Canada chuẩn bị cho cuộc chiến thương mại dài với Mỹ, căng thẳng có thể kéo dài đến sau bầu cử giữa nhiệm kỳ

Quan hệ thương mại Mỹ – Canada đang bước vào một giai đoạn căng thẳng mới sau khi các cuộc đàm phán giữa hai nước bất ngờ đổ vỡ vào cuối tuần qua. Chính phủ Thủ tướng Canada Mark Carney được cho là đang chuẩn bị cho khả năng xung đột thương mại kéo dài, thậm chí vượt qua cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11.

Diễn biến mới cho thấy Ottawa không còn đặt cược lớn vào khả năng nhanh chóng nối lại đàm phán với Washington. Thay vào đó, Canada đang chuẩn bị một loạt biện pháp hỗ trợ trong nước nhằm giúp doanh nghiệp và người lao động vượt qua tác động từ thuế quan của Mỹ.

Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, chính phủ của Thủ tướng Mark Carney nhận định khả năng hai bên trở lại bàn đàm phán trong thời gian ngắn là rất thấp. Tuy nhiên, tình hình vẫn có thể thay đổi bởi phía Mỹ chưa chính thức đóng hoàn toàn cánh cửa đối thoại.

Đàm phán Mỹ – Canada đổ vỡ vào phút chót

Trước khi đàm phán đổ vỡ, cả Washington và Ottawa từng phát tín hiệu tương đối tích cực về khả năng đạt thỏa thuận.

Ngày 19/8, Tổng thống Donald Trump thậm chí cho biết Mỹ và Canada đã đạt được tiến triển đáng kể, trong khi Thủ tướng Mark Carney cũng nói hai bên đang hướng tới một thỏa thuận. Washington khi đó đã tạm hoãn việc áp dụng mức thuế mới để các bên tiếp tục thương lượng.

Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, triển vọng đạt thỏa thuận nhanh chóng đảo chiều.

Các cuộc đàm phán cuối cùng đổ vỡ vào tối thứ Sáu. Mỹ sau đó áp mức thuế 50% đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, trong khi Ottawa tuyên bố sẽ đáp trả theo nguyên tắc “đồng đôla đổi đồng đôla”. Các biện pháp trả đũa của Canada dự kiến bắt đầu từ ngày 8/9.

Theo phía Canada, những yêu cầu mới vào phút cuối của Mỹ khiến thỏa thuận không còn đáp ứng lợi ích của Ottawa. Trong khi đó, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho rằng Canada đã đưa ra những yêu cầu mới và rút lại một số cam kết trước đó.

Sự khác biệt trong cách hai bên mô tả nguyên nhân đổ vỡ cho thấy khoảng cách chính trị và kinh tế giữa Washington và Ottawa đang ngày càng lớn.

Canada chuẩn bị cho một “mùa đông” khó khăn

Sau khi các cuộc đàm phán thất bại, Thủ tướng Mark Carney chuyển trọng tâm sang chuẩn bị cho kịch bản xung đột kéo dài.

Ông cho biết chính phủ Canada sẽ triển khai một gói hỗ trợ trong nước dành cho các doanh nghiệp và người lao động bị ảnh hưởng bởi thuế quan của Mỹ.

Điểm đáng chú ý là Ottawa không thiết kế gói hỗ trợ chỉ nhằm giải quyết một vài tuần hoặc vài tháng biến động. Theo những người am hiểu vấn đề, các biện pháp đang được xây dựng với khả năng kéo dài cho đến khi nhiệm kỳ hiện tại của Tổng thống Trump kết thúc nếu cần thiết.

Ông Carney nói chính phủ sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp bị ảnh hưởng “cho đến khi nào cần thiết”, đồng thời cho biết chi tiết về những cơ chế hỗ trợ sẽ được công bố trong những ngày tới.

Đây là dấu hiệu cho thấy Canada đang nhìn nhận cuộc đối đầu thương mại với Mỹ không còn là một cuộc thương lượng ngắn hạn.

Thay vào đó, Ottawa đang chuẩn bị cho một giai đoạn bất ổn có thể kéo dài.

