Vũ Hán từ tâm dịch COVID-19 đến trung tâm bán dẫn: Vì sao Trung Quốc đặt cược vào thành phố này?

Vũ Hán từng là cái tên gắn liền với đại dịch COVID-19. Nhưng phía sau hình ảnh một thành phố từng trải qua thời kỳ phong tỏa nghiêm ngặt là một câu chuyện hoàn toàn khác đang diễn ra: Vũ Hán đang trở thành một trong những trung tâm công nghệ bán dẫn đáng chú ý của Trung Quốc.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc một doanh nghiệp chip lớn được xây dựng tại đây. Quan trọng hơn, Vũ Hán cho thấy cách Trung Quốc hình thành các cụm công nghiệp công nghệ cao bằng cách kết hợp vốn đầu tư, chính sách địa phương, cơ sở hạ tầng, nhân lực và các doanh nghiệp chủ chốt.

Một trong những cái tên nổi bật nhất là Yangtze Memory Technologies Co. (YMTC), doanh nghiệp được biết đến với vai trò quan trọng trong ngành chip nhớ NAND của Trung Quốc.

Nếu chỉ nhìn vào bản thân YMTC, người ta có thể thấy một công ty bán dẫn đang cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Nhưng nếu nhìn vào nơi YMTC được hình thành, câu chuyện trở nên rộng hơn nhiều.

Đó là câu chuyện về Vũ Hán.

Không chỉ hỏi Trung Quốc đang sản xuất công nghệ gì

Khi thế giới ngày càng chú ý tới các công ty công nghệ Trung Quốc, câu hỏi phổ biến thường là: Trung Quốc đã phát triển được công nghệ gì và những doanh nghiệp nào đang dẫn đầu?

Nhưng có một câu hỏi khác cũng quan trọng không kém:

Những công ty đó được xây dựng ở đâu, nguồn vốn đến từ đâu và hệ sinh thái nào giúp họ tồn tại, mở rộng quy mô?

Câu hỏi này đặc biệt quan trọng đối với ngành công nghệ cao bởi một doanh nghiệp bán dẫn, robot hay trí tuệ nhân tạo không thể phát triển chỉ nhờ một phòng nghiên cứu.

Phía sau một công ty công nghệ lớn thường là cả một hệ thống gồm khu công nghiệp, trường đại học, phòng thí nghiệm, nhà cung cấp, nhân lực kỹ thuật, ngân hàng, quỹ đầu tư và chính quyền địa phương.

Trung Quốc đã hình thành những hệ sinh thái như vậy ở nhiều thành phố khác nhau.

Vũ Hán và Hợp Phì nổi bật trong lĩnh vực chip nhớ và bán dẫn. Hàng Châu được biết đến với các công ty liên quan đến robot, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số. Thâm Quyến và Đông Quan lại đóng vai trò quan trọng trong sản xuất linh kiện, thiết bị điện tử và chuỗi cung ứng phần cứng.

Sự phân bố này không hoàn toàn ngẫu nhiên.

Mỗi thành phố có một lịch sử công nghiệp, nguồn lực và chiến lược phát triển khác nhau. Chính những yếu tố đó góp phần quyết định loại hình doanh nghiệp công nghệ nào có thể phát triển mạnh tại từng địa phương.

Từ trung tâm Vũ Hán đến vùng công nghệ Đông Hồ

Nếu đi tuyến tàu điện ngầm số 2 từ khu vực trung tâm Vũ Hán về phía đông nam khoảng 40 phút, hành khách có thể đến khu vực Quảng Hồ.

Đây là một trong những cửa ngõ dẫn vào khu phát triển công nghệ cao Đông Hồ, tên chính thức là Khu Phát triển Công nghệ Mới Đông Hồ.

Khu vực này thường được biết đến với tên gọi Quang Cốc, hay “Optics Valley”, một trong những cụm công nghệ nổi bật của Vũ Hán.

Theo nội dung nguồn, toàn bộ khu phát triển có diện tích khoảng 518 km², tương đương khoảng 86% diện tích Seoul.

