Cuộc đua xe tải hydro nóng lên: Trung Quốc, Nhật Bản tăng tốc, Hàn Quốc đối mặt bài toán quy mô

Cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực xe thương mại chạy bằng hydro đang bước vào giai đoạn mới khi Nhật Bản và Trung Quốc liên tục đưa ra những công nghệ, sản phẩm và chiến lược quy mô lớn. Trong khi đó, Hyundai Motor – một trong những doanh nghiệp tiên phong trên thế giới về xe tải pin nhiên liệu hydro – đang phải đối mặt với bài toán mở rộng thị trường và xây dựng hệ sinh thái hạ tầng.

Tại IAA Transportation 2026, triển lãm xe thương mại lớn hàng đầu thế giới tổ chức tại Hanover, Đức, những động thái mới từ Toyota, Foton Motor và Dongfeng Motor cho thấy cuộc đua xe tải hydro đang chuyển từ giai đoạn thử nghiệm công nghệ sang cạnh tranh về quy mô thương mại.

Nhật Bản tăng tốc với Toyota và công nghệ pin nhiên liệu hydro

Một trong những tâm điểm đáng chú ý tại IAA Transportation 2026 là kế hoạch của Toyota cung cấp pin nhiên liệu hydro cho xe tải hạng nặng của Scania và Iveco.

Động thái này cho thấy Toyota không chỉ tập trung vào việc phát triển xe hydro mang thương hiệu riêng mà còn muốn mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng công nghệ pin nhiên liệu cho ngành xe thương mại toàn cầu.

Scania của Thụy Điển và Iveco của Italy đều là những doanh nghiệp có vị trí đáng kể trong lĩnh vực xe thương mại. Việc công nghệ pin nhiên liệu của Toyota được đưa vào các chương trình xe tải hạng nặng có thể mở rộng phạm vi ứng dụng của hệ thống hydro trong vận tải đường dài.

Trước đó, Toyota cũng đã có bước đi quan trọng khi đầu tư và trở thành cổ đông trong một liên doanh sản xuất pin nhiên liệu hydro được thành lập bởi Daimler Trucks của Đức và Volvo Group của Thụy Điển.

Như vậy, chiến lược của Toyota đang có xu hướng mở rộng từ phát triển sản phẩm sang tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái xe thương mại hydro toàn cầu.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng bởi thị trường xe tải hạng nặng có những yêu cầu rất khác so với xe du lịch. Xe phải hoạt động với cường độ cao, chở tải lớn và thường xuyên di chuyển trên các tuyến đường dài. Vì vậy, thời gian tiếp nhiên liệu và khả năng duy trì phạm vi hoạt động là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp vận tải.

Trung Quốc đáp trả bằng xe tải hydro công suất lớn

Không đứng ngoài cuộc, các nhà sản xuất Trung Quốc cũng nhanh chóng đưa ra những công nghệ mới.

Foton Motor đã giới thiệu mẫu Cavan Beacon, một mẫu xe tải hạng nặng được thiết kế theo hướng có thể sử dụng cả hệ truyền động điện thuần túy và hệ thống chạy bằng hydro.

Trong khi đó, Dongfeng Motor lần đầu giới thiệu hệ thống pin nhiên liệu công suất 400 kW do chính hãng phát triển. Theo thông tin được công bố, hệ thống này có khả năng giúp phương tiện đạt phạm vi hoạt động lên tới khoảng 1.700 km sau một lần tiếp nhiên liệu.

Những con số này phản ánh một xu hướng quan trọng của ngành xe thương mại: các nhà sản xuất không còn chỉ tập trung chứng minh rằng xe hydro có thể vận hành, mà đang tìm cách nâng cao công suất, phạm vi hoạt động và khả năng ứng dụng thực tế.

Trung Quốc có một lợi thế đáng chú ý là quy mô thị trường nội địa rất lớn. Đây có thể trở thành nền tảng để các nhà sản xuất thử nghiệm, triển khai và giảm chi phí công nghệ thông qua sản xuất số lượng lớn.

Vì sao xe tải hydro được kỳ vọng trong vận tải đường dài?

Xe hydro sử dụng pin nhiên liệu để tạo ra điện thông qua phản ứng điện hóa giữa hydro và oxy trong không khí. Điện năng này cung cấp cho mô-tơ điện để vận hành phương tiện.

Trong quá trình vận hành, công nghệ pin nhiên liệu hydro không tạo ra khí thải carbon trực tiếp như động cơ đốt trong. Sản phẩm phụ chủ yếu là nước và nhiệt.

Một trong những ưu điểm quan trọng nhất của xe hydro nằm ở thời gian tiếp nhiên liệu.

