Các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản có thể hưởng lợi từ kế hoạch thuế ba bậc dành cho xe điện của Thái Lan

Thái Lan đang chuẩn bị một thay đổi đáng chú ý trong chính sách thuế đối với ngành ô tô, với đề xuất áp dụng cơ cấu thuế tiêu thụ đặc biệt ba bậc dành cho các nhà sản xuất xe điện và các dòng xe sử dụng công nghệ điện hóa.

Nếu được thông qua, chính sách mới có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể trong cuộc cạnh tranh giữa các hãng ô tô Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Mỹ và châu Âu tại thị trường Thái Lan.

Các nhà sản xuất Nhật Bản như Mitsubishi, Isuzu, Honda và Mazda có thể có lợi thế ban đầu nhờ mạng lưới nhà máy, hệ thống nhà cung cấp và lực lượng lao động đã được xây dựng trong nhiều năm tại Thái Lan. Tuy nhiên, lợi thế này không đồng nghĩa họ tự động được hưởng mức thuế thấp nhất.

Điểm mấu chốt của chính sách mới nằm ở đầu tư trong nước, tỷ lệ nội địa hóa và mức độ đóng góp thực tế vào chuỗi cung ứng của Thái Lan.

Theo nội dung nguồn, Bộ Tài chính Thái Lan dự kiến trình đề xuất cải cách thuế lên Nội các vào tháng 9/2026. Tuy nhiên, các mức thuế cuối cùng và cơ chế chuyển tiếp vẫn cần được phê duyệt.

Thuế ô tô ba bậc của Thái Lan sẽ thay đổi cuộc chơi như thế nào?

Điểm quan trọng nhất trong đề xuất mới là chuyển trọng tâm từ việc chỉ xem xét loại xe và lượng khí thải sang đánh giá cả mức độ đầu tư và giá trị sản xuất được tạo ra tại Thái Lan.

Theo mô hình được đề xuất, các nhà sản xuất sẽ được phân thành ba nhóm.

Tier 1 dành cho những doanh nghiệp có hoạt động sản xuất tại Thái Lan, đạt tỷ lệ nội địa hóa đủ cao hoặc đầu tư vào những bộ phận quan trọng như pin, động cơ và hệ thống truyền động.

Nguồn dẫn mức thuế tham khảo khoảng 1–6% cho nhóm này, nhưng cần nhấn mạnh đây chưa phải mức thuế chính thức được chính phủ Thái Lan phê duyệt. Nhóm xe có thể bao gồm BEV, HEV, PHEV và xe điện sử dụng pin nhiên liệu.

Tier 2 dành cho những công ty đã có nhà máy hoặc có kế hoạch đầu tư sản xuất tại Thái Lan nhưng vẫn nhập khẩu một số mẫu xe để thử nghiệm thị trường.

Các doanh nghiệp thuộc nhóm này có thể phải cam kết xây dựng dây chuyền sản xuất trong nước và bù đắp lượng xe nhập khẩu bằng sản xuất nội địa theo hạn ngạch quy định.

Nguồn đề cập mức thuế dự kiến trên 10%, nhưng đây cũng chưa phải con số được chính phủ xác nhận.

Trong khi đó, Tier 3 sẽ áp dụng mức thuế cao nhất đối với những doanh nghiệp chủ yếu nhập khẩu xe nguyên chiếc để bán tại Thái Lan mà không có kế hoạch đầu tư sản xuất hoặc xây dựng chuỗi cung ứng trong nước.

Chính phủ Thái Lan được cho là muốn áp dụng Tier 3 trước để hạn chế tình trạng nhập khẩu xe mà không tạo ra đầu tư tương ứng trong nền kinh tế nội địa.

Vì sao các hãng xe Nhật có lợi thế?

Nếu nhìn vào cấu trúc ngành ô tô Thái Lan hiện nay, các hãng Nhật Bản có một lợi thế mà nhiều đối thủ mới gia nhập thị trường không dễ dàng có được.

Họ đã hiện diện trong nước trong thời gian dài.

