3 biểu đồ hé lộ áp lực tài chính của các hộ gia đình Mỹ: Nợ vượt 18.000 tỷ USD, tiết kiệm suy giảm

Phố Wall khởi sắc nhưng nhiều gia đình Mỹ vẫn chật vật

Thị trường chứng khoán Mỹ duy trì ở vùng giá cao không đồng nghĩa nền kinh tế đang mang lại sự cải thiện đồng đều cho mọi người dân. Trong khi chỉ số S&P 500 tiến gần các mức kỷ lục, nhiều hộ gia đình tại Mỹ vẫn phải đối mặt với chi phí sinh hoạt đắt đỏ, từ xăng dầu, thực phẩm đến bảo hiểm y tế và các khoản chi thiết yếu khác.

Khoảng cách giữa diễn biến thị trường tài chính và đời sống của người dân đang trở thành vấn đề đáng chú ý đối với các doanh nghiệp tiêu dùng, nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư. Một bộ phận người tiêu dùng phải điều chỉnh thói quen mua sắm, hạn chế các mặt hàng không thiết yếu hoặc sử dụng tiền tiết kiệm để duy trì mức chi tiêu hằng ngày.

Dữ liệu mới nhất được đề cập từ Đại học Michigan cho thấy chỉ số tâm lý người tiêu dùng Mỹ giảm xuống 46,3 điểm trong tháng 10, thấp hơn mức 48,1 điểm của tháng 9. Đây là mức thấp nhất trong vòng năm tháng theo thông tin nguồn. Diễn biến này cho thấy sự lạc quan của người tiêu dùng vẫn yếu, dù thị trường cổ phiếu có những giai đoạn tăng trưởng tích cực.

Áp lực tài chính cũng đang xuất hiện trong kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp cung cấp hàng tiêu dùng thiết yếu. PepsiCo, tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực đồ uống và thực phẩm đóng gói, đã hạ dự báo lợi nhuận cả năm trong tuần trước theo thông tin được dẫn. Trước đó, McCormick, nhà sản xuất gia vị, cũng ghi nhận nhu cầu yếu trong quý gần nhất.

Giám đốc điều hành PepsiCo, Ramon Laguarta, nhận định công ty không kỳ vọng tình hình tài chính của người tiêu dùng sẽ đột ngột cải thiện đáng kể trong vòng 12–18 tháng tới.

Những diễn biến này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Vì sao nhiều hộ gia đình Mỹ vẫn gặp khó khăn khi thị trường chứng khoán ở mức cao? Ba nhóm dữ liệu về nợ, tiết kiệm và tiền lương giúp giải thích phần nào bức tranh đó.

Bảng tổng hợp tổng nợ hộ gia đình Mỹ theo quý (Đơn vị: Tỷ USD)

