Trump đưa chủ nghĩa tư bản nhà nước vào ngành dầu mỏ Venezuela: Thỏa thuận chưa từng có tiền lệ với NABEP

Thỏa thuận dầu mỏ mới giữa chính quyền Tổng thống Donald Trump và Venezuela đang tạo ra một tiền lệ đặc biệt trong chính sách năng lượng của Mỹ. Theo thỏa thuận, Văn phòng Vốn Chiến lược (OSC) thuộc Lầu Năm Góc sẽ nhận 35% cổ phần trong North America Blue Energy Partners (NABEP) – doanh nghiệp được trao quyền khai thác lượng dầu dự trữ đã được chứng minh lên tới khoảng 65 tỷ thùng tại Venezuela.

Nếu con số này được khai thác theo đúng kế hoạch, NABEP có thể vươn lên trở thành một trong những công ty dầu khí lớn nhất thế giới. Đáng chú ý hơn, Washington lần này không chỉ đóng vai trò hỗ trợ tài chính mà còn trực tiếp nắm giữ cổ phần trong một doanh nghiệp dầu mỏ.

Động thái này cho thấy chính sách của chính quyền Trump đang mở rộng khái niệm “chủ nghĩa tư bản nhà nước”, trong đó chính phủ Mỹ trực tiếp tham gia vào những lĩnh vực được xem là có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh quốc gia.

Mỹ nắm 35% cổ phần trong công ty dầu mỏ tại Venezuela

Theo các thông tin được Nhà Trắng công bố, OSC sẽ nhận 35% cổ phần của NABEP trong khuôn khổ thỏa thuận dầu mỏ với Venezuela.

Đây là điểm đặc biệt bởi trước đó Lầu Năm Góc từng khẳng định Văn phòng Vốn Chiến lược không nắm giữ cổ phần trong các công ty tư nhân. Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell từng cho biết vai trò của OSC chỉ giới hạn trong việc cung cấp hỗ trợ vốn dưới hình thức cho vay, bảo lãnh khoản vay hoặc hỗ trợ kỹ thuật theo thẩm quyền pháp luật.

Tuy nhiên, sau khi thỏa thuận Venezuela được công bố, Nhà Trắng xác nhận OSC sẽ nhận 35% cổ phần NABEP.

Một quan chức Mỹ sau đó cho biết cơ cấu cổ phần được thiết kế nhằm phù hợp với thẩm quyền pháp lý được trao cho OSC.

Sự thay đổi này lập tức thu hút sự chú ý bởi Washington đang bước vào một lĩnh vực mà chính phủ Mỹ trước đây hiếm khi trực tiếp sở hữu lợi ích kinh tế: ngành công nghiệp dầu mỏ.

65 tỷ thùng dầu và chiến lược địa chính trị của Washington

NABEP được trao quyền khai thác khoảng 65 tỷ thùng dầu dự trữ đã được chứng minh. Nếu quy mô tài nguyên này được khai thác hiệu quả, doanh nghiệp có thể trở thành một trong những tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới xét theo trữ lượng.

Nhưng đối với chính quyền Trump, giá trị của thỏa thuận dường như không chỉ nằm ở dầu mỏ.

Một quan chức Mỹ mô tả thỏa thuận này “trước hết và trên hết là về địa chính trị”. Theo lập luận của Washington, đây là cơ hội để Mỹ giành quyền kiểm soát và tiếp cận các mỏ dầu khí vốn trong thời gian dài chịu ảnh hưởng đáng kể của các công ty Trung Quốc và Nga.

Điều đó biến Venezuela từ một vấn đề năng lượng đơn thuần thành một phần của cuộc cạnh tranh chiến lược rộng lớn hơn giữa Mỹ, Trung Quốc và Nga.

Nguồn dầu giá ưu đãi mà Mỹ có quyền tiếp cận cũng được Nhà Trắng mô tả là nguồn lực có thể bổ sung cho Kho dự trữ dầu chiến lược, đồng thời cung cấp nguồn cung phục vụ các mục đích quân sự và những nhu cầu nhạy cảm khác.

Mỹ có thực sự mua phần lớn dầu của NABEP?