Đối với xe điện chạy pin, để tăng phạm vi hoạt động cho xe tải hạng nặng, nhà sản xuất có thể phải sử dụng bộ pin lớn hơn. Tuy nhiên, bộ pin càng lớn thì trọng lượng càng tăng. Điều này có thể làm giảm tải trọng hữu ích, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống sạc.

Xe hydro có thể được tiếp nhiên liệu tương đối nhanh, theo cách tiếp cận gần với mô hình tiếp nhiên liệu truyền thống. Đây là một lợi thế đối với các doanh nghiệp vận tải cần duy trì phương tiện hoạt động liên tục.

Ngoài ra, xe tải và xe buýt thường chạy trên những tuyến đường tương đối cố định. Vì vậy, thay vì phải xây dựng mạng lưới trạm tiếp nhiên liệu dày đặc ở mọi nơi, các trạm hydro có thể được ưu tiên bố trí tại:

• Các tuyến cao tốc có lưu lượng xe tải lớn.
• Khu vực logistics và trung tâm phân phối.
• Bến xe buýt.
• Cảng biển và khu công nghiệp.
• Các điểm dừng nghỉ dành cho xe thương mại.
• Các tuyến vận tải hàng hóa có tần suất cao.

Mô hình này có thể giúp giảm áp lực đầu tư hạ tầng nếu số lượng phương tiện đủ lớn để tạo ra nhu cầu ổn định.

Hyundai Xcient và hành trình 27 triệu km

Trong cuộc đua này, Hyundai Motor không phải là người mới.

Hyundai đã phát triển Xcient, mẫu xe tải chạy bằng pin nhiên liệu hydro được đưa vào sản xuất hàng loạt từ năm 2020 và được giới thiệu như một trong những chương trình xe thương mại hydro quy mô lớn đầu tiên trên thế giới.

Đến tháng 7 năm ngoái, tổng quãng đường vận hành tích lũy của các xe Xcient trên toàn cầu đã đạt khoảng 27 triệu km.

Hyundai hiện đang thu thập dữ liệu vận hành từ khoảng 400 xe tải hydro được triển khai tại nhiều thị trường, bao gồm Hàn Quốc, Mỹ, Thụy Sĩ, Đức, Pháp, Hà Lan và Áo.

Việc tích lũy hàng chục triệu km có ý nghĩa lớn đối với một công nghệ mới. Dữ liệu thực tế có thể giúp nhà sản xuất đánh giá độ bền của pin nhiên liệu, mức tiêu thụ hydro, hiệu suất vận hành, chi phí bảo dưỡng và những vấn đề phát sinh trong điều kiện sử dụng thương mại.

Tuy nhiên, kinh nghiệm công nghệ chưa phải yếu tố duy nhất quyết định thành công.

Bài toán lớn nhất là quy mô kinh tế

Các nhà phân tích trong ngành cho rằng một trong những vấn đề cốt lõi của xe thương mại hydro là quy mô kinh tế.

Chi phí sản xuất hydro hiện vẫn là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới tổng chi phí vận hành. Nếu số lượng xe sử dụng thấp, các trạm hydro cũng khó đạt hiệu suất khai thác cao. Khi đó, chi phí trên mỗi đơn vị nhiên liệu và chi phí đầu tư hạ tầng có thể tiếp tục ở mức cao.

Ngược lại, nếu số lượng xe thương mại hydro tăng nhanh, các doanh nghiệp có thể tạo ra một mức cầu đủ lớn để thúc đẩy đầu tư vào sản xuất hydro, vận chuyển, lưu trữ và phân phối.

Đây là một vòng lặp quan trọng:

Nhiều xe hơn → nhu cầu hydro tăng → hạ tầng phát triển → chi phí giảm → xe hydro dễ cạnh tranh hơn → thị trường tiếp tục mở rộng.

Trung Quốc và Nhật Bản đang tìm cách tạo ra vòng lặp này thông qua việc mở rộng ứng dụng xe thương mại.

Trung Quốc có lợi thế lớn về thị trường nội địa

Một trong những lợi thế đáng chú ý nhất của Trung Quốc là quy mô đội xe thương mại.

Theo nội dung được công bố, Trung Quốc có khoảng 8 triệu xe tải lớn chỉ riêng trong thị trường nội địa. Quy mô này tạo ra một cơ sở khách hàng tiềm năng rất lớn nếu chính sách chuyển đổi sang phương tiện phát thải thấp được đẩy mạnh.

Trung Quốc cũng đã đưa ra mục tiêu nâng tỷ lệ xe tải điện và xe tải chạy bằng hydro lên 20% tổng số vào năm 2030.