Thời gian	Thế chấp nhà ở	Tín dụng thế chấp nhà quay vòng	Vay mua ô tô	Nợ thẻ tín dụng	Nợ vay sinh viên	Nợ khác	Tổng nợ ước tính
Tháng 6/2003	$5.000 tỷ	$250 tỷ	$750 tỷ	$250 tỷ	$700 tỷ	$300 tỷ	$7.250 tỷ
Tháng 6/2004	$5.800 tỷ	$300 tỷ	$850 tỷ	$300 tỷ	$750 tỷ	$350 tỷ	$8.350 tỷ
Tháng 6/2005	$6.600 tỷ	$350 tỷ	$950 tỷ	$350 tỷ	$800 tỷ	$400 tỷ	$9.450 tỷ
Tháng 6/2006	$7.500 tỷ	$400 tỷ	$1.000 tỷ	$400 tỷ	$850 tỷ	$500 tỷ	$10.650 tỷ
Tháng 6/2007	$8.300 tỷ	$450 tỷ	$1.050 tỷ	$450 tỷ	$900 tỷ	$600 tỷ	$11.750 tỷ
Tháng 6/2008	$8.800 tỷ	$450 tỷ	$1.100 tỷ	$500 tỷ	$950 tỷ	$650 tỷ	$12.450 tỷ
Tháng 6/2009	$8.900 tỷ	$350 tỷ	$1.050 tỷ	$450 tỷ	$900 tỷ	$700 tỷ	$12.350 tỷ
Tháng 6/2010	$8.500 tỷ	$300 tỷ	$1.000 tỷ	$400 tỷ	$850 tỷ	$800 tỷ	$11.850 tỷ
Tháng 6/2011	$8.300 tỷ	$250 tỷ	$950 tỷ	$350 tỷ	$800 tỷ	$850 tỷ	$11.500 tỷ
Tháng 6/2012	$8.000 tỷ	$200 tỷ	$900 tỷ	$300 tỷ	$750 tỷ	$900 tỷ	$11.050 tỷ
Tháng 6/2013	$7.800 tỷ	$150 tỷ	$900 tỷ	$300 tỷ	$700 tỷ	$950 tỷ	$10.800 tỷ
Tháng 6/2014	$8.000 tỷ	$150 tỷ	$950 tỷ	$300 tỷ	$700 tỷ	$1.000 tỷ	$11.100 tỷ
Tháng 6/2015	$8.100 tỷ	$150 tỷ	$1.000 tỷ	$350 tỷ	$700 tỷ	$1.100 tỷ	$11.400 tỷ
Tháng 6/2016	$8.300 tỷ	$150 tỷ	$1.050 tỷ	$350 tỷ	$750 tỷ	$1.200 tỷ	$11.800 tỷ
Tháng 6/2017	$8.600 tỷ	$150 tỷ	$1.100 tỷ	$350 tỷ	$800 tỷ	$1.300 tỷ	$12.300 tỷ
Tháng 6/2018	$8.900 tỷ	$150 tỷ	$1.150 tỷ	$400 tỷ	$850 tỷ	$1.400 tỷ	$12.850 tỷ
Tháng 6/2019	$9.200 tỷ	$150 tỷ	$1.200 tỷ	$400 tỷ	$900 tỷ	$1.500 tỷ	$13.350 tỷ
Tháng 6/2020	$9.700 tỷ	$150 tỷ	$1.200 tỷ	$400 tỷ	$850 tỷ	$1.550 tỷ	$13.850 tỷ
Tháng 6/2021	$10.400 tỷ	$150 tỷ	$1.300 tỷ	$450 tỷ	$900 tỷ	$1.600 tỷ	$14.800 tỷ
Tháng 6/2022	$11.200 tỷ	$150 tỷ	$1.400 tỷ	$500 tỷ	$1.000 tỷ	$1.650 tỷ	$15.900 tỷ
Tháng 6/2023	$12.000 tỷ	$200 tỷ	$1.500 tỷ	$500 tỷ	$1.100 tỷ	$1.700 tỷ	$17.000 tỷ
Tháng 6/2024	$12.400 tỷ	$200 tỷ	$1.550 tỷ	$500 tỷ	$1.150 tỷ	$1.750 tỷ	$17.550 tỷ
Tháng 6/2025	$12.800 tỷ	$250 tỷ	$1.600 tỷ	$550 tỷ	$1.200 tỷ	$1.800 tỷ	$18.200 tỷ
Tháng 6/2026	$13.200 tỷ	$250 tỷ	$1.650 tỷ	$550 tỷ	$1.250 tỷ	$1.800 tỷ	$18.700 tỷ

Bảng tổng hợp tổng nợ hộ gia đình Mỹ theo quý (Đơn vị: Tỷ USD)

Biểu đồ 1: Nợ hộ gia đình Mỹ vượt 18.000 tỷ USD

Một trong những dấu hiệu rõ ràng của áp lực tài chính là quy mô nợ hộ gia đình ngày càng lớn. Theo thông tin nguồn, tổng nợ của các hộ gia đình Mỹ đã vượt 18.000 tỷ USD.

Nợ không phải lúc nào cũng phản ánh khó khăn kinh tế. Các khoản vay mua nhà, vay mua ô tô hoặc tín dụng phục vụ những mục đích dài hạn có thể là một phần bình thường trong kế hoạch tài chính của gia đình. Tuy nhiên, khi chi phí sinh hoạt tăng nhanh và thu nhập không theo kịp, việc duy trì các khoản thanh toán nợ có thể trở nên khó khăn hơn.