Quy mô địa lý này cho thấy đây không đơn thuần là một khu công nghiệp nhỏ dành cho một vài doanh nghiệp.

Nó là một không gian kinh tế rộng lớn, nơi nhiều ngành công nghệ và sản xuất có thể cùng tồn tại.

Đi sâu về phía đông, tới khu vực Tả Lĩnh, hình ảnh thành phố bắt đầu thay đổi.

Những khu nhà xưởng và kho sạch có quy mô rất lớn nằm dọc các tuyến đường. Gần đó, các công trình xây dựng nhà máy mới tiếp tục được triển khai.

Đối với một người quan sát bên ngoài, đây có thể chỉ là một khu công nghiệp đang phát triển.

Nhưng với ngành bán dẫn, những cơ sở như vậy có ý nghĩa đặc biệt.

Một nhà máy chip không giống một nhà máy sản xuất thông thường. Quy trình sản xuất đòi hỏi môi trường kiểm soát nghiêm ngặt, nguồn điện ổn định, nước siêu tinh khiết, hệ thống khí đặc biệt, thiết bị chính xác cao và mạng lưới nhà cung cấp hỗ trợ liên tục.

Vì vậy, khi một khu vực có thể tập trung nhiều cơ sở như vậy, nó bắt đầu hình thành lợi thế cạnh tranh riêng.

YMTC và tham vọng xây dựng ngành chip nhớ Trung Quốc

Tại khu vực này nổi bật là những cơ sở gắn với Yangtze Memory Technologies Co., hay YMTC.

YMTC được biết đến là doanh nghiệp bán dẫn Trung Quốc tập trung vào chip nhớ NAND.

NAND flash được sử dụng rộng rãi trong nhiều thiết bị điện tử hiện đại, từ điện thoại thông minh, máy tính cá nhân, máy chủ dữ liệu đến ổ SSD và các thiết bị lưu trữ.

Đây là một thị trường có tính chiến lược bởi bộ nhớ là thành phần thiết yếu của nền kinh tế số.

Trong nhiều năm, ngành chip nhớ toàn cầu tập trung vào một số doanh nghiệp lớn tại Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ.

Sự xuất hiện và phát triển của YMTC cho thấy Trung Quốc không muốn chỉ đóng vai trò là thị trường tiêu thụ hoặc trung tâm lắp ráp cuối cùng.

Mục tiêu rộng hơn là xây dựng năng lực sản xuất chip ngay trong nước.

Đối với Bắc Kinh, điều này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh ngành bán dẫn ngày càng trở thành một phần của cạnh tranh công nghệ giữa các cường quốc.

Chip nhớ không phải toàn bộ ngành bán dẫn, nhưng đây là một mắt xích quan trọng trong chuỗi công nghệ.

Việc phát triển được doanh nghiệp nội địa có khả năng sản xuất NAND giúp Trung Quốc từng bước giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài ở một số phân khúc.

Tại sao Vũ Hán lại phù hợp với ngành bán dẫn?

Một trong những câu hỏi quan trọng nhất là tại sao YMTC lại phát triển tại Vũ Hán thay vì một thành phố công nghiệp khác.

Câu trả lời nằm ở sự kết hợp của nhiều yếu tố.

Trước hết là nguồn nhân lực.

Vũ Hán là một thành phố đại học lớn của Trung Quốc, với nhiều trường đại học và cơ sở nghiên cứu. Đây là nguồn cung kỹ sư, nhà nghiên cứu và lao động kỹ thuật quan trọng đối với các ngành công nghệ cao.

Thứ hai là cơ sở hạ tầng.

Một ngành công nghiệp như bán dẫn cần hệ thống điện, nước, giao thông, logistics và các khu công nghiệp được quy hoạch phù hợp.

Thứ ba là chính sách phát triển công nghiệp.

Khi một địa phương xác định bán dẫn là ngành chiến lược, chính quyền có thể tập trung nguồn lực để xây dựng hạ tầng và thu hút doanh nghiệp.

