở thành thách thức đặc biệt lớn đối với Anthropic và OpenAI khi cả hai doanh nghiệp đều được định giá gần mức 1.000 tỷ USD và được cho là đang chuẩn bị cho những đợt IPO có quy mô lịch sử.

Nếu các công ty AI tiến tới thị trường chứng khoán, phản ứng tiêu cực của công chúng có thể trở thành một yếu tố rủi ro quan trọng mà nhà đầu tư cần cân nhắc.

Dario Amodei từng thừa nhận rằng ngành AI đang đối mặt với vấn đề niềm tin. Theo ông, người dân bình thường không thực sự tin tưởng các công ty, chính phủ hoặc ngành công nghệ và thường nghi ngờ rằng các tổ chức này đang tìm cách tạo ra một phương thức mới để thu lợi từ họ.

Quan điểm này cho thấy ngay chính các nhà lãnh đạo AI cũng nhận ra rằng vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng truyền thông.

Sarah Myers West cảnh báo rằng nếu coi phản ứng tiêu cực của công chúng đơn thuần là một vấn đề quan hệ công chúng thì đó sẽ là sai lầm nghiêm trọng.

Theo cách tiếp cận này, các công ty công nghệ cần tìm hiểu thực sự người dân muốn gì, những rủi ro nào khiến họ lo ngại và cách thức để công chúng có thể tham gia vào quá trình định hình công nghệ.

Trung tâm dữ liệu trở thành điểm nóng mới

Nếu AI là công nghệ nằm ở trung tâm của làn sóng phản đối, thì các trung tâm dữ liệu chính là nơi những tranh luận đó trở nên hữu hình nhất.

Trung tâm dữ liệu AI là những cơ sở quy mô lớn chứa phần cứng cần thiết để huấn luyện và vận hành các mô hình trí tuệ nhân tạo. Khi nhu cầu AI tăng mạnh, các công ty công nghệ và nhà vận hành hạ tầng đang đẩy nhanh việc xây dựng những cơ sở mới.

Tuy nhiên, người dân địa phương không phải lúc nào cũng hoan nghênh sự xuất hiện của chúng.

Theo báo cáo của Data Center Watch, khoảng 130 tỷ USD giá trị các dự án trung tâm dữ liệu đã bị chặn hoặc trì hoãn trong quý đầu tiên của năm nay do sự phản đối từ cộng đồng địa phương. Con số này gần tương đương 156 tỷ USD giá trị các cơ sở bị gián đoạn trong cả năm 2025.

Các nhóm phản đối trung tâm dữ liệu cho rằng những cơ sở này có thể tạo ra nhiều hệ quả đối với cộng đồng.

Các vấn đề được nêu gồm:

• Tiêu thụ lượng nước lớn.
• Có khả năng làm tăng hóa đơn tiện ích.
• Gia tăng khí thải.
• Tạo ra ô nhiễm tiếng ồn.
• Gây áp lực lên hệ thống điện.
• Sử dụng đất nông nghiệp.
• Tạo ra những thay đổi đáng kể đối với môi trường địa phương.

Emily Wurth, giám đốc tổ chức của Food and Water Watch, cho biết tại một số khu vực thuộc Arizona, Michigan và Pennsylvania, hàng trăm người đã xuất hiện để phản đối các dự án trung tâm dữ liệu.

Điều đáng chú ý là sự phản đối không chỉ đến từ người dân. Một bộ phận người lao động trong ngành công nghệ cũng bắt đầu yêu cầu chính quyền tăng cường giám sát.

Trung tâm dữ liệu: Cơ hội kinh tế hay gánh nặng cho cộng đồng?

Không phải tất cả các ý kiến đều phản đối trung tâm dữ liệu.

Jennifer Huddleston, chuyên gia cao cấp về chính sách công nghệ tại Viện Cato, cho rằng nhiều công đoàn đang ủng hộ các dự án này. Lý do không chỉ nằm ở lượng việc làm được tạo ra trong giai đoạn xây dựng, mà còn ở nhu cầu dài hạn đối với thợ điện, kỹ sư HVAC và các nhân lực kỹ thuật khác.

Các công ty công nghệ lớn cũng lập luận rằng việc xây dựng trung tâm dữ liệu xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Nhiều dịch vụ dựa trên hạ tầng AI đang được sử dụng trong các lĩnh vực như nghiên cứu y học, nông nghiệp chính xác và nhiều ngành công nghiệp khác.

Vấn đề vì thế không nằm ở câu hỏi trung tâm dữ liệu có cần thiết hay không. Tranh luận thực sự là ai sẽ chịu chi phí để đáp ứng nhu cầu đó.

Nếu một trung tâm dữ liệu mang lại hàng tỷ USD giá trị kinh tế nhưng đồng thời làm tăng áp lực lên hệ thống điện, nước hoặc hạ tầng địa phương, câu hỏi về cách phân bổ lợi ích và chi phí sẽ trở nên ngày càng quan trọng.

Trung tâm dữ liệu bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ

Tầm quan trọng của vấn đề đã vượt khỏi phạm vi môi trường và kinh tế địa phương.

