Vì sao các ông lớn phố Wall tạo ra nguồn vốn mã hóa cho các tổ chức, chứ không phải người tiêu dùng thông thường?

Blockchain đang dần trở thành một phần của hệ thống tài chính truyền thống, nhưng cuộc cách mạng này chưa diễn ra theo cách mà nhiều người từng hình dung.

Thay vì người tiêu dùng sử dụng blockchain để thanh toán hàng ngày, các ngân hàng lớn đang ưu tiên ứng dụng công nghệ này để xử lý thanh toán xuyên biên giới, quản lý thanh khoản và luân chuyển vốn giữa các tổ chức tài chính.

JPMorgan là một ví dụ điển hình. Nền tảng blockchain Kinexys của ngân hàng này đã xử lý lượng giao dịch lên tới hơn 3.000 tỷ USD. Trong khi đó, Citi Token Services được sử dụng để xử lý hàng tỷ USD thanh toán xuyên biên giới mỗi ngày.

Đây đều là những bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hệ thống tài chính. Tuy nhiên, một khách hàng thông thường có tài khoản tiết kiệm tại ngân hàng vẫn chưa thể sử dụng những hệ thống này theo cách trực tiếp.

Khoảng cách đó đặt ra một câu hỏi lớn: Nếu blockchain có thể giúp các ngân hàng di chuyển hàng nghìn tỷ USD hiệu quả hơn, tại sao người tiêu dùng vẫn chưa được tiếp cận rộng rãi với nguồn vốn được token hóa?

Tiền token hóa hiện chủ yếu phục vụ các tổ chức

Theo Mintoo Bhandari, nhà sáng lập Monument Bank, phần lớn token đang được phát hành và sử dụng để chuyển tiền hiện nay là các dự án nội bộ của ngân hàng hoặc tổ chức tài chính.

Điều đó có nghĩa blockchain đang được triển khai, nhưng chủ yếu ở phía “hậu trường” của hệ thống tài chính.

Một ngân hàng có thể sử dụng token tiền gửi để chuyển vốn giữa các đơn vị hoặc khách hàng tổ chức. Một định chế khác có thể sử dụng stablecoin được quản lý. Trong khi đó, một khách hàng khác vẫn sử dụng tài khoản ngân hàng truyền thống.

Tất cả đều đang chuyển tiền, nhưng hoạt động trên những cơ sở hạ tầng khác nhau.

Theo Bhandari, vấn đề lớn hơn là liệu những thử nghiệm này có thực sự tạo ra thay đổi đáng kể đối với toàn bộ hệ thống ngân hàng và người tiêu dùng hay chưa.

Đây chính là điểm khác biệt quan trọng giữa việc token hóa hệ thống tài chính và việc đưa tài chính token hóa đến người dùng phổ thông.

Các ngân hàng có thể tạo ra tiền gửi token hóa, nhưng để sản phẩm đó trở thành một công cụ tài chính dành cho hàng triệu khách hàng cá nhân, họ phải giải quyết thêm nhiều vấn đề liên quan đến pháp lý, quyền riêng tư, khả năng kết nối giữa các blockchain và bảo vệ tiền gửi.

Hệ thống ngân hàng cũ đang trở thành nút thắt

Một trong những nguyên nhân khiến quá trình chuyển đổi diễn ra chậm là hệ thống công nghệ mà các ngân hàng lớn đang sử dụng.

Bhandari cho rằng nhiều ngân hàng tuy cung cấp ứng dụng ngân hàng hiện đại nhưng phía sau vẫn phải vận hành các kiến trúc công nghệ được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước.

Điều này tạo ra một nghịch lý.

Khách hàng nhìn thấy ứng dụng có giao diện hiện đại, chuyển tiền gần như tức thời và nhiều dịch vụ kỹ thuật số. Nhưng bên dưới lớp giao diện đó là hàng loạt hệ thống cũ được xây dựng vào những giai đoạn khác nhau.