Thứ tư là hiệu ứng cụm công nghiệp.

Một doanh nghiệp lớn khi xuất hiện sẽ kéo theo nhiều nhà cung cấp, doanh nghiệp dịch vụ, công ty kỹ thuật và nhân lực chuyên môn.

Khi các doanh nghiệp tập trung gần nhau, chi phí giao dịch và logistics có thể giảm, tốc độ phối hợp tăng lên và nguồn nhân lực chuyên ngành trở nên dồi dào hơn.

Đó chính là cơ chế hình thành một hệ sinh thái công nghệ.

Vũ Hán không phải trường hợp duy nhất

Nhìn vào bản đồ công nghệ Trung Quốc, có thể thấy mỗi thành phố đang hình thành một thế mạnh tương đối riêng.

Nếu Vũ Hán nổi bật với bán dẫn và chip nhớ, Hợp Phì cũng trở thành một địa điểm quan trọng của ngành bán dẫn và điện tử.

Hàng Châu lại có một hệ sinh thái khác.

Thành phố này nổi tiếng với các công ty công nghệ số và đang phát triển mạnh trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, robot và các ứng dụng công nghệ mới.

Trong khi đó, Thâm Quyến và Đông Quan có lợi thế đặc biệt về sản xuất phần cứng.

Thâm Quyến có hệ sinh thái điện tử rất sâu, từ thiết kế sản phẩm, linh kiện, bo mạch đến thiết bị hoàn chỉnh.

Đông Quan lại có thế mạnh sản xuất và chuỗi cung ứng.

Điều này tạo ra một mạng lưới công nghiệp mà trong đó các thành phố không nhất thiết phải cạnh tranh trực tiếp với nhau.

Thay vào đó, mỗi nơi có thể đảm nhận một phần khác nhau trong chuỗi giá trị công nghệ.

Đằng sau một công ty công nghệ là cả một hệ sinh thái

Một trong những bài học quan trọng từ Vũ Hán là không nên đánh giá sức mạnh công nghệ của một quốc gia chỉ bằng danh sách các công ty.

Điều quan trọng hơn là xem các công ty đó được nuôi dưỡng trong hệ sinh thái nào.

Một nhà máy chip cần kỹ sư.

Kỹ sư cần trường đại học và trung tâm nghiên cứu.

Nhà máy cần nhà cung cấp.

Nhà cung cấp cần logistics.

Tất cả cần nguồn vốn và thị trường.

Nếu những yếu tố này cùng tồn tại trong một khu vực, chi phí để xây dựng một doanh nghiệp công nghệ mới có thể giảm xuống đáng kể so với việc bắt đầu từ con số 0.

Đây là lý do các cụm công nghệ có xu hướng ngày càng mạnh hơn theo thời gian.

Một doanh nghiệp thành công thu hút nhân lực. Nhân lực thu hút doanh nghiệp mới. Doanh nghiệp mới tạo thêm nhà cung cấp. Nhà cung cấp tạo ra cơ hội cho những công ty khác.

Cuối cùng, một khu vực có thể hình thành lợi thế mà các đối thủ ở nơi khác rất khó sao chép trong thời gian ngắn.

COVID-19 không phải câu chuyện duy nhất về Vũ Hán

Trong nhiều năm, hình ảnh của Vũ Hán trong mắt thế giới bị chi phối mạnh bởi COVID-19.

Nhưng nếu chỉ nhìn thành phố này qua lăng kính đại dịch, người ta có thể bỏ qua một quá trình công nghiệp hóa và phát triển công nghệ đã diễn ra trong nhiều năm.

Vũ Hán là một đô thị lớn với hệ thống đại học, nghiên cứu và sản xuất tương đối đa dạng.

Sự phát triển của YMTC và khu công nghệ Đông Hồ cho thấy thành phố này đang muốn xây dựng một vai trò mới trong nền kinh tế công nghệ của Trung Quốc.