Các dự án trung tâm dữ liệu đang trở thành một điểm nóng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay. Điều đáng chú ý là các ứng viên của cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đều đã thể hiện sự phản đối hoặc thận trọng đối với một số dự án.

Ủy ban Thượng nghị sĩ Cộng hòa Quốc gia (NRSC) từng cảnh báo rằng trung tâm dữ liệu có thể trở thành một “vấn đề tiềm ẩn” đối với toàn bộ chu kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Điều này cho thấy phản ứng chống công nghệ đang có một đặc điểm khác với nhiều tranh luận chính trị thông thường: nó không hoàn toàn bị chia tách theo ranh giới đảng phái.

Jim Steyer, CEO của Common Sense Media, nhận định rằng người Mỹ đang ngày càng “chán ngán” trước hành vi của một số công ty công nghệ lớn.

Theo ông, làn sóng phản đối công nghệ xuất hiện ở nhiều nhóm cử tri khác nhau, bất kể họ có quan điểm chính trị như thế nào hoặc sinh sống ở khu vực nào.

Mạng xã hội tiếp tục là mặt trận lớn của phản ứng chống công nghệ

Không chỉ AI và trung tâm dữ liệu, mạng xã hội cũng đang trở thành mục tiêu quan trọng trong làn sóng phản ứng dữ dội.

Vụ kiện mà Meta vừa đạt thỏa thuận dàn xếp được khởi xướng bởi một liên minh lưỡng đảng gồm các tổng chưởng lý bang. Các nguyên đơn lập luận rằng những nền tảng như Facebook và Instagram gây ảnh hưởng tiêu cực đến trẻ em và thanh thiếu niên.

Theo thỏa thuận, Meta đồng ý thực hiện một loạt thay đổi đối với sản phẩm của mình, bao gồm giới hạn thời gian sử dụng mặc định đối với thanh thiếu niên, tắt thông báo trong giờ học và tăng cường công cụ kiểm soát dành cho phụ huynh.

Tổng chưởng lý California Rob Bonta cho rằng những thay đổi này mới chỉ là mức tối thiểu chứ chưa phải giới hạn cuối cùng.

Đối với ngành công nghệ, đây là tín hiệu đáng chú ý. Công chúng không chỉ yêu cầu doanh nghiệp công nghệ giải thích sản phẩm của mình mà còn muốn có những thay đổi cụ thể trong cách sản phẩm được thiết kế và vận hành.

Công nghệ giám sát cũng chịu áp lực

Một mặt trận khác của làn sóng phản đối công nghệ là công nghệ giám sát.

Flock Safety, một startup có trụ sở tại Atlanta, đã triển khai hệ thống camera nhận diện biển số tại hàng nghìn thành phố và thị trấn ở Mỹ.

Công nghệ này chụp ảnh biển số phương tiện đi qua và sử dụng AI để trích xuất dữ liệu. Những người chỉ trích cho rằng hệ thống có thể bị sử dụng để theo dõi con người và gây ra những vấn đề liên quan đến quyền riêng tư.

Trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, các chính trị gia thuộc cả hai đảng đã kêu gọi tăng cường kiểm soát.

Theo DeFlock, hơn 90 thành phố đã vô hiệu hóa, từ chối hoặc hủy bỏ hợp đồng với Flock trong năm nay.

Tuy nhiên, Flock cho rằng số lượng quan hệ đối tác mới với các thành phố vẫn vượt xa số hợp đồng không được gia hạn, với tỷ lệ được công ty nêu là khoảng 10 trên 1.

Công ty cũng cho biết họ đã triển khai các tính năng nhằm cảnh báo những hoạt động tìm kiếm bất thường và khẳng định công nghệ nhận diện biển số tự động có thể hỗ trợ phòng chống và giải quyết tội phạm nếu được đi kèm các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư phù hợp.

Vì sao phản ứng chống công nghệ đang mạnh lên?

Có thể nhìn nhận làn sóng này từ nhiều góc độ.

Thứ nhất, AI đang phát triển nhanh hơn khả năng thích nghi của xã hội. Người lao động chưa biết chính xác công việc của họ sẽ thay đổi thế nào, trong khi doanh nghiệp đã nhanh chóng áp dụng AI.

Thứ hai, chi phí hạ tầng AI ngày càng trở nên hữu hình. Trung tâm dữ liệu cần điện, nước và đất đai, khiến người dân có thể trực tiếp cảm nhận tác động.

Thứ ba, niềm tin vào các công ty công nghệ suy giảm. Khi doanh nghiệp có quy mô hàng nghìn tỷ USD, quyền lực tập trung vào một nhóm nhỏ lãnh đạo và công nghệ ngày càng ảnh hưởng sâu đến đời sống, sự nghi ngờ của công chúng cũng tăng lên.

Thứ tư, các tranh cãi về mạng xã hội và quyền riêng tư đã tạo tiền lệ. Những vấn đề liên quan đến trẻ em, dữ liệu cá nhân và công nghệ giám sát khiến công chúng thận trọng hơn với những công nghệ mới.