Việc đưa blockchain vào hệ thống không đơn giản là thay thế một phần mềm bằng một phần mềm khác.

Ngân hàng phải đảm bảo blockchain mới có thể giao tiếp với hệ thống thanh toán, quản lý tài khoản, kiểm soát rủi ro, chống rửa tiền, báo cáo quy định và các nền tảng tài chính hiện hữu.

Nếu không giải quyết được khả năng tương tác, blockchain mới có thể vô tình tạo thêm một hệ thống biệt lập thay vì trở thành lớp hạ tầng thống nhất.

Thanh khoản bị chia nhỏ là một vấn đề lớn

Jerald David, CEO Lynq Network, chỉ ra một vấn đề khác mà các tổ chức tài chính đang phải đối mặt: cùng một bộ phận quản lý ngân quỹ có thể phải xử lý nhiều dạng tiền trên nhiều hệ thống khác nhau.

Ví dụ, một khách hàng có thể sử dụng tiền gửi token hóa của JPMorgan, khách hàng khác sử dụng stablecoin được quản lý, trong khi một khách hàng thứ ba vẫn sử dụng tài khoản ngân hàng thông thường.

Về bản chất, cả ba đều cần tiền để thanh toán.

Nhưng nguồn thanh khoản lại nằm trên các mạng khác nhau.

Điều này có thể tạo ra tình trạng thanh khoản bị phân mảnh. Một tổ chức có thể sở hữu vốn nhưng không thể sử dụng ngay vốn đó ở một mạng khác nếu hai hệ thống không tương thích.

David mô tả vấn đề này như việc vốn vẫn tồn tại nhưng bị phân tán.

Đối với các tổ chức tài chính lớn, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề hiệu quả sử dụng vốn.

Nếu thanh khoản nhàn rỗi bị chia nhỏ trên nhiều mạng, một phần vốn có thể không được sử dụng tại đúng nơi và thời điểm cần thiết.

Tiền gửi token hóa khác stablecoin như thế nào?

Đây là một trong những điểm quan trọng nhất để hiểu cuộc đua token hóa của ngân hàng.

Stablecoin thường được thiết kế để duy trì giá trị ổn định, chẳng hạn neo với đồng USD hoặc một loại tiền pháp định khác. Nhưng stablecoin và tiền gửi ngân hàng token hóa không hoàn toàn giống nhau về bản chất pháp lý.

Tiền gửi token hóa vẫn là một khoản tiền gửi hoặc yêu cầu đối với ngân hàng phát hành, tùy theo cấu trúc pháp lý của sản phẩm.

Điều này có thể mang lại một số đặc điểm mà ngân hàng muốn duy trì: tiền nằm trong hệ thống ngân hàng được quản lý, có thể hưởng lãi suất và có khả năng được lập trình để phục vụ các giao dịch với tài sản token hóa.

Vấn đề là làm thế nào để đưa những lợi ích này đến người tiêu dùng mà không làm mất đi các tiêu chuẩn về bảo vệ khách hàng, quyền riêng tư và tuân thủ quy định.

Tiền gửi token hóa có thể sinh lãi

Monument Bank đang đặt cược vào mô hình này.

Theo Bhandari, việc sở hữu giấy phép ngân hàng cho phép Monument có cấu trúc tiền gửi khác với nhiều nhà phát hành stablecoin. Ngân hàng đang hướng tới việc cung cấp các tài khoản tiết kiệm được token hóa nhưng vẫn có khả năng trả lãi.

Nếu mô hình này được triển khai rộng rãi, người dùng có thể không cần phải mua một loại tiền mã hóa riêng biệt để tiếp cận blockchain.

Thay vào đó, tài khoản ngân hàng của họ vẫn có thể được định giá bằng bảng Anh và hưởng lãi suất, nhưng phía sau hệ thống sẽ sử dụng blockchain để ghi nhận và chuyển giao quyền sở hữu.