Các nhà sản xuất Nhật Bản có nhà máy, mạng lưới nhà cung cấp, nhân sự kỹ thuật và hệ thống sản xuất tương đối hoàn chỉnh tại Thái Lan. Điều này đặc biệt quan trọng khi chính sách mới dự kiến gắn ưu đãi thuế với hoạt động sản xuất và nội địa hóa.

Công nghệ hybrid cũng có thể trở thành một lợi thế đáng kể.

Theo đề xuất, nhóm thuế thấp nhất có thể bao gồm cả xe hybrid và plug-in hybrid. Điều này tạo điều kiện cho các hãng Nhật tận dụng kinh nghiệm lâu năm về HEV và PHEV trong quá trình chuyển đổi sang phương tiện điện hóa.

Mitsubishi, Isuzu, Honda và Mazda cũng được dẫn chứng là tiếp tục đầu tư vào Thái Lan với tổng số tiền hơn 50 tỷ baht. Đây được xem là dấu hiệu cho thấy các hãng Nhật vẫn coi quốc gia Đông Nam Á này là một trung tâm sản xuất quan trọng.

Tuy nhiên, một nhà máy hiện hữu không đủ để đảm bảo doanh nghiệp đạt Tier 1.

Đây chính là điểm quan trọng mà các hãng Nhật cần lưu ý.

Thái Lan muốn thưởng cho sản xuất trong nước thay vì quốc tịch thương hiệu

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của đề xuất là ưu đãi không nhất thiết dành riêng cho xe Nhật hay xe của bất kỳ quốc gia nào.

Tiêu chí quan trọng hơn là doanh nghiệp tạo ra bao nhiêu giá trị tại Thái Lan.

Điều này có nghĩa một hãng xe Trung Quốc đã đầu tư nhà máy, mua linh kiện trong nước và xây dựng chuỗi cung ứng tại Thái Lan cũng có thể được hưởng ưu đãi tương tự một hãng Nhật Bản nếu đáp ứng đủ điều kiện.

Về nguyên tắc, đây là một cuộc cạnh tranh dựa trên mức độ nội địa hóa.

Doanh nghiệp nào đầu tư sâu hơn vào Thái Lan có nhiều cơ hội tiếp cận mức thuế thuận lợi hơn.

Ngược lại, doanh nghiệp chỉ nhập xe nguyên chiếc để bán sẽ đối mặt với mức thuế cao hơn.

Cách tiếp cận này có thể tạo ra động lực mạnh mẽ để các nhà sản xuất chuyển từ mô hình “bán xe tại Thái Lan” sang mô hình “sản xuất xe tại Thái Lan”.

Vì sao Thái Lan muốn thay đổi chính sách?

Trước đây, xe điện nhập khẩu, đặc biệt là một số mẫu xe từ Trung Quốc, có thể hưởng lợi từ nhiều ưu đãi thương mại và chính sách hỗ trợ xe điện.

Theo nội dung nguồn, một số BEV nhập khẩu nguyên chiếc từ Trung Quốc được hưởng mức thuế nhập khẩu bằng 0 trong khuôn khổ Khu vực Thương mại Tự do ASEAN – Trung Quốc, đồng thời được hưởng các ưu đãi liên quan đến thuế tiêu thụ đặc biệt trong các chương trình EV 3.0 và EV 3.5.

Trong khi đó, các nhà sản xuất truyền thống tại Thái Lan, đặc biệt là những hãng có tỷ trọng xe động cơ đốt trong và hybrid lớn, phải đối mặt với cách tính thuế khác dựa trên lượng phát thải CO2.

Kết quả là xuất hiện một sự mất cân bằng.

Xe điện nhập khẩu có thể tăng nhanh trong khi sản lượng sản xuất trong nước giảm.

Điều này khiến các nhà cung cấp linh kiện, doanh nghiệp vừa và nhỏ của Thái Lan và việc làm trong chuỗi cung ứng ô tô chịu áp lực.

Do đó, chính sách mới hướng đến việc gắn chặt hơn giữa quyền tiếp cận thị trường và nghĩa vụ đầu tư sản xuất trong nước.