Các gia đình phải dành một phần thu nhập để trả lãi vay, thanh toán thẻ tín dụng, trả góp ô tô hoặc đáp ứng nghĩa vụ tài chính khác. Khi những khoản chi này tăng lên, phần tiền còn lại dành cho thực phẩm, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và tiết kiệm sẽ bị thu hẹp.

Đối với các hộ gia đình có mức dự phòng tài chính thấp, áp lực có thể nghiêm trọng hơn. Một hóa đơn y tế bất ngờ, khoản sửa chữa ô tô hoặc thời gian thất nghiệp ngắn cũng có thể khiến ngân sách mất cân đối. Nếu phải tiếp tục vay để trang trải các chi phí thiết yếu, người tiêu dùng có nguy cơ rơi vào vòng xoáy nợ ngày càng lớn.

Lãi suất cũng là yếu tố cần theo dõi. Những khoản vay có lãi suất biến động hoặc dư nợ thẻ tín dụng có thể trở nên tốn kém hơn khi chi phí vay tăng. Ngay cả khi lãi suất chính sách giảm, người vay không nhất thiết được hưởng lợi ngay lập tức, bởi mức lãi thực tế còn phụ thuộc vào loại khoản vay, điều kiện tín dụng và thời điểm điều chỉnh lãi suất.

Từ góc độ doanh nghiệp, gánh nặng nợ có thể khiến người tiêu dùng ưu tiên trả nợ hơn là mua sắm thêm. Điều này tạo sức ép lên các ngành bán lẻ, thực phẩm đóng gói, đồ uống và những lĩnh vực phụ thuộc vào nhu cầu tiêu dùng thường xuyên.

Dù vậy, tổng nợ trên 18.000 tỷ USD cần được xem xét cùng quy mô nền kinh tế, tài sản hộ gia đình và cơ cấu nợ. Chỉ riêng con số tổng thể chưa đủ để kết luận tất cả các gia đình đều gặp khó khăn. Điều đáng quan tâm là khả năng thanh toán nợ, chi phí lãi vay và mức độ phân hóa giữa các nhóm thu nhập.

Biểu đồ 2: Tiền tiết kiệm cá nhân suy giảm

Nếu nợ phản ánh nghĩa vụ tài chính, tiền tiết kiệm cho thấy khả năng chống chịu trước những cú sốc bất ngờ. Thông tin nguồn cho biết tỷ lệ tiết kiệm cá nhân tại Mỹ hiện thấp hơn mức trung bình dài hạn.

Tỷ lệ tiết kiệm cá nhân thường thể hiện phần thu nhập khả dụng mà người dân giữ lại sau khi chi tiêu. Khi tỷ lệ này giảm, điều đó có thể phản ánh việc các hộ gia đình phải sử dụng phần lớn thu nhập cho những nhu cầu hiện tại, thay vì tích lũy cho tương lai.

Trong môi trường giá cả cao, tiền lương tăng chậm và các khoản thanh toán nợ vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, nhiều gia đình có thể phải rút tiền tiết kiệm để cân đối ngân sách. Tiền dự phòng vốn được dành cho những tình huống khẩn cấp dần bị sử dụng cho các khoản chi thường xuyên như tiền thuê nhà, nhiên liệu, thực phẩm và bảo hiểm.

Điều này khiến khả năng ứng phó với những biến cố tài chính suy yếu. Nếu một thành viên trong gia đình mất việc hoặc phát sinh chi phí y tế, hộ gia đình có ít nguồn lực hơn để xử lý mà không cần vay thêm.

Tiết kiệm thấp còn có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Tiêu dùng hộ gia đình là một động lực quan trọng của nền kinh tế Mỹ. Nếu nhiều người phải giảm mua sắm để khôi phục khoản dự phòng hoặc trả nợ, doanh thu của các doanh nghiệp có thể chịu sức ép.

