Thị trường AI Trung Quốc đang xuất hiện một nghịch lý đáng chú ý: trong khi các biện pháp kiểm soát quyền truy cập vào những mô hình AI tiên tiến của Mỹ ngày càng được siết chặt, một nền kinh tế ngầm chuyên mua bán quyền truy cập lại đang phát triển nhanh chóng.
Theo một cuộc điều tra của The Information, hàng nghìn, thậm chí có thể hàng chục nghìn đơn vị tại Trung Quốc đang tham gia hoạt động bán lại quyền truy cập vào các mô hình AI của Mỹ, đặc biệt là Claude của Anthropic. Những người này thường được gọi là “token reseller” – các bên mua quyền sử dụng mô hình AI rồi bán lại quyền truy cập cho khách hàng thông qua hệ thống máy chủ trung gian.
Đáng chú ý, hoạt động này không chỉ phục vụ nhu cầu sử dụng AI thông thường. Một phần quyền truy cập được cho là đã trở thành nguồn đầu vào cho hoạt động “distillation” – chưng cất mô hình, trong đó đầu ra của một mô hình AI mạnh được sử dụng để huấn luyện một mô hình khác.
“Chợ đen” token AI hình thành như thế nào?
Token trong AI thường được dùng để đo lượng dữ liệu văn bản mà mô hình xử lý. Mỗi câu hỏi và câu trả lời đều tiêu tốn một lượng token nhất định. Vì vậy, khi người dùng mua quyền sử dụng một mô hình thông qua API, về bản chất họ đang mua khả năng gửi yêu cầu và nhận phản hồi từ mô hình.
Từ đây hình thành một mô hình kinh doanh mới.
Thay vì người dùng Trung Quốc trực tiếp đăng ký Claude, những người bán lại sẽ tìm cách mua hoặc tập hợp các tài khoản và quyền truy cập ở những quốc gia nơi dịch vụ được phép hoạt động. Sau đó, họ xây dựng hệ thống máy chủ trung gian để chuyển tiếp yêu cầu từ khách hàng tới mô hình AI.
The Information cho biết tại một tòa nhà văn phòng ở quận Haidian, Bắc Kinh, có 6 trong khoảng 30 công ty thuê văn phòng được cho là tham gia hoạt động bán lại quyền truy cập vào Claude và các mô hình AI nước ngoài khác. Một người trong ngành ước tính số đơn vị kinh doanh tương tự tại Trung Quốc có thể lên tới hàng nghìn hoặc hàng chục nghìn.
Điều này cho thấy hoạt động bán lại token không còn đơn thuần là một vài nhóm cá nhân tìm cách vượt rào cản địa lý. Nó đang hình thành một chuỗi cung ứng riêng với người cung cấp tài khoản, đơn vị xử lý thanh toán, nhà vận hành máy chủ và bên bán quyền truy cập cho người dùng cuối.
Vì sao nhu cầu Claude tại Trung Quốc vẫn rất lớn?
Anthropic hiện không cung cấp dịch vụ thương mại Claude tại Trung Quốc vì các lý do liên quan đến an ninh quốc gia và chính sách tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, nhu cầu từ các nhà phát triển, kỹ sư phần mềm, startup và doanh nghiệp Trung Quốc vẫn rất đáng kể.
Một trong những nguyên nhân là khả năng lập trình và thực hiện các tác vụ phức tạp của những mô hình AI hàng đầu.
Wired từng ghi nhận nhiều kỹ sư và nhà phát triển tại Trung Quốc đánh giá cao Claude, đặc biệt trong lĩnh vực lập trình. Một số người cho rằng các mô hình AI Trung Quốc vẫn còn khoảng cách nhất định với các mô hình hàng đầu của Mỹ ở một số tác vụ chuyên biệt.
Nhu cầu càng tăng khi các công cụ AI agent trở nên phổ biến. Những hệ thống này có thể gửi rất nhiều yêu cầu tới mô hình trong quá trình tự động hóa công việc, khiến mức tiêu thụ token cao hơn đáng kể so với việc người dùng chỉ trò chuyện với chatbot.
Khi nhu cầu tăng nhưng nguồn cung chính thức bị hạn chế, thị trường trung gian nhanh chóng xuất hiện.