Đây cũng là lý do câu chuyện Vũ Hán đáng chú ý đối với những ai muốn hiểu Trung Quốc đang xây dựng năng lực công nghệ như thế nào.

Thay vì chỉ hỏi “Trung Quốc đã phát triển được con chip nào?”, câu hỏi sâu hơn là:

Trung Quốc đã tạo ra môi trường nào để các công ty có thể phát triển những con chip đó?

Bài toán lớn hơn của Trung Quốc: tự chủ công nghệ

Sự phát triển của ngành bán dẫn Trung Quốc diễn ra trong bối cảnh chuỗi cung ứng chip toàn cầu ngày càng bị phân mảnh.

Các hạn chế thương mại, kiểm soát xuất khẩu công nghệ và cạnh tranh Mỹ – Trung khiến khả năng tự chủ về bán dẫn trở thành vấn đề chiến lược.

Trong bối cảnh đó, những thành phố như Vũ Hán có vai trò không chỉ về kinh tế mà còn về công nghiệp và công nghệ.

Một doanh nghiệp như YMTC có thể được xem như một mắt xích trong nỗ lực xây dựng năng lực bán dẫn nội địa.

Tuy nhiên, tự chủ công nghệ không có nghĩa là một quốc gia có thể ngay lập tức thay thế toàn bộ chuỗi cung ứng quốc tế.

Ngành bán dẫn cực kỳ phức tạp, bao gồm thiết kế chip, vật liệu, thiết bị sản xuất, phần mềm thiết kế điện tử, đóng gói và kiểm thử.

Vì vậy, việc xây dựng một nhà máy lớn chỉ là một phần của bài toán.

Nhưng đó là một phần quan trọng.

Vũ Hán có thể trở thành Silicon Valley của ngành bán dẫn Trung Quốc?

So sánh Vũ Hán với Silicon Valley có thể hơi đơn giản hóa vấn đề.

Silicon Valley phát triển dựa trên một hệ sinh thái đặc biệt gồm đại học, vốn đầu tư mạo hiểm, doanh nghiệp công nghệ, văn hóa khởi nghiệp và thị trường toàn cầu.

Vũ Hán và Quang Cốc có mô hình khác.

Ở đây, vai trò của chính quyền địa phương, quy hoạch khu công nghệ, doanh nghiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp có liên quan đến chiến lược công nghiệp quốc gia và đầu tư quy mô lớn có thể nổi bật hơn.

Nhưng điểm giống nhau là hiệu ứng cụm công nghệ.

Khi doanh nghiệp, nhân lực, vốn, cơ sở nghiên cứu và nhà cung cấp tập trung tại một địa điểm, năng lực đổi mới và sản xuất có thể được khuếch đại.

Đây có thể là một trong những yếu tố quan trọng giúp giải thích vì sao Trung Quốc có thể phát triển nhanh trong một số lĩnh vực công nghệ.

Điều đáng chú ý không chỉ là YMTC

YMTC là cái tên nổi bật, nhưng câu chuyện lớn hơn nằm ở chính hệ sinh thái xung quanh doanh nghiệp này.

Một trung tâm bán dẫn thực sự cần nhiều lớp doanh nghiệp.

Từ nhà cung cấp vật liệu, thiết bị, hóa chất, khí công nghiệp đến các công ty kiểm thử, đóng gói, logistics và dịch vụ kỹ thuật.

Khi những lớp doanh nghiệp này cùng xuất hiện, một thành phố có thể chuyển từ việc “có một nhà máy chip” sang sở hữu một ngành công nghiệp chip.

Đó là sự khác biệt rất lớn.

Một nhà máy có thể được xây dựng trong vài năm.

Nhưng một hệ sinh thái công nghiệp cần thời gian dài hơn nhiều để hình thành.

Vũ Hán đang cho thấy Trung Quốc đang cố gắng xây dựng hệ sinh thái đó như thế nào.

