Sự sụp đổ của phần mềm do trí tuệ nhân tạo gây ra có đang bị thổi phồng?

Trong vài tháng qua, ngành phần mềm toàn cầu đã trải qua một cú sốc lớn trên Phố Wall khi nhà đầu tư lo ngại trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ thay thế hàng loạt sản phẩm phần mềm doanh nghiệp truyền thống. Làn sóng bán tháo càng gia tăng sau khi Anthropic phát hành bản cập nhật mới cho công cụ Claude Cowork, bổ sung các plugin thực hiện tác vụ phổ biến trong pháp lý, tiếp thị, tài chính, dữ liệu và bán hàng. Không lâu sau, OpenAI cũng tung ra phiên bản nâng cấp của riêng mình, và Anthropic tiếp tục cập nhật thêm tính năng mới.

Chỉ trong thời gian ngắn, nỗi lo AI “nuốt chửng” phần mềm đã khiến thị trường phản ứng mạnh. Cổ phiếu ServiceNow giảm hơn 22% kể từ cuối tháng 1. Thomson Reuters mất hơn 26%, Intuit giảm trên 26%, Snowflake giảm 18%, còn Salesforce cũng lao dốc hơn 20%. Những con số này phản ánh tâm lý bất an lan rộng trong giới đầu tư.

AI có thực sự đe dọa toàn bộ ngành phần mềm?

Nhiều ý kiến cho rằng các công ty như Anthropic hay OpenAI có thể tự xây dựng phần mềm cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm hiện có, hoặc trao cho doanh nghiệp công cụ để tự phát triển giải pháp nội bộ. Nếu kịch bản này xảy ra trên diện rộng, các công ty phần mềm truyền thống rõ ràng sẽ đối mặt áp lực lớn.

Tuy nhiên, không ít chuyên gia nhận định phản ứng của Phố Wall có phần thái quá. Jason Ader, nhà phân tích tại William Blair, cho rằng thị trường đang ở trạng thái “vứt cả em bé lẫn nước tắm” — nghĩa là bán tháo toàn bộ chỉ số phần mềm mà chưa phân biệt rõ doanh nghiệp nào thực sự chịu rủi ro cao.

Theo ông, cần đánh giá kỹ từng công ty thay vì coi toàn bộ ngành phần mềm đều bị AI đe dọa như nhau. Một số doanh nghiệp có nền tảng khách hàng vững chắc, hệ sinh thái sâu rộng và khả năng tích hợp AI vào sản phẩm của mình hoàn toàn có thể hưởng lợi từ xu hướng mới.

Bài toán chi phí và năng lực cốt lõi

Kể từ khi ChatGPT ra mắt năm 2022, AI đã thay đổi cách nhiều người làm việc: từ soạn thảo email, phân tích dữ liệu đến theo dõi cuộc họp. Nhưng điều đó không đồng nghĩa AI sẽ nhanh chóng thay thế toàn bộ phần mềm doanh nghiệp.

Keith Weiss của Morgan Stanley chỉ ra rằng chi phí phát triển ban đầu chỉ là một phần của phương trình. Doanh nghiệp còn phải cân nhắc chi phí bảo trì, vận hành, bảo mật và độ tin cậy dài hạn. Việc sử dụng mô hình AI mã nguồn mở để tự viết và duy trì phần mềm tùy chỉnh chỉ hợp lý nếu mang lại lợi thế cạnh tranh bền vững.

Thực tế, phần mềm mã nguồn mở đã tồn tại hơn hai thập kỷ, cho phép doanh nghiệp tự xây dựng ứng dụng mà không phải trả phí bản quyền. Thế nhưng, thị trường phần mềm bên thứ ba vẫn tăng trưởng mạnh trong suốt thời gian đó. Điều này cho thấy không phải công ty nào cũng muốn — hoặc có đủ nguồn lực — để tự phát triển và bảo trì hệ thống phức tạp.

Jason Ader cũng nhấn mạnh rằng việc “lập trình theo cảm tính” một hệ thống CRM hay ứng dụng tính lương bằng công cụ AI không phải lựa chọn hợp lý với đa số doanh nghiệp. Thay vào đó, họ thường tập trung vào năng lực cốt lõi và sử dụng giải pháp đã được kiểm chứng trên thị trường.

AI sẽ tích hợp thay vì thay thế?

Một điểm quan trọng khác là hiệu quả chuyên biệt. Weiss cho rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) khó có thể đạt hiệu suất cao như các giải pháp kho dữ liệu hay hệ thống nhắn tin được xây dựng chuyên dụng cho từng chức năng.

Thay vì thay thế hoàn toàn, AI nhiều khả năng sẽ được tích hợp vào phần mềm hiện có, giúp nâng cao tính năng và giá trị cho khách hàng. Thực tế, nhiều công ty phần mềm đã bắt đầu bổ sung trợ lý AI, tự động hóa quy trình và phân tích thông minh vào sản phẩm của mình.

Rào cản quản trị dữ liệu

Một thách thức lớn khác đối với tham vọng “soán ngôi” của các công ty AI là quản trị dữ liệu. Doanh nghiệp thường bảo vệ dữ liệu độc quyền rất nghiêm ngặt. Việc mở quyền truy cập cho mô hình AI bên ngoài có thể làm dấy lên lo ngại về bảo mật, quyền riêng tư và tuân thủ pháp lý.

Do đó, nhiều tổ chức có xu hướng hợp tác với nhà cung cấp phần mềm lâu năm — những đơn vị đã xây dựng uy tín và cơ chế bảo mật — thay vì chuyển toàn bộ dữ liệu sang nền tảng AI mới nổi.

Không phải mọi công ty đều an toàn

Dù vậy, không thể phủ nhận rằng một số công ty phần mềm có thể tụt hậu nếu không kịp thích nghi với tốc độ phát triển của AI. Những doanh nghiệp chậm đổi mới hoặc thiếu chiến lược tích hợp AI rõ ràng có nguy cơ mất thị phần.

Ngược lại, các công ty biết tận dụng AI để mở rộng dịch vụ và nâng cao trải nghiệm khách hàng nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng trưởng. Vì vậy, thay vì “sụp đổ toàn ngành”, thị trường có thể đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc và chọn lọc.

Một số câu hỏi về bong bóng AI