“Trạm trung chuyển” biến quyền truy cập AI thành hàng hóa
Một trong những mô hình được sử dụng là hệ thống proxy hoặc “transfer station”, có thể hiểu đơn giản là một trạm trung chuyển quyền truy cập.
Nhà cung cấp đặt máy chủ tại quốc gia hoặc khu vực nơi Anthropic cho phép dịch vụ hoạt động. Hệ thống này quản lý nhiều tài khoản hoặc quyền truy cập khác nhau. Người dùng ở Trung Quốc gửi yêu cầu tới hệ thống trung gian, sau đó máy chủ chuyển yêu cầu tới Claude và trả kết quả về cho người dùng.
Về trải nghiệm, người dùng có thể cảm thấy họ đang sử dụng một dịch vụ AI thông thường. Nhưng phía sau là một mạng lưới nhiều tài khoản và máy chủ.
Mô hình này có điểm tương đồng với các dịch vụ tổng hợp API AI hợp pháp như những nền tảng cho phép nhà phát triển truy cập nhiều mô hình khác nhau từ một giao diện. Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng nằm ở nguồn tài khoản và việc các nhà cung cấp có được phép phân phối quyền truy cập hay không.
Anthropic đã mô tả các mạng lưới proxy như vậy là một phần của “gray market” giúp người dùng vượt qua hạn chế địa lý, vi phạm điều khoản sử dụng và làm giảm khả năng truy xuất nguồn gốc lưu lượng.
Giá thấp hơn trở thành lợi thế cạnh tranh
Một yếu tố khiến thị trường này phát triển là giá.
Các bên bán lại có thể gom quyền truy cập với quy mô lớn rồi phân phối lại cho nhiều khách hàng. Trong một số trường hợp, người dùng có thể tiếp cận AI với mức giá thấp hơn đáng kể so với việc mua trực tiếp các gói tương đương.
Điều này tạo ra một vòng lặp đáng chú ý.
Nhu cầu càng cao → càng nhiều người bán lại tham gia → cạnh tranh về giá càng mạnh → người dùng càng có động lực sử dụng → tổng lượng token được tiêu thụ càng lớn.
The Information cho biết ngành bán lại token tại Trung Quốc đã trở nên đông đúc khi ngày càng nhiều người tham gia vì lợi nhuận. Sự bùng nổ nhu cầu đối với các công cụ AI agent cũng góp phần đẩy thị trường lên mức cao mới.
Nhưng chính quy mô đó lại khiến Anthropic có thêm động lực phát hiện và ngăn chặn các tài khoản đáng ngờ.
Từ mua bán tài khoản đến “chưng cất” mô hình AI
Vấn đề lớn hơn không nằm ở việc một người dùng Trung Quốc muốn sử dụng Claude.
Mối quan tâm đặc biệt của các công ty AI Mỹ là một số quyền truy cập bất hợp pháp có thể được sử dụng để thu thập hàng loạt đầu ra của mô hình, sau đó dùng dữ liệu này để đào tạo một mô hình khác.
Kỹ thuật này được gọi là model distillation – chưng cất mô hình.
Về mặt kỹ thuật, distillation không phải là một phương pháp bất hợp pháp. Đây là kỹ thuật phổ biến trong ngành AI, trong đó một mô hình lớn và mạnh đóng vai trò “giáo viên”, tạo ra dữ liệu hoặc tín hiệu để giúp một mô hình nhỏ hơn học được một số khả năng tương tự.
Các công ty AI cũng có thể sử dụng distillation cho chính những mô hình của mình nhằm tạo ra phiên bản nhỏ hơn, rẻ hơn và hiệu quả hơn.
Vấn đề phát sinh khi một công ty sử dụng trái phép đầu ra của mô hình đối thủ để xây dựng sản phẩm cạnh tranh.
Anthropic cho biết trong một báo cáo công bố hồi tháng 2/2026 rằng họ đã phát hiện các chiến dịch quy mô lớn liên quan đến DeepSeek, Moonshot và MiniMax. Theo công ty, các chiến dịch này đã tạo ra hơn 16 triệu lượt trao đổi với Claude thông qua khoảng 24.000 tài khoản bị xác định là gian lận.
