Trí tuệ nhân tạo tạo sinh đang tạo ra một nghịch lý trên thị trường lao động: công nghệ có thể khiến việc tìm kiếm việc làm trở nên khó khăn hơn, nhưng đồng thời cũng cung cấp những công cụ mới giúp sinh viên và người mới tốt nghiệp cải thiện kỹ năng, xây dựng mạng lưới quan hệ và tiếp cận nhà tuyển dụng.
Trong nhiều thập kỷ, sinh viên mới tốt nghiệp đại học tại Mỹ thường có tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn mức trung bình của nền kinh tế. Tuy nhiên, xu hướng này đã dần thay đổi trong khoảng 5 năm qua, khi thị trường việc làm dành cho lao động trẻ trở nên khó khăn hơn.
AI khiến cuộc cạnh tranh việc làm trở nên khốc liệt
Theo dữ liệu được đề cập từ Cục Điều tra Dân số Mỹ và Cục Thống kê Lao động Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động trẻ có bằng đại học đã tăng đáng kể so với trước đây.
Một số yếu tố như tác động kéo dài của đại dịch, lãi suất cao và những biến động liên quan đến chính sách thương mại đều ảnh hưởng đến hoạt động tuyển dụng. Tuy nhiên, AI tạo sinh đang trở thành một yếu tố mới có khả năng làm thay đổi sâu sắc cách thị trường lao động vận hành.
Các công cụ như ChatGPT cho phép người tìm việc tạo hồ sơ, viết thư xin việc và gửi hàng trăm, thậm chí hàng nghìn đơn ứng tuyển trong thời gian rất ngắn.
Jeremy Schifeling, người sáng lập Job Insiders và từng làm việc trong lĩnh vực dịch vụ hướng nghiệp tại Đại học Michigan, cho rằng điều này khiến số lượng hồ sơ mà nhà tuyển dụng phải xử lý tăng mạnh.
Khi cả ứng viên lẫn doanh nghiệp đều sử dụng AI, lợi thế của một bộ hồ sơ được viết đẹp hoặc một thư xin việc được tối ưu hóa bằng thuật toán có thể giảm xuống. Thay vào đó, những yếu tố khó tự động hóa như sự tin tưởng, mối quan hệ cá nhân và giới thiệu từ người quen có thể ngày càng quan trọng.
Khi bằng cấp và CV không còn đủ để tạo khác biệt
Một trong những thay đổi đáng chú ý là thị trường lao động đang chuyển từ cuộc cạnh tranh đơn thuần về hồ sơ sang cuộc cạnh tranh về khả năng tạo dựng quan hệ.
Schifeling cho rằng con người vẫn có xu hướng tin tưởng những người họ quen biết hoặc được nhân viên hiện tại giới thiệu. Điều này tạo ra một lợi thế đáng kể cho những ứng viên có mạng lưới quan hệ tốt.
Nhưng đây cũng là một thách thức đối với sinh viên hướng nội, sinh viên quốc tế hoặc những người không sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ mẹ đẻ.
Trước đây, một sinh viên có thể gặp khó khăn khi tham dự các sự kiện networking, chủ động liên hệ với cựu sinh viên hoặc thực hiện một cuộc phỏng vấn thử. Hiện nay, AI đang được sử dụng để giảm bớt những rào cản này.
Các công cụ AI có thể đóng vai nhà tuyển dụng trong những cuộc phỏng vấn mô phỏng, giúp người dùng luyện trả lời câu hỏi, cải thiện cách trình bày và xây dựng sự tự tin trước khi bước vào cuộc phỏng vấn thực tế.
Các trường đại học tìm cách dùng AI để hỗ trợ sinh viên
Trong bối cảnh thị trường việc làm ngày càng cạnh tranh, nhiều trường đại học đang tìm cách kết hợp AI với hệ thống hỗ trợ nghề nghiệp và mạng lưới cựu sinh viên.
Các công cụ như FinalRoundAI, Big Interview hay LinkedIn Interview Prep được sử dụng để hỗ trợ sinh viên luyện phỏng vấn và chuẩn bị cho quá trình tuyển dụng.
Bên cạnh đó, nhiều trường đại học cũng vận hành nền tảng kết nối cựu sinh viên trực tuyến thông qua các dịch vụ như LinkedIn, Almabase và Gravyty.
Vấn đề là không phải sinh viên hoặc cựu sinh viên nào cũng sẵn sàng tạo thêm tài khoản trên một nền tảng mới.