Mỹ chưa lên kế hoạch nối lại đàm phán

Ở phía bên kia biên giới, Washington cũng chưa phát tín hiệu rõ ràng về khả năng sớm trở lại bàn đàm phán.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết hiện chưa có kế hoạch đàm phán mới với Canada và Washington đang tiến hành các biện pháp đáp trả đối với hành động trả đũa của Ottawa.

Tuyên bố này đặc biệt đáng chú ý bởi chỉ vài ngày trước đó, cả hai bên vẫn kỳ vọng có thể đạt được một thỏa thuận.

Điều này cho thấy chính sách thương mại của chính quyền Trump tiếp tục có tính biến động cao. Một thỏa thuận tưởng như đang ở rất gần có thể nhanh chóng đảo chiều khi xuất hiện bất đồng về các điều khoản cuối cùng.

Đại sứ Canada tại Washington Mark Wiseman cũng cảnh báo không nên hiểu việc Canada áp thuế trả đũa là dấu hiệu Ottawa đang chuẩn bị quay lại đàm phán vào phút chót.

Tuy vậy, ông cho biết các kênh liên lạc giữa hai nước vẫn được duy trì.

“Chúng tôi nói chuyện với người Mỹ mỗi ngày”, ông Wiseman cho biết, đồng thời nhấn mạnh Canada và Mỹ vẫn là láng giềng, bạn bè và đồng minh.

Thuế quan mới của Mỹ ảnh hưởng khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada

Mức thuế 50% mới của Mỹ áp dụng lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, bổ sung vào những mức thuế đã tồn tại đối với một số ngành hàng quan trọng như thép, nhôm, ô tô và gỗ.

Những sản phẩm chịu ảnh hưởng có thể trải rộng từ thực phẩm, đồ nội thất, mỹ phẩm cho tới một số mặt hàng tiêu dùng và hàng công nghiệp.

Với Canada, vấn đề đặc biệt nghiêm trọng bởi nền kinh tế nước này phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ. Gần ba phần tư kim ngạch xuất khẩu của Canada hướng sang thị trường Mỹ, khiến việc nhanh chóng tìm thị trường thay thế là một thách thức rất lớn.

Canada có thể đẩy mạnh quan hệ thương mại với châu Âu, châu Á hoặc các thị trường khác. Tuy nhiên, việc thay thế những chuỗi cung ứng và khách hàng đã hình thành trong nhiều thập kỷ với Mỹ không thể diễn ra trong thời gian ngắn.

Đây chính là một trong những điểm yếu lớn nhất của Ottawa trong cuộc đối đầu hiện nay.

Canada sẽ trả đũa Mỹ từ ngày 8/9

Để đáp trả mức thuế mới của Washington, Canada tuyên bố sẽ áp dụng các biện pháp thuế quan tương ứng từ ngày 8/9.

Các nhóm hàng được đề cập bao gồm thép, sản phẩm sữa, thiết bị điện tử, thiết bị nông nghiệp và một số mặt hàng tiêu dùng khác.

Ottawa gọi đây là cách tiếp cận “đồng đôla đổi đồng đôla”, nhằm tạo sức ép tương ứng lên các doanh nghiệp và ngành kinh tế Mỹ.

Tuy nhiên, chiến lược này cũng có mặt trái.

Thuế trả đũa có thể khiến hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ trở nên đắt đỏ hơn đối với người tiêu dùng Canada. Chính Thủ tướng Carney cũng thừa nhận các biện pháp đáp trả sẽ làm tăng chi phí và giảm lựa chọn đối với người dân Canada.

Như vậy, cuộc chiến thương mại không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp xuất khẩu mà còn có khả năng lan sang người tiêu dùng thông qua giá hàng hóa.

Cuộc chiến thương mại có thể kéo dài đến sau bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ?

Đây hiện là một trong những câu hỏi lớn nhất.

Theo những người am hiểu các cuộc thảo luận của chính phủ Canada, Ottawa đang chuẩn bị cho kịch bản không có thỏa thuận mới trong thời gian ngắn.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026. Trong bối cảnh đó, chính sách thuế quan của chính quyền Trump có thể tiếp tục chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố chính trị nội bộ Mỹ.