Không hoàn toàn.

Một quan chức Mỹ cho biết chính quyền Trump không dự kiến sử dụng quyền ưu tiên mua đối với khoảng 80% sản lượng còn lại của NABEP.

Quyền ưu tiên mua được xem như một dạng chính sách bảo hiểm dài hạn. Mỹ có thể sử dụng quyền này trong trường hợp xảy ra khủng hoảng nguồn cung hoặc những tình huống đặc biệt liên quan đến an ninh quốc gia.

Điều này cho thấy Washington không nhất thiết muốn trở thành khách hàng chính của toàn bộ sản lượng NABEP. Mục tiêu lớn hơn là duy trì quyền tiếp cận nguồn tài nguyên chiến lược khi cần thiết.

Vì sao các tập đoàn dầu khí Mỹ vẫn thận trọng với Venezuela?

Một nghịch lý lớn của thỏa thuận NABEP là chính quyền Trump muốn thu hút đầu tư tư nhân vào Venezuela, nhưng nhiều tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ vẫn tỏ ra thận trọng.

Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cho rằng sự hiện diện của chính phủ Mỹ có thể giúp tăng niềm tin của nhà đầu tư tư nhân đối với Venezuela.

Ông nhấn mạnh thỏa thuận với NABEP không nhằm thay thế các công ty tư nhân. Chính phủ Mỹ cũng không có ý định trực tiếp vận hành hoặc sản xuất dầu tại các mỏ của Venezuela.

Tuy nhiên, lịch sử của Venezuela khiến nhiều doanh nghiệp Mỹ vẫn dè dặt.

Năm 2007, chính phủ xã hội chủ nghĩa tại Caracas đã quốc hữu hóa nhiều tài sản công nghiệp, tạo ra những tổn thất đáng kể đối với các công ty nước ngoài.

Giám đốc điều hành ExxonMobil Darren Woods từng nói với Tổng thống Trump rằng Venezuela là thị trường “không thể đầu tư” trong một cuộc họp được truyền hình trực tiếp tại Nhà Trắng hồi tháng 1.

Trong khi đó, Giám đốc điều hành ConocoPhillips Ryan Lance cho biết công ty chưa có kế hoạch trở lại Venezuela cho đến khi các khoản tiền mà Caracas còn nợ được thu hồi.

Chevron là ngoại lệ đáng chú ý

Chevron hiện là tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ vẫn đang hoạt động tại Venezuela.

Trong tuần này, Chevron công bố một thỏa thuận riêng trị giá khoảng 7 tỷ USD nhằm tăng gấp đôi sản lượng tại Venezuela vào năm 2031.

Điều này cho thấy các tập đoàn dầu khí lớn không hoàn toàn từ bỏ Venezuela, nhưng họ muốn có những điều kiện pháp lý và tài chính đủ chắc chắn trước khi cam kết vốn dài hạn.

Theo nhận định của chuyên gia Lincicome, NABEP xuất hiện một phần vì khu vực tư nhân chưa sẵn sàng đầu tư quy mô lớn vào Venezuela. Chính vì vậy, ông đặt câu hỏi liệu sự xuất hiện của một doanh nghiệp có sự tham gia trực tiếp của chính phủ Mỹ có thực sự khiến dòng vốn tư nhân tăng lên hay không.

Hồ sơ của CEO NABEP gây tranh luận

Một trong những vấn đề gây chú ý khác là hồ sơ của CEO NABEP Betancourt.

Một quan chức Mỹ cho biết chính quyền Trump lựa chọn hợp tác với NABEP vì CEO của doanh nghiệp này được đánh giá là một nhà điều hành dầu khí có kinh nghiệm và từng hỗ trợ chính phủ Mỹ trong quá khứ.

Tuy nhiên, Betancourt từng đối mặt với các cáo buộc liên quan đến rửa tiền và tham nhũng. Ông chưa bị buộc tội hình sự và phủ nhận mọi hành vi sai trái.

Khi được hỏi về vấn đề này, một quan chức Mỹ thừa nhận rằng Washington không coi đây là một sự lựa chọn hoàn hảo.

