Thâm hụt ngân sách Mỹ tiến sát 1.4 nghìn tỷ USD: Chi tiêu tăng nhanh hơn nguồn thu, áp lực tài khóa ngày càng lớn

Ngân sách liên bang Hoa Kỳ tiếp tục ghi nhận mức thâm hụt lớn trong năm tài chính 2026, phản ánh áp lực ngày càng tăng đối với tài khóa của nền kinh tế lớn nhất thế giới. Theo báo cáo đánh giá ngân sách hàng tháng mới nhất của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hoa Kỳ (Congressional Budget Office – CBO), thâm hụt ngân sách liên bang đã đạt khoảng 1,37 nghìn tỷ USD trong chín tháng đầu năm tài chính 2026, cao hơn cùng kỳ năm trước.

Con số này cho thấy tốc độ gia tăng chi tiêu của chính phủ vẫn vượt xa mức tăng nguồn thu, bất chấp doanh thu từ thuế và thuế quan đều cải thiện đáng kể. Diễn biến này tiếp tục làm dấy lên những tranh luận về tính bền vững của chính sách tài khóa Mỹ trong bối cảnh nợ công và chi phí lãi vay đều ở mức cao.

Thâm hụt ngân sách tăng thêm khoảng 35 tỷ USD so với năm 2025

Theo ước tính của CBO, mức thâm hụt ngân sách trong chín tháng đầu năm tài chính 2026 cao hơn khoảng 35 tỷ USD so với mức 1,34 nghìn tỷ USD của cùng kỳ năm tài chính 2025.

Mặc dù mức tăng không quá lớn so với quy mô ngân sách liên bang, nhưng xu hướng này cho thấy những nỗ lực cải thiện cân đối thu – chi vẫn chưa mang lại hiệu quả rõ rệt.

Trong bối cảnh nền kinh tế Mỹ vẫn duy trì tăng trưởng và thị trường lao động tương đối ổn định, nhiều chuyên gia cho rằng việc thâm hụt tiếp tục gia tăng là dấu hiệu cho thấy áp lực chi tiêu đang lớn hơn kỳ vọng.

Doanh thu ngân sách tăng nhờ thuế thu nhập và thuế quan

Một điểm tích cực trong báo cáo là nguồn thu ngân sách liên bang vẫn tăng so với cùng kỳ năm trước.

Theo CBO, tổng doanh thu trong chín tháng đầu năm tài chính đạt khoảng 4,15 nghìn tỷ USD, tăng 142 tỷ USD so với năm 2025.

Động lực chính đến từ:

• Thu thuế thu nhập cá nhân tăng.
• Thuế lương tăng nhờ thị trường lao động duy trì ổn định.
• Thuế hải quan tăng mạnh sau khi các mức thuế quan được điều chỉnh.

Đáng chú ý, nguồn thu từ thuế hải quan tăng thêm khoảng 55 tỷ USD, tương đương mức tăng 51%, góp phần cải thiện nguồn thu ngân sách liên bang.

Tuy nhiên, mức tăng này bị bù đắp một phần bởi sự suy giảm đáng kể của thuế thu nhập doanh nghiệp, giảm khoảng 86 tỷ USD, tương đương 24% so với cùng kỳ năm trước.

Chi tiêu tăng nhanh hơn tốc độ tăng nguồn thu

Mặc dù doanh thu tăng, tổng chi tiêu của chính phủ liên bang còn tăng nhanh hơn.

Theo CBO, tổng chi ngân sách đã đạt khoảng 5,52 nghìn tỷ USD, tăng 178 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước.

Sự chênh lệch giữa tốc độ tăng thu và tăng chi tiếp tục khiến khoảng cách ngân sách ngày càng mở rộng.

Các khoản chi lớn nhất tập trung vào:

• An sinh xã hội.
• Medicare.
• Medicaid.
• Chi phí lãi vay nợ công.
• Quốc phòng.

Đây đều là những khoản chi khó cắt giảm trong ngắn hạn do liên quan trực tiếp đến chính sách phúc lợi và an ninh quốc gia.

Chi cho an sinh xã hội và y tế tiếp tục leo thang

Theo báo cáo, riêng ba chương trình lớn gồm An sinh Xã hội, Medicare và Medicaid đã tăng thêm khoảng 169 tỷ USD, tương đương 7% so với năm trước.