Từ Vũ Hán, có thể nhìn thấy cách Trung Quốc xây dựng sức mạnh công nghệ

Câu chuyện về Vũ Hán cho thấy sức mạnh công nghệ không chỉ nằm trong phòng nghiên cứu hay trên bảng xếp hạng doanh nghiệp.

Nó còn nằm ở địa điểm mà doanh nghiệp được xây dựng, nguồn vốn được huy động, chính sách được triển khai và cách một thành phố kết nối doanh nghiệp với trường đại học, nhà cung cấp và thị trường.

YMTC là một ví dụ tiêu biểu.

Nhưng điều đáng quan tâm hơn là hệ sinh thái đã giúp một doanh nghiệp bán dẫn có thể phát triển tại Vũ Hán.

Từ Quang Cốc đến các khu công nghiệp ở phía đông thành phố, những nhà máy và trung tâm nghiên cứu đang tạo nên một diện mạo rất khác với hình ảnh Vũ Hán mà thế giới từng biết trong thời kỳ COVID-19.

Nếu muốn hiểu vì sao các công ty công nghệ Trung Quốc ngày càng trở thành đối thủ đáng chú ý trên thị trường toàn cầu, việc nhìn vào từng thành phố có thể quan trọng không kém việc nhìn vào từng doanh nghiệp.

Và Vũ Hán có thể chỉ là điểm khởi đầu để hiểu một câu chuyện lớn hơn: Trung Quốc đang xây dựng sức mạnh công nghệ không chỉ bằng doanh nghiệp, mà bằng cả những hệ sinh thái công nghiệp được thiết kế để nuôi dưỡng doanh nghiệp đó.

Câu hỏi về trung tâm công nghệ Vũ Hán Trung Quốc

1. Vì sao Vũ Hán được xem là trung tâm bán dẫn của Trung Quốc?

Vũ Hán có khu công nghệ Đông Hồ, nguồn nhân lực lớn từ hệ thống đại học và nghiên cứu, cùng các dự án bán dẫn quy mô lớn. YMTC là một trong những doanh nghiệp tiêu biểu góp phần tạo nên vị thế của thành phố trong ngành chip nhớ.

2. YMTC sản xuất loại chip nào?

YMTC tập trung vào chip nhớ NAND flash, loại bộ nhớ được sử dụng trong SSD, điện thoại, máy tính, máy chủ và nhiều thiết bị điện tử khác.

3. Vũ Hán có phải là trung tâm công nghệ duy nhất của Trung Quốc?

Không. Trung Quốc có nhiều cụm công nghệ. Vũ Hán nổi bật trong bán dẫn và một số lĩnh vực công nghệ cao, Hàng Châu mạnh về công nghệ số, AI và robot, trong khi Thâm Quyến và Đông Quan có thế mạnh lớn về phần cứng và chuỗi cung ứng điện tử.

4. Vì sao Trung Quốc muốn phát triển ngành bán dẫn nội địa?

Bán dẫn là nền tảng của điện tử, AI, máy chủ, ô tô và nhiều ngành công nghiệp hiện đại. Việc xây dựng năng lực nội địa giúp Trung Quốc giảm một phần sự phụ thuộc vào nguồn cung và công nghệ nước ngoài.

5. Khu công nghệ Đông Hồ có vai trò gì?

Đây là một trong những cụm công nghệ quan trọng của Vũ Hán, tập trung nhiều doanh nghiệp công nghệ, cơ sở nghiên cứu và các dự án công nghiệp. Khu vực này góp phần tạo ra hệ sinh thái hỗ trợ cho các ngành công nghệ cao.

6. Điều gì khiến mô hình phát triển công nghệ của Vũ Hán đáng chú ý?

Điểm đáng chú ý là thành phố không chỉ thu hút một doanh nghiệp riêng lẻ mà hướng tới hình thành cả hệ sinh thái gồm doanh nghiệp, nhân lực, hạ tầng, nghiên cứu, vốn và nhà cung cấp. Đây là mô hình có thể tạo ra lợi thế dài hạn cho ngành công nghệ.