Nội địa hóa sẽ trở thành bài kiểm tra thực sự

Đối với các hãng xe, thách thức lớn nhất có thể không nằm ở mức thuế cuối cùng mà nằm ở cách Thái Lan định nghĩa và kiểm tra tỷ lệ nội địa hóa.

Một doanh nghiệp có thể có nhà máy tại Thái Lan nhưng vẫn phụ thuộc rất lớn vào linh kiện nhập khẩu.

Nếu chính sách mới chỉ tính tỷ lệ nội địa hóa theo giá trị tổng thể, doanh nghiệp có thể tìm cách tối ưu hóa tỷ lệ trên giấy tờ mà chưa thực sự xây dựng được chuỗi cung ứng sâu.

Chính vì vậy, đề xuất mới được cho là sẽ chú trọng hơn đến các linh kiện quan trọng như:

• Pin.
• Động cơ.
• Mô-tơ điện.
• Hệ thống truyền động.
• Linh kiện hỗ trợ hệ thống điện.
• Hoạt động nghiên cứu và phát triển tại Thái Lan.

Chi phí vận hành, chi phí nhân công và lợi nhuận có thể không được tính theo cách tương tự trước đây.

Điều này khiến các doanh nghiệp phải chứng minh rằng hoạt động sản xuất tại Thái Lan thực sự tạo ra giá trị thay vì chỉ lắp ráp các bộ phận nhập khẩu.

Các hãng Trung Quốc cũng có thể hưởng lợi

Một điểm rất đáng chú ý là cải cách thuế không chỉ tạo lợi thế cho các hãng Nhật.

Những nhà sản xuất Trung Quốc đã xây dựng nhà máy tại Thái Lan cũng có thể tiếp cận Tier 1 hoặc Tier 2 nếu đáp ứng các yêu cầu về đầu tư và nội địa hóa.

Điều đó có nghĩa cuộc cạnh tranh sẽ không còn đơn giản là Nhật Bản đối đầu Trung Quốc.

Thay vào đó, có thể xuất hiện một cuộc đua mới:

Hãng nào xây dựng chuỗi cung ứng sâu hơn tại Thái Lan sẽ có lợi thế hơn.

Các hãng Trung Quốc vốn đã tăng tốc đầu tư vào sản xuất xe điện tại Thái Lan sẽ có động lực tiếp tục nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Tuy nhiên, nếu chỉ lắp ráp xe từ các bộ phận nhập khẩu, họ cũng có thể gặp khó khăn khi yêu cầu nội địa hóa trở nên nghiêm ngặt hơn.

Các hãng chỉ nhập khẩu có thể chịu áp lực lớn

Mô hình Tier 3 có thể tạo ra sự khác biệt rõ rệt đối với các thương hiệu chưa xây dựng cơ sở sản xuất tại Thái Lan.

Nguồn đưa ra kịch bản rằng mức thuế cao hơn có thể khiến giá bán lẻ của một số xe nhập khẩu tăng khoảng 25–30%. Tuy nhiên, đây chỉ là ước tính kịch bản, chưa phải kết quả chính thức.

Nếu mức tăng giá thực sự xảy ra, các hãng chỉ nhập khẩu sẽ phải lựa chọn giữa hai phương án.

Một là chấp nhận giá xe cao hơn và nguy cơ mất thị phần.

Hai là đầu tư vào nhà máy, chuỗi cung ứng và hệ thống sản xuất tại Thái Lan.

Đây chính là mục tiêu mà chính sách thuế mới có thể hướng tới: dùng thị trường nội địa như một động lực thu hút đầu tư sản xuất.

Hyundai, Tesla và bài toán đầu tư dài hạn

Không chỉ các hãng Nhật và Trung Quốc chịu ảnh hưởng.

Các thương hiệu Hàn Quốc, Mỹ và châu Âu cũng sẽ phải đánh giá lại chiến lược nếu cơ cấu thuế mới được thông qua.