Đây là một hướng tiếp cận đáng chú ý bởi nó thay đổi trải nghiệm của người dùng.

Người tiêu dùng không nhất thiết phải hiểu blockchain hoạt động thế nào.

Họ chỉ cần biết rằng tiền của mình vẫn có thể gửi, rút và sử dụng giống như một tài khoản ngân hàng bình thường.

Quyền riêng tư là rào cản lớn đối với blockchain công khai

Một trong những lý do blockchain dành cho ngân hàng không thể đơn giản sử dụng hoàn toàn giống các blockchain công khai là vấn đề dữ liệu.

Fahmi Syed, Chủ tịch Midnight Foundation, cho rằng ngân hàng không thể tùy tiện đưa dữ liệu giao dịch và mối quan hệ thương mại của khách hàng lên một mạng lưới công khai.

Một giao dịch giữa hai doanh nghiệp có thể tiết lộ nhiều thông tin nhạy cảm: quy mô giao dịch, đối tác, thời điểm thanh toán hoặc mối quan hệ kinh doanh.

Đối với ngân hàng, đây là dữ liệu cần được bảo vệ.

Blockchain riêng tư có thể giải quyết một phần vấn đề, nhưng lại tạo ra một câu hỏi khác: nếu mỗi ngân hàng có blockchain riêng, làm thế nào để các blockchain đó giao tiếp với nhau?

Khi một blockchain riêng tư kết nối với blockchain riêng tư khác thông qua cầu nối hoặc cơ chế trung gian, dữ liệu có thể phát sinh thêm điểm tiếp xúc và nguy cơ bị tiết lộ.

Đây là một trong những thách thức lớn nhất của hệ thống tài chính token hóa.

Công nghệ zero-knowledge có thể giải quyết bài toán dữ liệu

Một trong những công nghệ được kỳ vọng hỗ trợ vấn đề này là zero-knowledge proof (ZK), hay bằng chứng không tiết lộ thông tin.

Về nguyên tắc, công nghệ này cho phép một bên chứng minh rằng một điều kiện nào đó là đúng mà không cần tiết lộ toàn bộ dữ liệu nền tảng.

Ví dụ, ngân hàng có thể cần xác minh rằng một khách hàng đáp ứng một điều kiện pháp lý nhất định mà không nhất thiết phải đưa toàn bộ thông tin cá nhân của khách hàng lên blockchain.

Nếu được triển khai hiệu quả, ZK có thể giúp cân bằng giữa hai yêu cầu tưởng như đối lập: khả năng xác minh của blockchain và nhu cầu bảo mật thông tin của hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, công nghệ này vẫn phải đáp ứng những yêu cầu rất cao về hiệu suất, khả năng mở rộng và tuân thủ trước khi có thể được triển khai rộng rãi trong hệ thống tài chính.

Tiền có thể tồn tại nhưng không sử dụng được

Một ví dụ cho thấy rõ vấn đề thanh khoản xảy ra khi các hệ thống hoạt động không đồng bộ.

Hãy tưởng tượng một quỹ nhận tiền bằng stablecoin vào sáng thứ Bảy. Trên blockchain, giao dịch có thể hoàn tất gần như ngay lập tức.

Nhưng nếu quỹ cần sử dụng số tiền đó để đáp ứng một khoản gọi ký quỹ trước khi thị trường mở cửa vào thứ Hai, vấn đề có thể xuất hiện.

Kho bạc của một nhà môi giới chính có thể chỉ hoạt động theo giờ ngân hàng hoặc chưa chấp nhận loại tài sản kỹ thuật số đó.

Kết quả là tiền đã tồn tại nhưng không thể sử dụng ở nơi cần thiết.

Đây chính là nghịch lý mà hệ thống tài chính token hóa phải giải quyết.