Các bang có quan hệ thương mại sâu với Canada có thể chịu tác động từ việc chi phí nguyên liệu và hàng hóa tăng lên. Đây là lý do cuộc chiến thương mại Mỹ – Canada không chỉ là vấn đề đối ngoại mà còn có khả năng trở thành một chủ đề chính trị trong nước Mỹ.

Một số nhà lãnh đạo cấp bang tại Mỹ đã cảnh báo về tác động đối với người tiêu dùng, nông dân và doanh nghiệp. Các nhà phân tích cũng cho rằng thuế quan kéo dài có thể làm gia tăng bất ổn kinh tế và áp lực giá cả.

Tuy nhiên, vẫn còn quá sớm để khẳng định cuộc đối đầu chắc chắn sẽ kéo dài đến sau bầu cử.

Tình hình thương mại Mỹ – Canada đã nhiều lần thay đổi rất nhanh trong những tuần qua.

Carney đang nhận được sự ủng hộ chính trị trong nước

Một yếu tố đáng chú ý là phản ứng của người dân Canada trước lập trường cứng rắn của ông Mark Carney.

Theo nội dung được đề cập trong các cuộc thăm dò gần đây, khoảng ba phần tư người Canada ủng hộ quyết định rút khỏi các cuộc đàm phán của chính phủ Carney, dù nhiều người đồng thời lo ngại về tác động kinh tế của cuộc chiến thương mại.

Điều này tạo ra một nghịch lý đối với Ottawa.

Một mặt, Canada có lợi ích kinh tế rất lớn trong việc duy trì quan hệ thương mại thuận lợi với Mỹ.

Mặt khác, việc chấp nhận những điều kiện mà người dân Canada cho là gây tổn hại đến lợi ích quốc gia có thể tạo ra chi phí chính trị rất lớn cho chính phủ.

Vì vậy, việc ông Carney lựa chọn phản ứng mạnh mẽ có thể giúp củng cố vị thế chính trị trong nước, dù đồng thời khiến chi phí kinh tế tăng lên.

Canada tìm cách giảm phụ thuộc vào Mỹ

Một trong những chiến lược dài hạn mà Ottawa đang theo đuổi là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Thủ tướng Carney nhấn mạnh Canada cần đẩy nhanh các dự án xây dựng quốc gia, mở rộng thị trường xuất khẩu và loại bỏ những rào cản thương mại nội địa để tạo thành một nền kinh tế Canada thống nhất hơn.

Đây có thể là hệ quả lâu dài nhất của cuộc chiến thương mại hiện nay.

Trong nhiều thập kỷ, Canada và Mỹ đã xây dựng một trong những hệ thống thương mại xuyên biên giới sâu rộng nhất thế giới. Các ngành ô tô, năng lượng, nông nghiệp, sản xuất và logistics phụ thuộc vào chuỗi cung ứng hai chiều.

Nếu căng thẳng kéo dài, doanh nghiệp Canada có thể buộc phải tìm thêm khách hàng ở các thị trường khác.

Điều đó sẽ không thể thay thế Mỹ ngay lập tức nhưng có thể làm thay đổi cấu trúc thương mại của Canada trong nhiều năm tới.

USMCA đứng trước sức ép mới

Một vấn đề lớn khác là tương lai của Hiệp định thương mại tự do Mỹ – Mexico – Canada, thường được gọi là USMCA.

Hiệp định này đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động thương mại Bắc Mỹ. Việc Mỹ và Canada tiếp tục leo thang thuế quan có thể làm gia tăng bất ổn đối với doanh nghiệp đang phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Nếu xung đột kéo dài, doanh nghiệp sẽ phải tính toán lại chi phí sản xuất, nguồn cung nguyên liệu, vị trí nhà máy và thị trường tiêu thụ.

Đây là lý do cuộc chiến thương mại Mỹ – Canada có thể gây tác động vượt xa con số hàng chục tỷ USD hàng hóa chịu thuế.

Điều gì có thể xảy ra tiếp theo?

Trong ngắn hạn, có thể hình dung ba kịch bản.

Kịch bản thứ nhất: Hai bên nhanh chóng quay lại đàm phán. Đây là phương án giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế nhưng hiện chưa có dấu hiệu chắc chắn.