Hyundai là một ví dụ cho thấy tầm quan trọng của sự rõ ràng trong chính sách. Cơ cấu thuế cuối cùng có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và kế hoạch xây dựng năng lực sản xuất xe điện của hãng tại Thái Lan.

Trong khi đó, Tesla là một trường hợp khác.

Theo nguồn, Tesla đã tạm dừng một số kế hoạch sản xuất tại Thái Lan và Đông Nam Á, thay vào đó tập trung vào mạng lưới Supercharger, showroom và trung tâm dịch vụ.

Điều này cho thấy nhu cầu xe điện lớn không tự động đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ xây dựng nhà máy.

Để một nhà máy được triển khai, doanh nghiệp phải tính đến chi phí, quy mô thị trường, cạnh tranh, chuỗi cung ứng, ưu đãi đầu tư và khả năng thu hồi vốn trong dài hạn.

Doanh nghiệp vừa và nhỏ Thái Lan có thể hưởng lợi

Nếu chính sách được triển khai đúng cách, lợi ích không chỉ thuộc về các nhà sản xuất ô tô.

Các nhà cung cấp linh kiện và doanh nghiệp vừa và nhỏ của Thái Lan có thể hưởng lợi khi các hãng xe tăng tỷ lệ mua linh kiện nội địa.

Một hãng xe muốn đạt tỷ lệ nội địa hóa cao sẽ phải tìm kiếm thêm nhà cung cấp trong nước.

Điều này có thể thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực như linh kiện điện tử, pin, hệ thống truyền động, mô-tơ, vật liệu và các thành phần liên quan đến xe điện.

Các nhà cung cấp nước ngoài cũng có thể có động lực xây dựng nhà máy tại Thái Lan để duy trì quan hệ với khách hàng.

Tuy nhiên, lợi ích này chỉ thực sự xuất hiện nếu doanh nghiệp thay đổi hoạt động mua sắm và sản xuất, thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu trên giấy tờ.

Người tiêu dùng có thể phải trả giá cao hơn

Mặt trái của chính sách là giá xe có thể chịu áp lực tăng đối với một số mẫu xe nhập khẩu.

Nếu một thương hiệu không có cơ sở sản xuất tại Thái Lan phải chịu mức thuế cao hơn, chi phí này có thể được chuyển một phần sang người mua.

Trong ngắn hạn, điều đó có thể khiến một số mẫu xe nhập khẩu trở nên kém cạnh tranh hơn.

Nhưng về dài hạn, chính phủ Thái Lan có thể kỳ vọng những chi phí này được bù đắp bằng lợi ích kinh tế khác như việc làm, đầu tư, phát triển kỹ năng và chuyển giao công nghệ.

Nói cách khác, Thái Lan đang đứng trước bài toán cân bằng giữa hai mục tiêu:

giữ giá xe đủ hấp dẫn đối với người tiêu dùng và đồng thời buộc ngành ô tô tạo ra nhiều giá trị hơn trong nước.

Chính sách mới có thể ảnh hưởng đến toàn bộ ngành ô tô Thái Lan

10 hiệp hội trong ngành ô tô và linh kiện, trong đó có Hiệp hội Xe điện Thái Lan và Hiệp hội các nhà sản xuất phụ tùng ô tô Thái Lan, đã đưa ra những đề xuất mạnh hơn.

Các yêu cầu được đề cập bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt ít nhất 32% đối với xe điện nguyên chiếc nhập khẩu, giới hạn xe CBU nhập khẩu tương đương 10% sản lượng sản xuất thực tế tại Thái Lan và tỷ lệ nội địa hóa lên tới 80%.

Đây vẫn là đề xuất của ngành, không phải quy định chính thức.

Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan cũng được dẫn lời với đề xuất mức thuế CBU khoảng 32–50%.

Những đề xuất này cho thấy áp lực từ ngành công nghiệp nội địa đang ngày càng lớn.

Mục tiêu chung là khiến việc tiếp cận thị trường Thái Lan gắn chặt hơn với đầu tư và sản xuất tại quốc gia này.