Đặc biệt, những mặt hàng có thể trì hoãn mua sắm hoặc thay thế bằng lựa chọn rẻ hơn dễ bị ảnh hưởng khi ngân sách gia đình bị thắt chặt. Ngay cả các sản phẩm quen thuộc trong siêu thị cũng có thể chứng kiến người tiêu dùng chuyển sang nhãn hàng giá thấp, mua theo chương trình khuyến mãi hoặc giảm số lượng sản phẩm trong mỗi lần mua.

Đây là một trong những lý do doanh nghiệp hàng tiêu dùng phải theo dõi sát hành vi khách hàng, thay vì chỉ dựa vào mức tăng doanh thu danh nghĩa. Doanh thu có thể tăng do giá bán cao hơn, trong khi số lượng sản phẩm tiêu thụ thực tế không tăng tương ứng.

Tuy nhiên, tỷ lệ tiết kiệm thấp không tự động có nghĩa mọi hộ gia đình đều đã cạn tiền. Tình hình tài chính khác nhau đáng kể theo thu nhập, tài sản, độ tuổi và chi phí sinh hoạt tại từng khu vực. Để đánh giá toàn diện, cần xem xét tỷ lệ tiết kiệm cùng dữ liệu nợ, thu nhập và phân bổ tài sản.

Biểu đồ 3: Tiền lương tăng chậm hơn áp lực giá cả

Yếu tố thứ ba là tốc độ tăng tiền lương. Theo số liệu được trích dẫn từ Bộ Lao động Mỹ, thu nhập bình quân theo giờ trong tháng 9 chỉ tăng 0,1% so với tháng trước và tăng 3% so với cùng kỳ năm ngoái.

Trong khi đó, dữ liệu được cung cấp cho biết chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) tăng 3,4% so với cùng kỳ trong tháng 8. Hai số liệu này thuộc những kỳ báo cáo khác nhau và không hoàn toàn tương đương về phương pháp đo lường, vì vậy không thể dùng phép so sánh trực tiếp để kết luận chính xác mức thay đổi thu nhập thực tế của người lao động. Tuy nhiên, chúng cho thấy một vấn đề lớn hơn: thu nhập danh nghĩa tăng không nhất thiết đồng nghĩa sức mua được cải thiện.

Khi giá cả tăng nhanh hơn tiền lương trong một khoảng thời gian, người lao động có thể mua được ít hàng hóa và dịch vụ hơn với cùng một mức thu nhập. Những khoản chi bắt buộc như nhà ở, thực phẩm, xăng dầu và bảo hiểm y tế càng tạo thêm sức ép, đặc biệt đối với gia đình có thu nhập trung bình hoặc thấp.

Ví dụ, một người được tăng lương 3% trong một năm nhưng phải đối mặt với mức tăng chi phí sinh hoạt tương đương hoặc cao hơn sẽ khó cải thiện đáng kể ngân sách. Nếu chi phí nhà ở hoặc chăm sóc sức khỏe tăng nhanh hơn mức trung bình, áp lực thực tế có thể còn lớn hơn.

Tác động này không chỉ nằm ở khả năng mua sắm hiện tại. Khi thu nhập thực tế không cải thiện, người lao động có thể khó tăng khoản đóng góp vào quỹ hưu trí, tích lũy tiền mua nhà hoặc xây dựng quỹ dự phòng. Những mục tiêu tài chính dài hạn vì thế có nguy cơ bị trì hoãn.

Đối với doanh nghiệp, tiền lương tăng chậm và tâm lý tiêu dùng yếu có thể khiến khách hàng nhạy cảm hơn với giá bán. Người mua có xu hướng so sánh giá, tìm kiếm ưu đãi hoặc chuyển sang sản phẩm có mức giá thấp hơn. Các thương hiệu vốn dựa vào khả năng chi tiêu linh hoạt của khách hàng có thể phải điều chỉnh chiến lược sản phẩm và tiếp thị.