Lập luận của chính quyền Mỹ là kinh nghiệm thực tế của Betancourt trong ngành dầu khí có thể giúp đưa các mỏ dầu của Venezuela trở lại hoạt động, tạo ra nguồn doanh thu cần thiết cho quốc gia này sau nhiều năm khủng hoảng.

Theo thông tin do NABEP công bố, tập đoàn Betancourt đã nâng sản lượng của doanh nghiệp tại Venezuela từ khoảng 18.000 thùng/ngày lên hơn 200.000 thùng/ngày.

NABEP hiện tuyên bố mình đã trở thành nhà sản xuất dầu tư nhân lớn thứ hai tại Venezuela.

Doanh nghiệp cũng cho biết thỏa thuận mới có thể tạo ra gần 100 tỷ USD đầu tư vào ngành dầu mỏ Venezuela. Mục tiêu trong ngắn hạn là nâng sản lượng lên hơn 1 triệu thùng/ngày.

Bất ổn pháp lý có thể trở thành rủi ro lớn nhất

Dù có quy mô lớn, thỏa thuận NABEP vẫn đối mặt với câu hỏi quan trọng: Chính phủ Mỹ có cơ sở pháp lý nào để trực tiếp sở hữu cổ phần trong một công ty dầu mỏ tư nhân?

Peter Harrell, cựu cố vấn kinh tế quốc tế tại Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thời Tổng thống Joe Biden, cho rằng chính quyền Trump dường như chưa đưa ra đầy đủ lý lẽ hoặc cơ sở pháp lý giải thích tại sao chính phủ có thể thực hiện thương vụ này.

Sự khác biệt giữa tuyên bố trước và sau khi thỏa thuận được công bố càng khiến vấn đề trở nên đáng chú ý.

Trước khi thỏa thuận được công bố, Lầu Năm Góc từng nói OSC không sở hữu cổ phần trong các công ty tư nhân và chỉ được phép cung cấp hỗ trợ vốn theo các hình thức được luật định.

Sau đó, Nhà Trắng xác nhận OSC sẽ nhận 35% NABEP.

Điều này có thể tạo ra tranh luận pháp lý kéo dài, đặc biệt nếu chính quyền tiếp theo có quan điểm khác về phạm vi quyền hạn của OSC.

Thỏa thuận Venezuela có thể tồn tại bao lâu?

Một câu hỏi lớn khác liên quan đến yếu tố chính trị.

Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy, cho rằng nếu một ứng viên Dân chủ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2028, thỏa thuận có thể được xem xét lại và thậm chí bị chấm dứt.

Ngay cả trong trường hợp một tổng thống Cộng hòa tiếp quản Nhà Trắng, rủi ro vẫn chưa biến mất. Chính quyền Venezuela trong tương lai cũng có thể tìm cách hủy bỏ hoặc thay đổi thỏa thuận.

Điều này tạo ra một nghịch lý.

Mục tiêu của Washington là giảm rủi ro cho các nhà đầu tư tư nhân trong dài hạn. Nhưng bản thân sự tham gia của chính phủ Mỹ lại khiến thương vụ phụ thuộc nhiều hơn vào những thay đổi chính trị tại Washington và Caracas.

McNally nhận định những rủi ro chính trị đáng kể ở cả hai phía có thể hạn chế tác động của kế hoạch đối với dòng vốn tư nhân.

Vì sao thỏa thuận NABEP quan trọng với thị trường dầu mỏ?

Venezuela sở hữu một trong những nguồn tài nguyên dầu mỏ lớn nhất thế giới, nhưng ngành công nghiệp dầu khí của nước này đã suy giảm nghiêm trọng trong nhiều năm.

Nếu NABEP thực hiện được kế hoạch nâng sản lượng lên hơn 1 triệu thùng/ngày, nguồn cung dầu của Venezuela có thể tăng đáng kể.

Điều này có thể tác động đến:

• Nguồn cung dầu toàn cầu.
• Cân bằng cung – cầu trên thị trường năng lượng.
• Chiến lược dự trữ dầu của Mỹ.
• Vị thế của Trung Quốc và Nga tại Venezuela.
• Khả năng thu hút vốn quốc tế vào ngành dầu khí Venezuela.
• Quan hệ địa chính trị giữa Washington và Caracas.