Đến tháng 9/2026, Anthropic tiếp tục công bố các cáo buộc về những chiến dịch chưng cất mới với quy mô lớn hơn. Theo báo cáo được TechCrunch dẫn lại, một chiến dịch mà Anthropic quy cho Alibaba đã tạo ra khoảng 151 triệu lượt trao đổi trong giai đoạn tháng 5 đến tháng 7/2026. Một chiến dịch khác liên quan đến Moonshot được cho là đã sử dụng khoảng 5.000 tài khoản để tạo gần 300.000 yêu cầu trong vòng 10 ngày.
Các công ty Trung Quốc được đề cập trong các cáo buộc này chưa đồng loạt xác nhận những kết luận của Anthropic.
Vì sao tài khoản giả trở thành mắt xích quan trọng?
Để thực hiện distillation ở quy mô lớn, một hệ thống không thể đơn giản sử dụng một hoặc vài tài khoản.
Nếu một tài khoản gửi lượng yêu cầu bất thường trong thời gian ngắn, hệ thống chống lạm dụng có thể phát hiện và khóa tài khoản. Vì vậy, những mạng lưới bị cáo buộc sử dụng nhiều tài khoản nhằm phân tán lưu lượng.
Anthropic cho biết một số mạng lưới proxy có thể quản lý hàng chục nghìn tài khoản cùng lúc. Khi một tài khoản bị khóa, tài khoản khác có thể tiếp tục hoạt động, khiến việc xử lý toàn bộ mạng lưới trở nên khó khăn hơn.
The Information cũng mô tả một chuỗi cung ứng rộng hơn, trong đó có những đơn vị cung cấp email, hỗ trợ thanh toán, xử lý tài khoản và chăm sóc khách hàng cho các nhà bán lại token.
Điều đó cho thấy “chợ đen AI” không còn là một hoạt động đơn lẻ. Nó đang tiến tới mô hình chuyên nghiệp hóa tương tự nhiều thị trường dịch vụ số khác.
Khi Anthropic siết chặt, các phương thức né tránh cũng thay đổi
Cuộc đối đầu giữa nhà cung cấp AI và thị trường trung gian đang tạo ra một trò chơi “mèo vờn chuột”.
Khi Anthropic tăng cường phát hiện tài khoản đáng ngờ, các nhà bán lại tìm phương thức mới để duy trì quyền truy cập.
Một phương pháp được The Information đề cập là thành lập các công ty ở nước ngoài để đăng ký dịch vụ doanh nghiệp tại những quốc gia nơi Anthropic hoạt động. Các công ty này có thể đặt tại Đông Nam Á, Trung Đông hoặc thậm chí Mỹ, qua đó làm mối liên hệ với khách hàng Trung Quốc trở nên khó xác định hơn.
Một số startup nước ngoài vốn đã có hợp đồng doanh nghiệp với Anthropic hoặc các nhà phân phối như AWS cũng được cho là có thể bán lại phần token chưa sử dụng.
Nếu toàn bộ giao dịch diễn ra bên ngoài Trung Quốc, việc phát hiện mối liên hệ cuối cùng sẽ phức tạp hơn.
Đây chính là lý do thị trường proxy AI có thể trở thành một bài toán thực thi khó đối với các công ty AI.
Anthropic đang phản ứng như thế nào?
Anthropic đã tăng cường nhiều biện pháp để phát hiện quyền truy cập bất thường, bao gồm xác minh danh tính và theo dõi các mẫu sử dụng có dấu hiệu đáng ngờ.
Wired đưa tin công ty đã triển khai xác minh danh tính đối với một số người dùng. Điều này khiến thị trường ngầm dần chuyển từ việc đơn thuần mua tài khoản sang tìm kiếm những danh tính có thể vượt qua quy trình xác minh.
Từ góc độ Anthropic, đây không chỉ là vấn đề doanh thu.
Công ty cho rằng việc một đối thủ sử dụng hàng triệu lượt truy vấn để khai thác khả năng của mô hình có thể tạo ra rủi ro về an toàn AI và an ninh quốc gia.
Trong báo cáo tháng 2/2026, Anthropic gọi các chiến dịch chưng cất quy mô lớn là mối đe dọa đối với khả năng kiểm soát công nghệ AI tiên tiến.