Nếu mục tiêu này được triển khai ở quy mô lớn, thị trường xe thương mại năng lượng mới của Trung Quốc có thể trở thành một trong những môi trường thử nghiệm quan trọng nhất đối với công nghệ pin nhiên liệu.

Quy mô sản xuất lớn còn có thể tạo điều kiện cho doanh nghiệp giảm giá thành linh kiện, pin nhiên liệu, bình chứa hydro và các hệ thống liên quan.

Đây chính là yếu tố khiến cuộc cạnh tranh giữa các nhà sản xuất Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc không chỉ là cuộc đua về công nghệ.

Đó còn là cuộc đua về quy mô sản xuất và thị trường tiêu thụ.

Hàn Quốc đối mặt với điểm nghẽn thị trường

Hyundai Motor đã tích cực mở rộng hoạt động ra nước ngoài để tìm kiếm thị trường cho công nghệ hydro.

Tại Trung Quốc, Hyundai từng thành lập đơn vị kinh doanh và cơ sở sản xuất pin nhiên liệu tại tỉnh Quảng Đông từ năm 2019, hướng tới khai thác thị trường xe thương mại hydro.

Tuy nhiên, thị trường nội địa Hàn Quốc vẫn là một điểm cần được cải thiện.

Theo số liệu được dẫn trong nội dung nghiên cứu, tính đến cuối tháng 6, Hàn Quốc có khoảng 752.226 xe thương mại, trong đó chỉ khoảng 3.398 xe, tương đương khoảng 0,5%, là xe chạy bằng hydro.

Trong khoảng 5 năm, tổng số xe hydro đã tăng đáng kể, nhưng tốc độ phát triển của hạ tầng lại chưa theo kịp. Số lượng trạm tiếp nhiên liệu hydro chỉ tăng thêm khoảng 342 trạm trong cùng khoảng thời gian được đề cập.

Điều này cho thấy một vấn đề mang tính hệ thống: doanh nghiệp có thể sở hữu công nghệ nhưng nếu thị trường nội địa không đủ lớn, việc giảm chi phí thông qua sản xuất hàng loạt sẽ khó khăn hơn.

Chính sách trợ cấp có thể đóng vai trò quan trọng

Xe thương mại hydro có đặc điểm khác với xe du lịch cá nhân. Một chiếc xe tải hoặc xe buýt thường được doanh nghiệp mua dựa trên tổng chi phí sở hữu, hiệu suất vận hành và khả năng tạo doanh thu.

Nếu chi phí đầu tư ban đầu và nhiên liệu hydro cao hơn đáng kể so với phương án truyền thống hoặc xe điện, doanh nghiệp vận tải sẽ phải cân nhắc rất kỹ trước khi chuyển đổi.

Do đó, chính sách hỗ trợ có thể đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn thị trường chưa đạt quy mô đủ lớn.

Giáo sư Moon Hak-hoon, Khoa Xe điện Tương lai tại Đại học Osan, cho rằng việc chỉ tập trung vào sản xuất phương tiện là chưa đủ. Theo ông, cần có chính sách trợ cấp cho xe tải và xe buýt chạy bằng hydro tương tự như các chương trình hỗ trợ dành cho xe điện, đồng thời mở rộng đáng kể hạ tầng tiếp nhiên liệu để năng lực công nghệ trong nước có thể chuyển hóa thành khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nhận định này phản ánh một bài toán lớn của ngành: công nghệ, phương tiện và hạ tầng phải phát triển đồng thời.

Xe hydro có thay thế xe điện trong tương lai?

Khả năng này khó có thể được nhìn nhận theo hướng một công nghệ sẽ hoàn toàn thay thế công nghệ còn lại.

Xe điện chạy pin có lợi thế ở hiệu suất năng lượng cao, hệ thống sạc ngày càng phát triển và phù hợp với nhiều phương tiện hoạt động trong đô thị.

Trong khi đó, hydro có thể có lợi thế trong những trường hợp phương tiện cần hoạt động liên tục, di chuyển đường dài hoặc phải hạn chế thời gian dừng.

Vì vậy, tương lai của phương tiện thương mại có thể hình thành một thị trường trong đó xe điện và xe hydro cùng tồn tại, tùy thuộc vào loại phương tiện, tuyến đường, tải trọng và điều kiện hạ tầng.

Đối với xe tải hạng nặng đường dài, xe buýt liên tỉnh và một số phương tiện vận tải hoạt động với cường độ cao, pin nhiên liệu hydro vẫn là một hướng công nghệ đang được các nhà sản xuất lớn theo đuổi.

Ai sẽ tạo ra lợi thế quy mô trước?