Tuy nhiên, sản lượng thực tế sẽ phụ thuộc vào khả năng huy động vốn, cơ sở hạ tầng, nhân lực, công nghệ, môi trường pháp lý và sự ổn định chính trị.

Nói cách khác, 65 tỷ thùng dầu trong lòng đất không đồng nghĩa với 65 tỷ thùng có thể nhanh chóng đưa ra thị trường.

Thỏa thuận giữa chính quyền Donald Trump, Venezuela và North America Blue Energy Partners đang mở ra một chương mới trong chính sách năng lượng của Mỹ.

Điểm khác biệt không chỉ nằm ở quy mô 65 tỷ thùng dầu dự trữ, mục tiêu sản lượng hơn 1 triệu thùng/ngày hay kế hoạch đầu tư gần 100 tỷ USD, mà còn nằm ở việc chính phủ Mỹ lần đầu tiên thể hiện vai trò trực tiếp hơn trong quyền sở hữu một doanh nghiệp dầu mỏ.

Washington cho rằng sự hiện diện của chính phủ có thể giúp giảm rủi ro và thu hút dòng vốn tư nhân vào Venezuela. Nhưng các vấn đề về pháp lý, hồ sơ của lãnh đạo NABEP, lịch sử quốc hữu hóa tài sản và nguy cơ thay đổi chính quyền vẫn là những biến số khó bỏ qua.

Về bản chất, đây không đơn thuần là một thương vụ dầu mỏ. Nó là sự kết hợp giữa năng lượng, an ninh quốc gia, đầu tư và địa chính trị.

Nếu kế hoạch thành công, Venezuela có thể trở lại đáng kể trên bản đồ năng lượng toàn cầu, trong khi Mỹ tăng quyền tiếp cận một nguồn tài nguyên chiến lược ngay tại khu vực có tầm quan trọng địa chính trị cao.

Nhưng nếu các rủi ro pháp lý và chính trị không được giải quyết, thỏa thuận chưa từng có tiền lệ này cũng có thể trở thành một trong những thử nghiệm gây tranh cãi nhất của chính sách “tư bản nhà nước” dưới thời Trump

Câu hỏi thường gặp về thỏa thuận giữa Mỹ và NABEP

Thỏa thuận giữa Mỹ và NABEP có gì đặc biệt?

Điểm đặc biệt là chính phủ Mỹ, thông qua Văn phòng Vốn Chiến lược thuộc Lầu Năm Góc, sẽ nhận 35% cổ phần NABEP. Đây là bước đi hiếm thấy khi Washington trực tiếp sở hữu lợi ích trong một doanh nghiệp dầu mỏ tư nhân.

NABEP có bao nhiêu dầu dự trữ?

Theo thông tin được đưa ra trong thỏa thuận, NABEP được trao quyền khai thác khoảng 65 tỷ thùng dầu dự trữ đã được chứng minh.

Mỹ có mua toàn bộ dầu của NABEP không?

Không. Một quan chức Mỹ cho biết Washington không dự kiến sử dụng quyền ưu tiên mua đối với khoảng 80% sản lượng còn lại. Quyền này chủ yếu được xem như công cụ bảo đảm nguồn cung trong các tình huống khủng hoảng hoặc nhu cầu chiến lược.

Các công ty dầu khí Mỹ có quay lại Venezuela không?

Chevron vẫn đang hoạt động tại Venezuela và đã công bố kế hoạch đầu tư khoảng 7 tỷ USD nhằm tăng sản lượng. Tuy nhiên, nhiều tập đoàn lớn khác vẫn thận trọng do những rủi ro liên quan đến tài sản, pháp lý và các khoản nợ lịch sử.

Thỏa thuận có thể bị hủy trong tương lai không?

Có khả năng. Thay đổi chính quyền tại Mỹ hoặc Venezuela có thể dẫn tới việc xem xét, sửa đổi hoặc thậm chí chấm dứt thỏa thuận. Đây là một trong những rủi ro lớn đối với các khoản đầu tư dài hạn.