Blockchain có thể làm giao dịch nhanh hơn, nhưng nếu tài sản sau khi chuyển đến nơi khác không thể tương tác với hệ thống thanh toán truyền thống thì lợi ích về tốc độ có thể bị hạn chế.

Monument muốn đưa token hóa đến khách hàng cá nhân

Khác với nhiều dự án blockchain chỉ tập trung vào khách hàng tổ chức, Monument đang hướng tới thị trường bán lẻ.

Ngân hàng này cho biết có kế hoạch token hóa tới 250 triệu bảng Anh, tương đương khoảng 335 triệu USD, tiền gửi của khách hàng cá nhân vào thời điểm dự kiến.

Theo mô hình được mô tả, tiền gửi vẫn được hưởng lãi suất, được Monument bảo đảm và có thể quy đổi theo tỷ lệ 1:1 sang bảng Anh, cùng với sự bảo vệ của Financial Services Compensation Scheme (FSCS) trong phạm vi và điều kiện áp dụng của chương trình.

Điểm đáng chú ý là người dùng có thể không cần biết mình đang sử dụng blockchain.

Thay vì yêu cầu khách hàng tạo ví tiền mã hóa, mua token hoặc học cách sử dụng mạng blockchain, trải nghiệm có thể giống một tài khoản ngân hàng truyền thống.

Đây có thể là một trong những cách thực tế nhất để blockchain tiếp cận thị trường đại chúng: ẩn công nghệ phía sau trải nghiệm ngân hàng quen thuộc.

Từ tiền gửi token hóa đến đầu tư tài sản thực

Mục tiêu dài hạn của mô hình này không chỉ dừng ở tiền gửi.

Theo Bhandari, nếu nền tảng phát triển thành công và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu cấp phép, khách hàng có thể tiếp cận những sản phẩm như vốn chủ sở hữu tư nhân được phân đoạn, sản phẩm cấu trúc token hóa hoặc các khoản vay Lombard ngay trong một ứng dụng ngân hàng được quản lý.

Điều này mở ra một hướng phát triển khác của tài chính token hóa.

Thay vì người tiêu dùng phải bước vào thế giới tiền mã hóa để tiếp cận tài sản blockchain, các sản phẩm tài chính truyền thống có thể được token hóa và đưa trực tiếp vào ứng dụng ngân hàng.

Nói cách khác, blockchain có thể trở thành lớp hạ tầng phía sau thay vì sản phẩm mà khách hàng trực tiếp nhìn thấy.

Nếu mô hình của Monument thành công, ngân hàng này cũng có ý định cấp phép công nghệ cho những ngân hàng khác thông qua Monument Technology.

Vì sao Phố Wall vẫn ưu tiên khách hàng tổ chức?

Có một lý do đơn giản: khách hàng tổ chức mang lại quy mô giao dịch lớn và có nhu cầu rõ ràng đối với việc tối ưu hóa thanh toán, thanh khoản và quản lý tài sản.

Một ngân hàng có thể nhanh chóng nhận thấy lợi ích khi hàng tỷ USD thanh toán xuyên biên giới được xử lý trên một nền tảng blockchain được kiểm soát.

Trong khi đó, để đưa cùng công nghệ đến hàng triệu khách hàng cá nhân, ngân hàng phải giải quyết nhiều vấn đề hơn: giao diện, giáo dục khách hàng, bảo vệ tiền gửi, quyền riêng tư, chống gian lận, quy định, hỗ trợ khách hàng và khả năng tích hợp với hệ thống hiện hữu.

Vì vậy, việc các dự án token hóa ban đầu tập trung vào tổ chức không nhất thiết có nghĩa ngân hàng không quan tâm đến người tiêu dùng.

Nó phản ánh thực tế rằng thị trường tổ chức có thể là nơi dễ chứng minh hiệu quả kinh tế của blockchain trước.