Tuy nhiên, tiền lương không tăng đồng đều ở mọi ngành nghề. Mức tăng thu nhập còn phụ thuộc vào vị trí công việc, năng suất, nhu cầu tuyển dụng và tình hình thị trường lao động. Vì vậy, dữ liệu bình quân cần được đọc cùng các chỉ số khác để hiểu rõ hơn điều kiện kinh tế của từng nhóm người lao động.

Vì sao PepsiCo và McCormick chịu ảnh hưởng từ người tiêu dùng thận trọng?

Khi ngân sách gia đình chịu áp lực, các doanh nghiệp hàng tiêu dùng có thể nhận thấy sự thay đổi trong hành vi mua sắm trước khi điều đó thể hiện rõ trong những chỉ số kinh tế tổng thể.

PepsiCo kinh doanh nhiều loại đồ uống và thực phẩm đóng gói, trong khi McCormick tập trung vào gia vị và các sản phẩm liên quan. Dù nhiều mặt hàng của hai doanh nghiệp thuộc nhóm tiêu dùng thường xuyên, người mua vẫn có thể điều chỉnh lựa chọn dựa trên giá cả và thu nhập khả dụng.

Người tiêu dùng có thể chuyển sang sản phẩm có giá thấp hơn, giảm mua các dòng cao cấp, tận dụng khuyến mãi hoặc thay đổi nơi mua sắm. Những quyết định nhỏ này, khi diễn ra trên diện rộng, có thể ảnh hưởng đến cơ cấu doanh thu, biên lợi nhuận và dự báo tăng trưởng của doanh nghiệp.

Việc PepsiCo hạ dự báo lợi nhuận cả năm và McCormick báo cáo nhu cầu yếu, theo thông tin nguồn, cho thấy môi trường tiêu dùng đang đặt ra thách thức đối với các nhà sản xuất. Tuy nhiên, không nên quy toàn bộ khó khăn kinh doanh cho tình hình tài chính hộ gia đình. Kết quả của mỗi doanh nghiệp còn chịu ảnh hưởng từ chi phí nguyên liệu, chiến lược giá, cạnh tranh, hoạt động phân phối và những yếu tố riêng của từng thị trường.

Phát biểu của CEO PepsiCo Ramon Laguarta rằng công ty không kỳ vọng tình hình người tiêu dùng sẽ cải thiện đột ngột trong 12–18 tháng tới phản ánh sự thận trọng trong đánh giá triển vọng nhu cầu. Nếu áp lực tài chính tiếp tục kéo dài, các doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh dự báo doanh thu, cơ cấu sản phẩm và kế hoạch kinh doanh.

S&P 500 gần đỉnh có phản ánh đầy đủ sức khỏe kinh tế Mỹ?

Sự tương phản giữa thị trường cổ phiếu và đời sống hộ gia đình cho thấy không nên sử dụng một chỉ số duy nhất để đánh giá toàn bộ nền kinh tế.

S&P 500 phản ánh diễn biến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp lớn tại Mỹ. Chỉ số có thể tăng nhờ triển vọng lợi nhuận của một số ngành, kỳ vọng về công nghệ, dòng vốn đầu tư hoặc sự thay đổi trong định giá. Trong khi đó, tình hình tài chính của hộ gia đình phụ thuộc trực tiếp hơn vào tiền lương, chi phí sinh hoạt, nghĩa vụ trả nợ và khoản tiết kiệm.

Do đó, thị trường chứng khoán có thể diễn biến tích cực ngay cả khi một bộ phận người dân cảm thấy kinh tế khó khăn. Hai bức tranh này không nhất thiết mâu thuẫn, bởi chúng đo lường những khía cạnh khác nhau của nền kinh tế.

Với nhà đầu tư, việc theo dõi sức khỏe người tiêu dùng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi đánh giá các doanh nghiệp bán lẻ, thực phẩm, đồ uống và hàng hóa thiết yếu. Nếu người tiêu dùng tiếp tục thắt chặt chi tiêu, doanh nghiệp có thể gặp khó trong việc tăng sản lượng hoặc duy trì biên lợi nhuận, ngay cả khi giá bán vẫn cao.