Lợi thế của Toyota, Honda hay Mitsubishi có thể bị thu hẹp?

Các hãng Nhật rõ ràng có lợi thế về thời gian.

Họ đã có nhà máy, nhà cung cấp và lực lượng lao động tại Thái Lan.

Nhưng chính sách mới có thể biến lợi thế lịch sử thành một cuộc đua mới.

Một nhà máy tồn tại từ nhiều năm trước không có nghĩa doanh nghiệp sẽ đạt mức nội địa hóa cần thiết trong tương lai.

Nếu các hãng Trung Quốc đầu tư mạnh hơn vào pin, mô-tơ, hệ thống điện và chuỗi cung ứng nội địa, khoảng cách giữa hai nhóm có thể nhanh chóng thu hẹp.

Vì vậy, lợi thế của Toyota, Honda, Mitsubishi, Mazda hay Isuzu sẽ phụ thuộc vào việc họ có thể biến hệ thống sản xuất hiện tại thành một hệ sinh thái công nghiệp có giá trị gia tăng cao hay không.

Thái Lan muốn trở thành trung tâm sản xuất, không chỉ là thị trường tiêu thụ

Về bản chất, cải cách thuế có thể được nhìn nhận như một nỗ lực tái định vị ngành ô tô Thái Lan.

Thái Lan không chỉ muốn bán nhiều xe điện hơn.

Nước này muốn xe điện được sản xuất tại Thái Lan, linh kiện được sản xuất tại Thái Lan, kỹ năng được phát triển tại Thái Lan và doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Đó là sự khác biệt rất lớn.

Nếu chính sách thành công, Thái Lan có thể tiếp tục duy trì vai trò trung tâm sản xuất ô tô của Đông Nam Á trong thời kỳ chuyển đổi từ xe động cơ đốt trong sang xe điện.

Nhưng nếu yêu cầu nội địa hóa quá cao trong thời gian quá ngắn, chi phí chuyển đổi có thể tăng và người tiêu dùng có thể phải chịu giá xe cao hơn.

Bởi vậy, việc thiết kế mức thuế, lộ trình chuyển tiếp và phương pháp kiểm tra tỷ lệ nội địa hóa sẽ quan trọng không kém bản thân mức thuế.

Thách thức từ WTO và các quy định thương mại

Một vấn đề khác mà chính phủ Thái Lan phải cân nhắc là nghĩa vụ thương mại quốc tế.

Việc phân biệt doanh nghiệp dựa trên mức độ đầu tư thay vì quốc tịch thương hiệu có thể giúp chính sách trở nên trung lập hơn.

Tuy nhiên, cách thiết kế chính sách vẫn phải cẩn trọng để tránh tạo ra sự phân biệt không phù hợp giữa hàng nhập khẩu và hàng sản xuất trong nước.

Thái Lan cần tính đến các quy định của WTO và GATT 1994 để giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp thương mại.

Cuộc đua mới sẽ là “sản xuất tại Thái Lan”

Nếu đề xuất được thông qua, tiêu chí quan trọng nhất đối với các hãng xe sẽ không còn đơn thuần là thương hiệu đến từ Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc hay Mỹ.

Câu hỏi quan trọng hơn sẽ là:

Doanh nghiệp đó tạo ra bao nhiêu giá trị tại Thái Lan?

Linh kiện nào được sản xuất trong nước?

Bao nhiêu nguyên vật liệu được mua từ doanh nghiệp Thái Lan?

Bao nhiêu công nghệ được phát triển tại Thái Lan?

Nhà sản xuất có đầu tư vào pin, mô-tơ, hệ thống truyền động và nghiên cứu phát triển hay không?

Đó sẽ là những yếu tố quyết định khả năng tiếp cận ưu đãi thuế.

Các hãng Nhật có lợi thế khởi đầu rất rõ ràng, nhưng các đối thủ Trung Quốc cũng đang nhanh chóng xây dựng năng lực sản xuất tại Thái Lan.

Do đó, lợi thế hiện tại chưa chắc là lợi thế vĩnh viễn.