Rủi ro không chỉ nằm ở cạnh tranh AI
Sự phát triển của thị trường token ngầm còn tạo ra một vấn đề khác: quyền riêng tư dữ liệu.
Khi người dùng gửi dữ liệu thông qua máy chủ trung gian, họ không còn giao tiếp trực tiếp với nhà cung cấp mô hình.
Điều này có nghĩa là bên vận hành proxy về mặt kỹ thuật có thể nhìn thấy dữ liệu được gửi qua hệ thống, tùy thuộc vào cách dịch vụ được thiết kế.
The Information cảnh báo đây là một rủi ro đáng kể đối với các nhà phát triển và người dùng nhỏ lẻ, đặc biệt nếu họ đưa mã nguồn, dữ liệu doanh nghiệp hoặc thông tin nhạy cảm vào các dịch vụ trung gian không rõ nguồn gốc.
Vì vậy, việc mua token AI giá rẻ không chỉ đặt ra câu hỏi về điều khoản sử dụng. Nó còn liên quan trực tiếp tới an toàn dữ liệu.
Cuộc đua AI Mỹ – Trung có thể bước sang giai đoạn mới
Điều đáng chú ý nhất từ câu chuyện này không phải là việc một số người dùng tìm cách sử dụng Claude.
Nó cho thấy khoảng cách giữa quyền truy cập AI và năng lực phát triển AI đang ngày càng trở nên quan trọng.
Nếu một quốc gia không thể tiếp cận trực tiếp một số mô hình hàng đầu, thị trường sẽ tìm cách tạo ra các kênh thay thế. Khi các kênh này đủ lớn, chúng có thể trở thành một ngành dịch vụ riêng.
Ở chiều ngược lại, các công ty AI Mỹ sẽ phải đầu tư mạnh hơn vào khả năng xác minh người dùng, phát hiện proxy, chống gian lận và theo dõi các mẫu truy vấn bất thường.
Điều này có thể dẫn tới một cuộc chạy đua mới:
AI mạnh hơn → nhu cầu tiếp cận lớn hơn → proxy phát triển → biện pháp kiểm soát mạnh hơn → phương thức né tránh tinh vi hơn.
Và khi AI agent ngày càng tiêu thụ nhiều token, quy mô của thị trường này có thể tiếp tục tăng.
Trung Quốc có thực sự phụ thuộc vào AI Mỹ?
Không nên kết luận rằng sự phát triển của DeepSeek, Moonshot hay các công ty AI Trung Quốc hoàn toàn phụ thuộc vào việc khai thác mô hình Mỹ.
Ngay trong các báo cáo về distillation, nhiều chuyên gia lưu ý rằng đây chỉ là một yếu tố trong quá trình phát triển AI.
DeepSeek từng gây chú ý với khả năng đạt hiệu suất cao trong khi sử dụng nguồn lực tính toán tương đối hạn chế. Các công ty Trung Quốc cũng tiếp tục đầu tư mạnh vào kiến trúc mô hình, dữ liệu, thuật toán và tối ưu hóa phần cứng. The Information lưu ý rằng nguồn lực hạn chế cũng có thể thúc đẩy các startup Trung Quốc tìm ra những phương pháp đổi mới riêng.
Do đó, sẽ là quá đơn giản nếu quy mọi tiến bộ của AI Trung Quốc vào hoạt động chưng cất.
Tuy nhiên, nếu những cáo buộc về việc sử dụng quy mô lớn các mô hình nước ngoài là chính xác, nó cho thấy distillation có thể đang trở thành một công cụ cạnh tranh chiến lược, thay vì chỉ là kỹ thuật tối ưu hóa mô hình.
Điều gì có thể xảy ra tiếp theo?
Thị trường token AI có khả năng tiếp tục phát triển trong thời gian ngắn nếu nhu cầu đối với các mô hình hàng đầu vẫn cao.
Nhưng thị trường này cũng đối mặt với nhiều áp lực.
Thứ nhất, Anthropic có thể tăng cường xác minh danh tính và kiểm soát địa lý.
Thứ hai, các nhà cung cấp hạ tầng đám mây có thể phải tăng khả năng phát hiện việc sử dụng tài khoản doanh nghiệp bất thường.