Nguyên nhân chủ yếu là:

• Số người thụ hưởng ngày càng nhiều.
• Dân số già hóa.
• Chi phí chăm sóc y tế tăng.
• Mức trợ cấp bình quân được điều chỉnh cao hơn.

Các chuyên gia nhận định đây là xu hướng mang tính dài hạn và sẽ tiếp tục tạo áp lực lên ngân sách liên bang trong nhiều năm tới nếu không có các cải cách về chính sách an sinh.

Chi phí lãi nợ công tiếp tục tăng mạnh

Bên cạnh chi tiêu phúc lợi, chi phí trả lãi nợ quốc gia cũng tăng đáng kể.

Theo CBO, khoản chi này tăng khoảng 98 tỷ USD, tương đương 13% so với cùng kỳ năm trước.

Hai nguyên nhân chính được chỉ ra gồm:

• Quy mô nợ công của Mỹ tiếp tục mở rộng.
• Lãi suất trái phiếu chính phủ duy trì ở mức cao hơn so với các năm trước.

Việc chi phí lãi vay tăng nhanh đồng nghĩa với việc ngân sách phải dành nhiều nguồn lực hơn để thanh toán nghĩa vụ tài chính, qua đó làm giảm dư địa dành cho đầu tư công hoặc các chương trình phát triển khác.

Quốc phòng tiếp tục là lĩnh vực chi tiêu lớn

Chi ngân sách dành cho quốc phòng cũng tăng khoảng 30 tỷ USD, tương đương 5% so với cùng kỳ năm trước.

Trong bối cảnh môi trường địa chính trị toàn cầu còn nhiều biến động, ngân sách quốc phòng của Mỹ vẫn duy trì xu hướng tăng nhằm đáp ứng các yêu cầu về hiện đại hóa lực lượng và đảm bảo năng lực phòng thủ.

Một số lĩnh vực ghi nhận mức cắt giảm đáng kể

Bên cạnh các khoản chi tăng mạnh, báo cáo của CBO cũng ghi nhận một số lĩnh vực được cắt giảm ngân sách.

Cụ thể:

• Bộ Giáo dục giảm khoảng 55 tỷ USD, tương đương 55%, chủ yếu do chi phí ước tính cho các khoản vay sinh viên chưa thanh toán giảm.
• Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) giảm khoảng 20 tỷ USD, tương đương 61%.
• Bộ An ninh Nội địa giảm khoảng 13 tỷ USD, tương đương 15%.
• Bộ Thương mại giảm khoảng 10 tỷ USD, tương đương 51%.

Những điều chỉnh này giúp tiết giảm một phần chi tiêu, song chưa đủ để bù đắp mức tăng mạnh từ các khoản chi bắt buộc khác.

Chuyên gia cảnh báo thâm hụt có thể tiếp tục tăng

Bình luận về báo cáo mới, Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có Trách nhiệm, cho rằng thâm hụt ngân sách năm tài chính 2026 nhiều khả năng sẽ tiếp tục vượt mức của năm 2025.

Theo bà, sau giai đoạn thâm hụt có dấu hiệu giảm nhờ nguồn thu từ thuế quan và một số yếu tố chi tiêu mang tính tạm thời, các chính sách cắt giảm thuế cùng với việc mở rộng chi tiêu mới đang khiến ngân sách liên bang quay trở lại xu hướng thâm hụt lớn hơn.

Giới phân tích nhận định nếu xu hướng này kéo dài, chính phủ Mỹ sẽ phải tiếp tục phát hành thêm trái phiếu để tài trợ cho thâm hụt, qua đó làm gia tăng nợ công và chi phí lãi vay trong những năm tới.

Triển vọng tài khóa vẫn là bài toán lớn của nước Mỹ

Việc doanh thu ngân sách tăng cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn tạo ra nguồn thu đáng kể cho chính phủ. Tuy nhiên, tốc độ gia tăng chi tiêu, đặc biệt là các khoản chi bắt buộc như an sinh xã hội, chăm sóc y tế và lãi vay nợ công, đang khiến việc thu hẹp thâm hụt trở nên khó khăn hơn.

Trong thời gian tới, chính sách thuế, chi tiêu công và định hướng tài khóa của chính phủ sẽ tiếp tục là những yếu tố được thị trường tài chính toàn cầu theo dõi sát sao, bởi chúng có thể tác động đến lãi suất, lợi suất trái phiếu và triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ.