Kỷ luật tài chính của Nga suy yếu? Chi tiêu chiến sự gia tăng tạo áp lực lớn lên ngân sách Moscow

Nền tài chính của Nga đang đứng trước những thách thức chưa từng có kể từ khi xung đột tại Ukraine bùng phát. Sau nhiều năm duy trì chính sách tài khóa thận trọng và tự hào là một trong những quốc gia có tỷ lệ nợ công thấp nhất trong nhóm G20, Moscow hiện được cho là đang phải điều chỉnh chiến lược tài chính nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu ngày càng lớn.

Theo nhận định của học giả Alexandra Prokopenko, đăng tải trên Financial Times, việc Nga thông qua đạo luật cho phép chính phủ vay thêm tiền là một bước đi hiếm thấy đối với Điện Kremlin. Động thái này được xem là tín hiệu cho thấy hệ thống tài chính vốn được xây dựng dựa trên nguyên tắc kỷ luật ngân sách đang bắt đầu chịu sức ép đáng kể.

Trong bối cảnh chiến sự kéo dài, chi phí quốc phòng tăng mạnh cùng với các sức ép từ lệnh trừng phạt quốc tế và những thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng đã khiến bài toán cân bằng ngân sách của Nga trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Kỷ luật tài khóa từng là điểm mạnh của Nga

Trong nhiều năm qua, Tổng thống Vladimir Putin luôn nhấn mạnh việc duy trì tỷ lệ nợ công thấp như một thành tựu quan trọng của nền kinh tế Nga. Chính sách này giúp Moscow có dư địa tài chính lớn hơn so với nhiều nền kinh tế phát triển, đồng thời hạn chế sự phụ thuộc vào nguồn vốn vay quốc tế.

Nga cũng từng tích lũy một lượng đáng kể dự trữ ngoại hối và Quỹ Tài sản Quốc gia nhằm đối phó với các cú sốc kinh tế, đặc biệt là biến động giá dầu và các lệnh cấm vận từ phương Tây.

Tuy nhiên, kể từ khi xung đột tại Ukraine leo thang, áp lực ngân sách đã tăng lên nhanh chóng. Chi tiêu quốc phòng liên tục được mở rộng nhằm duy trì các hoạt động quân sự cũng như hỗ trợ ngành công nghiệp quốc phòng trong nước.

Luật cho phép vay thêm tiền phản ánh áp lực ngân sách

Theo Alexandra Prokopenko, việc chính quyền Nga thông qua quy định cho phép vay thêm vốn là một trong những dấu hiệu cho thấy chính sách tài khóa truyền thống đang có sự thay đổi.

Trong nhiều năm, Moscow luôn ưu tiên sử dụng nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng, dự trữ quốc gia và kiểm soát chặt chẽ chi tiêu thay vì mở rộng vay nợ.

Tuy nhiên, khi nguồn thu ngân sách chịu tác động từ giá năng lượng biến động, các lệnh trừng phạt và chi phí quân sự tăng cao, việc bổ sung nguồn vốn thông qua phát hành nợ được xem là giải pháp nhằm duy trì hoạt động của ngân sách liên bang.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng việc gia tăng vay nợ cũng đồng nghĩa với việc Nga phải đối mặt với nhiều rủi ro tài khóa hơn trong tương lai nếu áp lực chi tiêu tiếp tục kéo dài.

Thâm hụt ngân sách lên tới 2,6% GDP

Theo phân tích được trích dẫn, thâm hụt ngân sách liên bang của Nga đã lên khoảng 2,6% GDP.

Con số này phản ánh mức chi tiêu ngày càng lớn dành cho quốc phòng, trong khi nguồn thu ngân sách chịu nhiều sức ép từ hoạt động xuất khẩu năng lượng cũng như tác động của các biện pháp trừng phạt kinh tế.

Việc duy trì mức thâm hụt trong thời gian dài có thể khiến chính phủ phải sử dụng thêm các công cụ tài chính như phát hành trái phiếu hoặc khai thác sâu hơn các quỹ dự phòng.

Đối với một nền kinh tế vốn luôn đề cao sự ổn định tài khóa, đây được xem là sự thay đổi đáng chú ý.

Bài toán cân bằng giữa chiến tranh, tăng trưởng và lạm phát

Theo Alexandra Prokopenko, chiến lược mà Tổng thống Vladimir Putin theo đuổi trong thời gian qua là duy trì sự cân bằng giữa ba mục tiêu lớn:

• Đảm bảo nguồn lực tài chính cho chiến sự.
• Kiểm soát lạm phát.
• Duy trì tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, bà cho rằng “màn trình diễn cân bằng” này đang xuất hiện những dấu hiệu suy yếu khi các yếu tố bất lợi ngày càng gia tăng.

Chi tiêu quân sự lớn tạo sức ép lên ngân sách, trong khi nền kinh tế phải thích ứng với môi trường thương mại mới và các lệnh hạn chế từ phương Tây.

Điều này khiến việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô trở nên phức tạp hơn so với giai đoạn đầu của cuộc xung đột.

Cơ sở hạ tầng năng lượng tiếp tục chịu tác động

Bên cạnh áp lực ngân sách, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng cũng được cho là đang ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế của Nga.

Theo bài viết, nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái đã nhắm vào các công trình năng lượng, trong đó một trạm biến áp điện bị tấn công khiến nhiều khu vực tại Crimea do Nga kiểm soát rơi vào tình trạng mất điện.

Các sự cố như vậy không chỉ gây gián đoạn cung cấp điện mà còn làm gia tăng chi phí sửa chữa, bảo trì và đảm bảo an ninh cho hệ thống năng lượng.

Đây là một trong những yếu tố được đánh giá có thể tiếp tục tạo thêm sức ép đối với ngân sách trong thời gian tới.

Triển vọng tài chính của Nga sẽ ra sao?

Giới quan sát cho rằng nền kinh tế Nga vẫn đang duy trì khả năng thích ứng nhất định nhờ nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng, chính sách tiền tệ linh hoạt và sự hỗ trợ của các quỹ dự phòng.

Tuy nhiên, nếu xung đột tiếp tục kéo dài, chi tiêu quốc phòng duy trì ở mức cao và nguồn thu ngân sách không cải thiện tương ứng, áp lực đối với tài khóa quốc gia có thể sẽ còn gia tăng.

Việc Moscow lựa chọn mở rộng khả năng vay nợ được xem là một trong những tín hiệu cho thấy chính phủ đang chuẩn bị thêm các phương án nhằm đảm bảo nguồn lực tài chính cho giai đoạn tiếp theo.

Những thay đổi trong chính sách tài khóa của Nga đang thu hút sự quan tâm của giới quan sát quốc tế. Việc Moscow thông qua quy định cho phép vay thêm vốn được xem là dấu hiệu cho thấy áp lực tài chính đang gia tăng trong bối cảnh chi tiêu quốc phòng ở mức cao và ngân sách chịu nhiều sức ép. Mặc dù Nga vẫn duy trì nền tảng tài chính tương đối ổn định so với nhiều quốc gia khác, nhưng khả năng cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, kiểm soát lạm phát và đáp ứng nhu cầu chi tiêu sẽ tiếp tục là thách thức lớn nếu xung đột kéo dài.