Cuộc cạnh tranh xe tải hydro hiện nay cho thấy ba yếu tố đang ngày càng quan trọng.

Thứ nhất là công nghệ pin nhiên liệu. Công suất, độ bền, hiệu suất và chi phí sản xuất sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của phương tiện.

Thứ hai là hạ tầng hydro. Không có mạng lưới tiếp nhiên liệu đủ thuận tiện, xe hydro khó đạt hiệu quả sử dụng cao.

Thứ ba là quy mô thị trường. Đây có thể là yếu tố quyết định tốc độ giảm chi phí trong dài hạn.

Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ và hệ sinh thái doanh nghiệp ô tô lâu đời. Trung Quốc có lợi thế rất lớn về quy mô thị trường và năng lực sản xuất. Hàn Quốc sở hữu kinh nghiệm đáng kể trong công nghệ pin nhiên liệu thông qua Hyundai nhưng phải giải quyết bài toán mở rộng nhu cầu.

Vì thế, IAA Transportation 2026 không chỉ là nơi các nhà sản xuất giới thiệu sản phẩm mới. Đây còn là dấu hiệu cho thấy cuộc đua xe thương mại hydro đang bước vào giai đoạn cạnh tranh về quy mô, chi phí và hệ sinh thái.

Cuộc đua xe tải chạy bằng hydro đang chuyển sang một giai đoạn mới. Nhật Bản với Toyota đang mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng pin nhiên liệu; Trung Quốc tận dụng lợi thế về quy mô sản xuất và thị trường nội địa; trong khi Hyundai Motor tiếp tục dựa trên nền tảng kinh nghiệm tích lũy từ Xcient và hàng chục triệu km vận hành thực tế.

Trong giai đoạn tiếp theo, câu hỏi quan trọng không chỉ là ai sở hữu công nghệ hydro tốt hơn, mà còn là ai có thể xây dựng được hệ sinh thái đủ lớn để giảm chi phí và tạo ra nhu cầu ổn định.

Đối với Hàn Quốc, năng lực công nghệ đã được chứng minh qua nhiều chương trình xe thương mại hydro. Thách thức tiếp theo nằm ở việc biến năng lực đó thành quy mô thị trường thông qua chính sách, hạ tầng và mở rộng hoạt động quốc tế.

Cuộc cạnh tranh giữa xe điện và xe hydro vì thế có thể sẽ không được quyết định chỉ bằng một công nghệ duy nhất. Trong lĩnh vực xe thương mại hạng nặng, chi phí, thời gian tiếp nhiên liệu, tải trọng, phạm vi hoạt động và hạ tầng sẽ cùng quyết định công nghệ nào phù hợp với từng nhóm nhu cầu vận tải.

Câu hỏi thường gặp về xe tải chạy bằng hydro

1. Xe tải hydro hoạt động như thế nào?

Xe tải hydro sử dụng pin nhiên liệu để tạo điện từ phản ứng hóa học giữa hydro và oxy. Điện năng được sử dụng để cung cấp năng lượng cho mô-tơ điện, trong khi nước và nhiệt là những sản phẩm phụ chính trong quá trình vận hành.

2. Vì sao xe tải hạng nặng được xem là thị trường tiềm năng của hydro?

Xe tải hạng nặng cần vận chuyển khối lượng lớn trên quãng đường dài. Việc tăng kích thước bộ pin trên xe điện có thể làm tăng trọng lượng và thời gian sạc. Hydro có lợi thế về thời gian tiếp nhiên liệu và khả năng duy trì hoạt động liên tục.

3. Hyundai đã có kinh nghiệm bao lâu với xe tải hydro?

Hyundai bắt đầu sản xuất hàng loạt Xcient vào năm 2020. Các xe được triển khai tại nhiều quốc gia để thu thập dữ liệu vận hành thực tế. Tổng quãng đường tích lũy được công bố đã đạt khoảng 27 triệu km vào tháng 7 năm ngoái.

4. Vì sao Trung Quốc có lợi thế trong cuộc đua xe tải hydro?

Một lợi thế lớn của Trung Quốc là quy mô thị trường xe tải rất lớn. Nếu chính sách chuyển đổi phương tiện được triển khai trên diện rộng, các nhà sản xuất có thể nhanh chóng tăng sản lượng và tạo hiệu ứng kinh tế theo quy mô.

5. Hàn Quốc cần làm gì để thúc đẩy xe thương mại hydro?

Các vấn đề được đặt ra gồm tăng hỗ trợ cho xe tải và xe buýt hydro, mở rộng mạng lưới trạm tiếp nhiên liệu, tăng nhu cầu nội địa và tiếp tục đưa công nghệ ra thị trường quốc tế.