Cuối cùng, phản ứng chống công nghệ đang vượt khỏi ranh giới chính trị truyền thống. Đây có thể là yếu tố khiến các công ty khó giải quyết vấn đề chỉ bằng vận động hành lang hoặc chiến dịch truyền thông.

Đây có phải là dấu chấm hết cho AI và công nghệ lớn?

Không nhất thiết.

Các trung tâm dữ liệu vẫn cần thiết để đáp ứng nhu cầu AI. AI vẫn có tiềm năng thúc đẩy nghiên cứu y học, tự động hóa, nông nghiệp và nhiều lĩnh vực kinh tế.

Vấn đề có thể nằm ở cách ngành công nghệ phát triển.

Trong giai đoạn đầu của Internet và mạng xã hội, tốc độ đổi mới thường được đặt lên trên các vấn đề quản lý. Nhưng khi công nghệ đã trở thành một phần của đời sống hàng ngày, xã hội bắt đầu đòi hỏi những tiêu chuẩn cao hơn về trách nhiệm.

Điều này có thể tạo ra một giai đoạn mới: công nghệ vẫn phát triển, nhưng phải đi cùng khả năng chứng minh lợi ích, kiểm soát rủi ro và xây dựng lại niềm tin.

Đối với các công ty AI, đây có thể là một trong những thách thức lớn nhất trong những năm tới. Không chỉ cần xây dựng mô hình mạnh hơn, họ còn phải chứng minh rằng công nghệ đó mang lại giá trị thực tế mà không đẩy phần lớn chi phí và rủi ro sang cho xã hội.

Công nghệ đang bước vào thời kỳ phải chứng minh giá trị

Làn sóng phản đối công nghệ tại Mỹ cho thấy một thay đổi quan trọng trong tâm lý xã hội.

Nếu trước đây công nghệ thường được nhìn nhận như biểu tượng của tương lai, thì hiện nay người dân đang đặt ra những câu hỏi thực tế hơn: AI có ảnh hưởng đến việc làm không? Ai trả tiền cho điện và nước của trung tâm dữ liệu? Dữ liệu cá nhân được sử dụng như thế nào? Trẻ em có được bảo vệ trên mạng xã hội hay không? Và công nghệ giám sát sẽ đi xa đến đâu?

Những câu hỏi này có thể sẽ tiếp tục trở thành tâm điểm chính sách trong thời gian tới.

Đối với các công ty công nghệ, bài toán lớn nhất không còn đơn thuần là xây dựng công nghệ nhanh hơn, mà là xây dựng một hệ sinh thái đủ minh bạch và có trách nhiệm để xã hội chấp nhận nó.

Bởi khi niềm tin suy giảm, ngay cả những công nghệ được kỳ vọng sẽ thay đổi thế giới cũng có thể gặp phải một rào cản lớn nhất: chính cộng đồng mà chúng muốn phục vụ.

Câu hỏi thường gặp về tẩy chay AI

Vì sao người Mỹ ngày càng lo ngại về AI?

Một trong những nguyên nhân chính là lo ngại AI có thể tác động đến việc làm, quyền tự chủ và đời sống kinh tế. Bên cạnh đó, tốc độ phát triển AI quá nhanh khiến một bộ phận người dân chưa cảm thấy họ có đủ khả năng kiểm soát những thay đổi này.

Vì sao trung tâm dữ liệu bị phản đối?

Các dự án trung tâm dữ liệu có thể sử dụng lượng lớn điện và nước, tạo tiếng ồn, gây áp lực lên hạ tầng và ảnh hưởng đến đất đai. Người dân địa phương vì vậy muốn có thêm cơ chế giám sát và đánh giá tác động trước khi dự án được triển khai.

Làn sóng phản đối công nghệ có phải vấn đề của riêng đảng Dân chủ?

Không. Nội dung được cung cấp cho thấy sự phản đối đang xuất hiện ở cả cử tri và chính trị gia thuộc hai đảng lớn của Mỹ. Trung tâm dữ liệu, AI, mạng xã hội và công nghệ giám sát đều đang trở thành những vấn đề có tính chất lưỡng đảng.

Các công ty công nghệ có thể làm gì để cải thiện niềm tin?

Không chỉ cần truyền thông tốt hơn, doanh nghiệp cần chứng minh bằng hành động: tăng tính minh bạch, bảo vệ quyền riêng tư, đánh giá tác động xã hội và môi trường, đồng thời tạo cơ chế để cộng đồng tham gia vào những quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến họ.

Làn sóng phản đối có thể ảnh hưởng đến ngành AI như thế nào?

Phản ứng của công chúng có thể khiến các dự án trung tâm dữ liệu bị trì hoãn, quy định chặt chẽ hơn và các công ty AI phải đối mặt với nhiều yêu cầu về trách nhiệm. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa AI sẽ dừng phát triển. Xu hướng có thể là AI tiếp tục mở rộng nhưng trong một môi trường quản lý nghiêm ngặt hơn.