Thứ ba, các công ty AI Mỹ có thể phối hợp chặt chẽ hơn với chính phủ để kiểm soát việc chuyển giao quyền truy cập vào các mô hình tiên tiến.
Thứ tư, các công ty Trung Quốc có thể tiếp tục đầu tư vào những mô hình nội địa nhằm giảm sự phụ thuộc vào các hệ thống AI nước ngoài.
Cuối cùng, cuộc chiến có thể không còn chỉ là “ai sở hữu mô hình mạnh nhất”, mà trở thành cuộc cạnh tranh về ai kiểm soát được quyền truy cập, dữ liệu, chip, hạ tầng điện toán và hệ sinh thái AI.
Sự xuất hiện của thị trường mua bán quyền truy cập Claude tại Trung Quốc cho thấy AI đang trở thành một loại tài sản số đặc biệt: quyền sử dụng mô hình có giá trị kinh tế đủ lớn để hình thành cả một hệ sinh thái trung gian.
Từ những tài khoản riêng lẻ, thị trường đã phát triển thành các mạng lưới proxy, nhà cung cấp thanh toán, đơn vị quản lý tài khoản và những “trạm trung chuyển” hoạt động xuyên biên giới.
Ở cấp độ sâu hơn, câu chuyện còn liên quan đến cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung. Anthropic cáo buộc một số phòng thí nghiệm AI Trung Quốc sử dụng các chiến dịch quy mô lớn để thu thập đầu ra Claude phục vụ distillation, trong khi phía Trung Quốc tiếp tục phát triển những mô hình ngày càng cạnh tranh.
Điều này có thể khiến cuộc chiến AI bước sang một giai đoạn mới, nơi quyền truy cập vào mô hình, dữ liệu huấn luyện và hạ tầng điện toán quan trọng không kém bản thân thuật toán.
Nguồn tham khảo: The Information, Anthropic, WIRED và TechCrunch.
Lưu ý: Nội dung mang tính thông tin và phân tích, không phải khuyến nghị đầu tư.
Câu hỏi về token AI
Token AI là gì?
Token là đơn vị mà các mô hình ngôn ngữ sử dụng để xử lý văn bản. Một token có thể tương ứng với một phần của từ, một từ hoặc một nhóm ký tự tùy ngôn ngữ và cách tokenizer hoạt động. Trong dịch vụ API, token thường được dùng để tính mức sử dụng và chi phí.
Vì sao Claude lại được bán lại tại Trung Quốc?
Do Anthropic không cung cấp dịch vụ thương mại Claude tại Trung Quốc nhưng nhu cầu sử dụng vẫn lớn. Một số nhà cung cấp trung gian tìm cách mua quyền truy cập ở các khu vực được hỗ trợ rồi phân phối lại thông qua proxy hoặc “transfer station”.
Distillation có phải lúc nào cũng bất hợp pháp?
Không. Distillation là một kỹ thuật AI hợp pháp và được sử dụng rộng rãi, bao gồm cả việc các công ty tự chưng cất mô hình của mình. Vấn đề phát sinh khi một bên sử dụng trái phép đầu ra của mô hình độc quyền của bên khác để huấn luyện mô hình cạnh tranh, đặc biệt nếu hành vi đó vi phạm điều khoản dịch vụ hoặc hạn chế truy cập.
Vì sao thị trường bán lại token có thể nguy hiểm với người dùng?
Rủi ro không chỉ nằm ở việc tài khoản có thể bị khóa. Người dùng còn phải cân nhắc quyền riêng tư và dữ liệu. Nếu yêu cầu được chuyển qua máy chủ trung gian, nhà vận hành dịch vụ có thể có khả năng tiếp cận dữ liệu tùy theo kiến trúc hệ thống.
Thị trường này có thể ảnh hưởng đến cuộc đua AI Mỹ – Trung không?
Có thể. Nếu quyền truy cập vào mô hình tiên tiến trở thành một nguồn tài nguyên có thể mua bán trên thị trường ngầm, các biện pháp hạn chế công nghệ sẽ khó thực thi hơn. Ngược lại, các công ty AI Mỹ có động lực tăng cường bảo vệ mô hình và phát hiện hành vi khai thác quy mô lớn.