Đề xuất cải cách thuế ô tô ba bậc của Thái Lan có thể tạo ra một bước chuyển quan trọng đối với ngành công nghiệp ô tô Đông Nam Á.

Các hãng Nhật Bản đang có lợi thế nhờ nhà máy, mạng lưới nhà cung cấp, nhân lực và kinh nghiệm hybrid được xây dựng trong nhiều năm. Nhưng để hưởng mức thuế thấp nhất, họ có thể phải chứng minh nhiều hơn sự hiện diện công nghiệp đơn thuần.

Các hãng Trung Quốc có nhà máy tại Thái Lan cũng có cơ hội tương tự nếu đáp ứng yêu cầu nội địa hóa.

Trong khi đó, những thương hiệu chỉ nhập khẩu xe nguyên chiếc có thể phải đối mặt với mức thuế cao hơn và áp lực đầu tư trong nước.

Vì vậy, cuộc cạnh tranh mới tại Thái Lan có thể không còn là xe Nhật đấu xe Trung Quốc, mà là doanh nghiệp nào sẵn sàng xây dựng ngành công nghiệp ô tô sâu hơn tại Thái Lan.

Nếu chính sách được thiết kế hợp lý, Thái Lan có thể vừa bảo vệ chuỗi cung ứng trong nước, vừa thu hút đầu tư xe điện và duy trì vị thế trung tâm sản xuất ô tô của khu vực.

Nhưng với các hãng xe, nhà máy hiện hữu chỉ là điểm xuất phát. Tỷ lệ nội địa hóa, linh kiện quan trọng, công nghệ và đầu tư thực tế mới là tấm vé để bước vào nhóm thuế ưu đãi.

Câu hỏi về xe điện Thái Lan

1. Thái Lan có chắc chắn áp dụng thuế ô tô ba bậc vào năm 2026 không?

Chưa thể khẳng định. Theo nội dung nguồn, Bộ Tài chính Thái Lan dự kiến trình đề xuất lên Nội các vào tháng 9/2026, nhưng mức thuế cuối cùng và các thỏa thuận chuyển tiếp vẫn cần được phê duyệt.

2. Vì sao các hãng xe Nhật có lợi thế?

Toyota, Honda, Mitsubishi, Mazda, Isuzu và các hãng Nhật khác đã có nhà máy, mạng lưới nhà cung cấp và nhân lực tại Thái Lan. Họ cũng có kinh nghiệm lâu năm về công nghệ hybrid, có thể phù hợp với nhóm xe được hưởng ưu đãi trong đề xuất.

3. Hãng xe Trung Quốc có được hưởng thuế ưu đãi không?

Có thể. Nếu hãng Trung Quốc đã đầu tư nhà máy tại Thái Lan và đáp ứng các yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa, linh kiện sản xuất trong nước và đầu tư công nghệ, họ có thể đủ điều kiện thuộc Tier 1 hoặc Tier 2.

4. Tier 3 dành cho doanh nghiệp nào?

Tier 3 được đề xuất dành cho các doanh nghiệp chủ yếu nhập khẩu xe nguyên chiếc để bán tại Thái Lan nhưng không có kế hoạch đầu tư vào sản xuất hoặc phát triển chuỗi cung ứng trong nước.

5. Người mua xe Thái Lan có bị ảnh hưởng không?

Có khả năng. Nếu mức thuế cao hơn được áp dụng cho xe nhập khẩu nguyên chiếc, giá bán lẻ của một số mẫu xe có thể tăng. Tuy nhiên, mức tăng thực tế còn phụ thuộc vào chính sách cuối cùng và cách doanh nghiệp phân bổ chi phí.

6. Điều gì sẽ quyết định hãng xe nào thắng tại Thái Lan?

Không chỉ là doanh số. Các yếu tố quan trọng có thể bao gồm quy mô đầu tư, tỷ lệ nội địa hóa, sản xuất pin và mô-tơ, hệ thống truyền động, nghiên cứu phát triển, nguồn cung linh kiện trong nước và mức độ tham gia vào nền kinh tế Thái Lan.