Kịch bản thứ hai: Thuế quan được duy trì trong nhiều tháng. Canada tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp, trả đũa thuế quan và tìm cách mở rộng thị trường xuất khẩu. Đây dường như là kịch bản mà Ottawa đang chuẩn bị.

Kịch bản thứ ba: Xung đột tiếp tục leo thang. Nếu Washington và Ottawa liên tục bổ sung thuế trả đũa, chi phí sẽ lan rộng sang nhiều ngành, ảnh hưởng đến doanh nghiệp và người tiêu dùng ở cả hai nước.

Hiện tại, chưa thể xác định kịch bản nào sẽ xảy ra. Tuy nhiên, việc Canada bắt đầu xây dựng các gói hỗ trợ có thể kéo dài trong nhiều năm cho thấy Ottawa đang nghiêm túc chuẩn bị cho phương án xấu hơn.

Canada đang chuẩn bị cho một cuộc chiến thương mại không còn ngắn hạn

Cuộc khủng hoảng thương mại mới nhất giữa Mỹ và Canada cho thấy quan hệ kinh tế Bắc Mỹ đang bước vào giai đoạn khó đoán hơn.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở mức thuế 50% hay các biện pháp trả đũa sắp được Canada triển khai. Điều đáng quan tâm hơn là cả hai chính phủ dường như đang chuẩn bị cho khả năng cuộc đối đầu kéo dài.

Với Canada, chiến lược hiện nay gồm ba hướng: hỗ trợ doanh nghiệp trong nước, đáp trả thuế quan và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Với Mỹ, chính quyền Trump tiếp tục sử dụng thuế quan như một công cụ để gây sức ép trong chính sách thương mại.

Trong khi đó, doanh nghiệp hai nước sẽ phải đối mặt với bài toán khó hơn: chi phí tăng, chuỗi cung ứng bất ổn và nhu cầu điều chỉnh thị trường.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ vào tháng 11 có thể trở thành một mốc chính trị quan trọng. Nhưng ngay cả khi môi trường chính trị thay đổi, những chuỗi cung ứng đã bị xáo trộn và các quyết định đầu tư đã được điều chỉnh sẽ không dễ dàng quay trở lại trạng thái cũ.

Vì thế, cuộc chiến thương mại Mỹ – Canada hiện không còn chỉ là câu chuyện về một vòng đàm phán thất bại. Nó có thể trở thành phép thử lớn đối với cấu trúc thương mại Bắc Mỹ và chiến lược kinh tế của Canada trong những năm tới.

Những câu hỏi thường gặp về chiến tranh thương mại Mỹ – Canada

1. Vì sao đàm phán thương mại Mỹ – Canada đổ vỡ?

Hai bên đưa ra cách giải thích khác nhau. Canada cho rằng Mỹ đưa ra những điều kiện mới vào phút cuối, làm giảm lợi ích của thỏa thuận đối với Ottawa. Washington lại cho rằng Canada đưa thêm yêu cầu và rút lại một số cam kết trước đó.

2. Mỹ đang áp thuế bao nhiêu đối với một số hàng hóa Canada?

Mức thuế mới được Mỹ áp dụng là 50% đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, bên cạnh những mức thuế đã áp dụng trước đó đối với một số ngành hàng.

3. Canada có trả đũa Mỹ không?

Có. Canada tuyên bố áp dụng các biện pháp thuế quan “đồng đôla đổi đồng đôla”, dự kiến có hiệu lực từ ngày 8/9/2026.

4. Canada có thể chịu thiệt hại lớn hơn Mỹ không?

Canada có mức độ phụ thuộc vào thị trường Mỹ rất cao, với gần ba phần tư xuất khẩu hướng sang Mỹ. Vì vậy, việc tìm thị trường thay thế trong ngắn hạn là khó khăn. Tuy nhiên, doanh nghiệp Mỹ cũng có thể chịu tác động từ giá nguyên liệu, chi phí sản xuất và các biện pháp trả đũa của Canada.

5. Liệu Mỹ và Canada có thể nối lại đàm phán?

Khả năng này chưa bị loại trừ hoàn toàn. Tuy nhiên, hiện phía Mỹ cho biết chưa có kế hoạch đàm phán mới với Canada. Đồng thời, các kênh liên lạc giữa hai nước vẫn được duy trì.