Bước ngoặt tiếp theo có thể là “blockchain vô hình”

Cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực tài chính token hóa có thể không kết thúc bằng việc người tiêu dùng sử dụng nhiều ứng dụng tiền mã hóa hơn.

Ngược lại, kết quả có thể là blockchain trở nên gần như vô hình.

Khách hàng vẫn gửi bảng Anh vào tài khoản, nhận lãi suất, thanh toán hóa đơn và đầu tư như bình thường. Nhưng phía sau, quyền sở hữu và giao dịch có thể được ghi nhận bằng token trên một mạng blockchain được quản lý.

Nếu điều đó xảy ra, người dùng sẽ không cần hiểu smart contract, ví kỹ thuật số hay cơ chế đồng thuận.

Họ chỉ cần trải nghiệm một hệ thống tài chính nhanh hơn, có khả năng hoạt động xuyên biên giới tốt hơn và sử dụng vốn hiệu quả hơn.

Thách thức lớn nhất vì vậy không còn là ngân hàng có thể token hóa tiền hay không.

Thực tế, nhiều ngân hàng đã chứng minh họ có thể làm điều đó.

Câu hỏi quan trọng hơn là liệu họ có thể biến tiền token hóa thành một công cụ hữu ích cho người tiêu dùng, đồng thời duy trì quyền riêng tư, bảo vệ theo quy định và mức độ tin cậy vốn là nền tảng của tiền gửi ngân hàng.

Câu hỏi về vì sao nguồn vốn blockchain vẫn chủ yếu dành cho tổ chức

Tiền gửi token hóa là gì?

Tiền gửi token hóa là hình thức thể hiện quyền đối với tiền gửi ngân hàng bằng token trên một nền tảng blockchain hoặc sổ cái phân tán. Về bản chất, nó vẫn gắn với ngân hàng phát hành và khác với việc nắm giữ một đồng tiền mã hóa phi ngân hàng.

Tại sao JPMorgan và Citi tập trung vào khách hàng tổ chức?

Các tổ chức tài chính có nhu cầu lớn về thanh toán xuyên biên giới, quản lý thanh khoản và chuyển tiền giữa các hệ thống. Vì vậy, việc ứng dụng blockchain cho nhóm khách hàng này có thể tạo ra hiệu quả rõ ràng về quy mô.

Tiền gửi token hóa có giống stablecoin không?

Không hoàn toàn. Stablecoin và tiền gửi token hóa có cấu trúc pháp lý, cơ chế phát hành và quyền của người sở hữu khác nhau. Tiền gửi token hóa gắn với quan hệ tiền gửi giữa khách hàng và ngân hàng phát hành.

Zero-knowledge proof có tác dụng gì?

Công nghệ zero-knowledge có thể cho phép một bên chứng minh rằng một điều kiện đã được đáp ứng mà không cần tiết lộ toàn bộ dữ liệu cá nhân hoặc dữ liệu giao dịch liên quan.

Người tiêu dùng có cần hiểu blockchain để sử dụng tiền token hóa không?

Không nhất thiết. Một mô hình hướng tới bán lẻ có thể thiết kế để người dùng trải nghiệm giống tài khoản ngân hàng thông thường, trong khi blockchain hoạt động phía sau.

Token hóa có thể thay đổi hoạt động ngân hàng như thế nào?

Nếu được triển khai ở quy mô lớn, token hóa có thể hỗ trợ thanh toán xuyên biên giới, quản lý thanh khoản, lập trình giao dịch và kết nối các loại tài sản trên cùng hoặc các mạng tương thích. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào khả năng liên thông, quy định và mức độ chấp nhận của thị trường.

Lưu ý: Nội dung mang tính thông tin và phân tích, không phải khuyến nghị đầu tư hoặc tư vấn tài chính. Các sản phẩm tài chính token hóa có thể chịu những yêu cầu pháp lý và điều kiện bảo vệ khách hàng khác nhau tùy từng quốc gia và tổ chức.