Max Leisten, nhà sáng lập kiêm CEO của Protopia, cho rằng đây là một trong những rào cản khiến các trường khó khai thác toàn bộ tiềm năng của mạng lưới cựu sinh viên.
Ví dụ, Đại học Tennessee sử dụng Gravyty và cho biết nền tảng này đã có hơn 8.000 thành viên sau ba năm. Trong khi đó, hệ thống đại học này có hơn 454.000 cựu sinh viên.
Khoảng cách giữa số lượng cựu sinh viên và số người thực sự tham gia nền tảng cho thấy việc xây dựng một mạng lưới trực tuyến không đồng nghĩa với việc mạng lưới đó sẽ được sử dụng hiệu quả.
AI có thể trở thành cầu nối giữa sinh viên và cựu sinh viên
Protopia đang thử một cách tiếp cận khác khi sử dụng AI để tạo điều kiện cho sinh viên kết nối trực tiếp với cựu sinh viên mà không nhất thiết yêu cầu cựu sinh viên phải đăng ký thêm một nền tảng.
Hệ thống thu thập dữ liệu của cựu sinh viên và sử dụng thuật toán để tìm những người có khả năng phù hợp với nhu cầu nghề nghiệp của sinh viên.
Chẳng hạn, một sinh viên ngành truyền thông muốn làm việc cho một tổ chức phi lợi nhuận trong lĩnh vực giáo dục tại Bờ Tây nước Mỹ có thể sử dụng trợ lý AI để soạn email trình bày mục tiêu nghề nghiệp.
Sau đó, hệ thống tìm kiếm những cựu sinh viên có hồ sơ phù hợp và gửi thông tin kết nối.
Theo Max Leisten, các cựu sinh viên nhận được email đã phản hồi khoảng 93% số lần trong những trường hợp được ông đề cập. Điều này cho thấy AI không nhất thiết phải thay thế con người trong quá trình tuyển dụng. Ngược lại, công nghệ có thể được sử dụng để đưa đúng người đến gần nhau hơn.
Kết nối cũng là một kỹ năng cần được rèn luyện
Một vấn đề khác mà các trường đại học nhận thấy là nhiều sinh viên biết networking quan trọng nhưng không biết bắt đầu từ đâu.
Lasse Palomaki, phó giám đốc dịch vụ hướng nghiệp cho cựu sinh viên tại Đại học Elon, cho rằng các sự kiện networking truyền thống có thể khiến một bộ phận sinh viên cảm thấy lo lắng.
Nếu sinh viên không chủ động tham gia các sự kiện này, họ có thể bỏ lỡ cơ hội tiếp xúc với những người đang làm việc trong ngành mà mình quan tâm.
Đó là lý do Elon Q&A được triển khai với sự hỗ trợ của Protopia. Nền tảng này cho phép sinh viên và cựu sinh viên đặt câu hỏi, trao đổi và tạo dựng mối quan hệ theo cách ít áp lực hơn.
Kể từ khi được triển khai, Elon Q&A đã xử lý 440 câu hỏi, trong đó 78% đến từ sinh viên, 16% từ cựu sinh viên và 6% từ giảng viên. Hệ thống cũng ghi nhận 538 câu trả lời trực tiếp từ cựu sinh viên.
Những con số này cho thấy AI có thể đóng vai trò như một lớp trung gian, giúp người dùng vượt qua rào cản ban đầu trong quá trình giao tiếp.
Triển vọng tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp đang thay đổi
Áp lực đối với sinh viên mới tốt nghiệp còn thể hiện qua các dự báo tuyển dụng.
Theo khảo sát của Hiệp hội các trường đại học và nhà tuyển dụng quốc gia Mỹ (NACE), vào mùa thu năm 2024, các nhà tuyển dụng dự kiến tuyển số lượng sinh viên tốt nghiệp khóa 2025 cao hơn 7,3% so với khóa 2024.
Tuy nhiên, đến mùa xuân năm sau, mức tăng dự kiến đã giảm xuống chỉ còn 0,6%.
Sự thay đổi này phản ánh một thị trường lao động thận trọng hơn. Khi doanh nghiệp cân nhắc kỹ hơn về chi phí nhân sự và có thêm các công cụ tự động hóa, những vị trí dành cho lao động mới gia nhập thị trường có thể chịu áp lực lớn hơn.
Điều đó không có nghĩa AI sẽ loại bỏ hoàn toàn cơ hội dành cho sinh viên mới tốt nghiệp. Thay vào đó, tiêu chí để tạo khác biệt có thể đang thay đổi.