Ngược lại, nếu tiền lương thực tế cải thiện, tỷ lệ tiết kiệm phục hồi và gánh nặng nợ giảm, nhu cầu tiêu dùng có thể được hỗ trợ. Vì thế, những dữ liệu về thu nhập, nợ và tiết kiệm cần được xem xét cùng các chỉ số chứng khoán và lợi nhuận doanh nghiệp để có cái nhìn cân bằng hơn.

Ba yếu tố gồm nợ hộ gia đình tăng cao, tỷ lệ tiết kiệm thấp và tiền lương tăng chậm đang giúp giải thích vì sao nhiều gia đình Mỹ vẫn chịu áp lực tài chính dù thị trường chứng khoán giao dịch gần mức cao lịch sử.

Sự suy yếu trong tâm lý người tiêu dùng, cùng những cảnh báo từ PepsiCo và McCormick, cho thấy doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào diễn biến thị trường cổ phiếu để đánh giá sức mua thực tế. Nếu các hộ gia đình tiếp tục ưu tiên trả nợ và chi tiêu thiết yếu, triển vọng của ngành hàng tiêu dùng có thể còn đối mặt với nhiều thách thức.

Trong thời gian tới, dữ liệu về thu nhập, lạm phát, tiết kiệm và nợ sẽ là những chỉ báo quan trọng để đánh giá liệu sức khỏe tài chính của người tiêu dùng Mỹ có cải thiện hay không. Đối với nhà đầu tư, việc phân biệt giữa đà tăng của thị trường chứng khoán và sức mua thực tế của hộ gia đình sẽ giúp đánh giá rủi ro doanh nghiệp và triển vọng kinh tế toàn diện hơn.

Nguồn tham khảo: Đại học Michigan; Bộ Lao động Mỹ; các thông tin về kết quả kinh doanh và phát biểu của PepsiCo, McCormick được nêu trong nội dung nguồn; nhóm nghiên cứu Goldman Sachs được đề cập trong bài gốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao người Mỹ vẫn khó khăn dù S&P 500 gần mức cao kỷ lục?

S&P 500 phản ánh diễn biến cổ phiếu của các doanh nghiệp lớn, không trực tiếp đo lường khả năng chi trả của từng hộ gia đình. Người dân vẫn có thể gặp khó khăn nếu chi phí sinh hoạt cao, tiền lương tăng chậm, nợ lớn và khoản tiết kiệm suy giảm.

2. Nợ hộ gia đình Mỹ vượt 18.000 tỷ USD có đáng lo ngại không?

Quy mô nợ lớn cần được theo dõi, nhưng mức độ rủi ro còn phụ thuộc vào thu nhập, tài sản, lãi suất và khả năng thanh toán của người vay. Đặc biệt, các khoản nợ lãi suất cao có thể gây áp lực đáng kể đối với những gia đình có ngân sách hạn chế.

3. Tỷ lệ tiết kiệm cá nhân giảm nói lên điều gì?

Tỷ lệ tiết kiệm giảm có thể cho thấy người dân đang dành phần lớn thu nhập cho tiêu dùng hiện tại, khiến khả năng tích lũy và ứng phó với biến cố suy yếu. Tuy nhiên, cần kết hợp dữ liệu này với thông tin về thu nhập và tài sản để đánh giá chính xác hơn.

4. Tiền lương tăng 3% có nghĩa sức mua của người Mỹ tăng không?

Không nhất thiết. Sức mua phụ thuộc vào mức tăng tiền lương so với mức tăng giá hàng hóa và dịch vụ mà người lao động thực sự phải chi trả. Nếu chi phí sinh hoạt tăng nhanh hơn thu nhập, sức mua thực tế có thể giảm.

5. Nhà đầu tư nên theo dõi dữ liệu nào để đánh giá sức khỏe người tiêu dùng Mỹ?

Các chỉ số quan trọng gồm tiền lương thực tế, lạm phát, tỷ lệ tiết kiệm cá nhân, dư nợ hộ gia đình, chi phí trả nợ, doanh số bán lẻ và kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp tiêu dùng. Cần xem xét xu hướng qua nhiều kỳ báo cáo thay vì dựa vào một số liệu riêng lẻ.