AI không chỉ là mối đe dọa
Nhìn từ góc độ người tìm việc, AI có hai mặt.
Một mặt, công nghệ giúp ứng viên tạo hồ sơ nhanh hơn, gửi nhiều đơn ứng tuyển hơn và tự động hóa nhiều công việc vốn mất hàng giờ.
Mặt khác, chính khả năng tự động hóa này khiến số lượng hồ sơ gửi tới nhà tuyển dụng tăng lên, làm cho cuộc cạnh tranh trở nên gay gắt hơn.
Do đó, việc chỉ dựa vào một CV được AI tối ưu hóa có thể không còn đủ.
Khả năng giao tiếp, xây dựng quan hệ, thể hiện kinh nghiệm thực tế và tạo dựng sự tin tưởng có thể trở thành những yếu tố quan trọng hơn trong quá trình tìm việc.
Đặc biệt, AI có thể phát huy giá trị tốt nhất khi đóng vai trò công cụ hỗ trợ thay vì thay thế hoàn toàn quá trình phát triển kỹ năng của ứng viên.
Thị trường việc làm đang bước vào một giai đoạn mới
Sự xuất hiện của AI tạo sinh đang khiến thị trường việc làm dành cho sinh viên mới tốt nghiệp trở nên phức tạp hơn. Những công việc văn phòng cấp thấp có thể chịu sức ép từ tự động hóa, trong khi số lượng ứng viên có khả năng tạo và gửi hồ sơ hàng loạt ngày càng tăng.
Tuy nhiên, chính công nghệ này cũng mở ra những phương thức hỗ trợ mới.
AI có thể giúp một sinh viên hướng nội luyện phỏng vấn, hỗ trợ một sinh viên quốc tế cải thiện giao tiếp và kết nối một người mới tốt nghiệp với một cựu sinh viên mà trước đây họ gần như không có cơ hội tiếp cận.
Trong môi trường đó, lợi thế có thể không còn nằm ở việc ai sở hữu một bộ hồ sơ đẹp nhất, mà ở khả năng kết hợp công nghệ với những kỹ năng rất con người: giao tiếp, xây dựng niềm tin, tạo quan hệ và thể hiện giá trị thực tế.
Đối với sinh viên mới tốt nghiệp, AI vì thế vừa là đối thủ cạnh tranh vừa là công cụ hỗ trợ. Cách sử dụng công nghệ có thể sẽ trở thành một phần quan trọng trong chính hành trình tìm kiếm việc làm của thế hệ lao động mới.
Câu hỏi về công việc và AI cho sinh viên
Sinh viên mới tốt nghiệp có đang chịu ảnh hưởng lớn từ AI?
Có. AI tạo sinh đang thay đổi cả phía ứng viên lẫn nhà tuyển dụng. Ứng viên có thể sử dụng AI để tạo hồ sơ và gửi nhiều đơn hơn, trong khi doanh nghiệp phải xử lý lượng hồ sơ lớn hơn và có thể tăng cường tự động hóa quá trình tuyển dụng.
Vì sao networking ngày càng quan trọng?
Khi việc tạo CV và thư xin việc trở nên dễ dàng nhờ AI, sự khác biệt giữa các ứng viên có thể khó thể hiện trên giấy tờ. Quan hệ cá nhân, giới thiệu nội bộ và khả năng tạo dựng niềm tin có thể giúp ứng viên nổi bật hơn.
AI có thể giúp sinh viên hướng nội như thế nào?
Các công cụ AI có thể mô phỏng phỏng vấn, đóng vai người tuyển dụng hoặc đối thoại với ứng viên. Nhờ đó, sinh viên có thể luyện tập nhiều lần trước khi tham gia phỏng vấn thực tế và cải thiện sự tự tin.
Các trường đại học đang sử dụng AI như thế nào?
Một số trường sử dụng AI cho luyện phỏng vấn, chuẩn bị hồ sơ và kết nối sinh viên với cựu sinh viên. Các nền tảng như Protopia còn sử dụng thuật toán để xác định những cựu sinh viên có khả năng phù hợp với mục tiêu nghề nghiệp của người tìm việc.
AI có thay thế hoàn toàn networking truyền thống?
Khả năng hiện tại cho thấy AI phù hợp hơn với vai trò hỗ trợ. Công nghệ có thể tìm kiếm người phù hợp, soạn thông điệp và tạo điều kiện cho cuộc trò chuyện bắt đầu, nhưng mối quan hệ thực tế vẫn cần sự tương tác giữa con người với con người.
