Nhà đầu tư Phố Wall vay ký quỹ kỷ lục: Cơn sốt cổ phiếu Tesla và rủi ro đòn bẩy tài chính

Nợ ký quỹ lập kỷ lục, nhà đầu tư cá nhân ngày càng ưa chuộng đòn bẩy

Thị trường chứng khoán Mỹ đang chứng kiến một xu hướng đáng chú ý: nhà đầu tư cá nhân ngày càng sẵn sàng vay tiền để gia tăng sức mua cổ phiếu, trong bối cảnh nhiều chỉ số liên tục lập đỉnh và tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội đầu tư ngày càng phổ biến.

Theo dữ liệu được đề cập trong báo cáo gốc, tổng dư nợ ký quỹ trên thị trường chứng khoán Mỹ đã đạt khoảng 1.500 tỷ USD vào tháng 6. Đây là mức cao kỷ lục, phản ánh quy mô sử dụng vốn vay lớn của các nhà đầu tư, bao gồm cả tổ chức tài chính và nhà đầu tư cá nhân.

Đáng chú ý, Robinhood, nền tảng môi giới được nhiều nhà đầu tư cá nhân tại Mỹ sử dụng, ghi nhận dư nợ cho vay ký quỹ đạt 21,6 tỷ USD trong quý II. Con số này tăng 127% so với cùng kỳ năm trước và cao gấp hơn bốn lần mức 5 tỷ USD được ghi nhận trong quý II/2024.

Diễn biến trên cho thấy giao dịch ký quỹ đang trở thành một phần quan trọng trong hoạt động đầu tư của nhiều người. Thay vì chỉ sử dụng số tiền hiện có, nhà đầu tư có thể vay thêm từ công ty môi giới để mua cổ phiếu, qua đó gia tăng quy mô vị thế và khả năng thu lợi khi thị trường đi lên.

Tuy nhiên, đòn bẩy tài chính cũng khiến nhà đầu tư dễ tổn thương hơn khi giá cổ phiếu giảm. Nếu giá trị tài sản bảo đảm không còn đáp ứng yêu cầu của công ty môi giới, họ có thể phải nộp thêm tiền, bổ sung tài sản hoặc bán cổ phiếu để giảm dư nợ. Trong điều kiện thị trường biến động mạnh, việc bán tài sản bắt buộc có thể khiến khoản lỗ tăng nhanh hơn dự kiến.

Lợi nhuận dự kiến của S&P 500 sau khi bứt phá

Lợi nhuận dự kiến của S&P 500 khi nợ ký quỹ (Margin Debt) tăng trên 40% so với cùng kỳ năm trước (%YoY)

Giai đoạn	Nợ ký quỹ %YoY	1 tháng	3 tháng	6 tháng	1 năm
Tháng 9/1963	41%	2,9%	3,8%	10,4%	17,5%
Tháng 1/1972	42%	3,3%	3,6%	3,3%	11,4%
Tháng 5/1972	59%	-2,2%	0,8%	6,6%	-4,2%
Tháng 3/1976	53%	-1,1%	1,1%	4,4%	-4,2%
Tháng 9/1976	43%	-2,2%	1,0%	-5,3%	-8,3%
Tháng 6/1983	55%	-3,3%	-0,1%	-2,0%	-8,9%
Tháng 2/1994	41%	-4,6%	-2,1%	1,4%	4,3%
Tháng 7/1997	45%	-5,7%	-3,7%	1,5%	17,4%
Tháng 4/1998	43%	-1,9%	1,2%	-4,2%	20,1%
Tháng 10/1999	40%	1,9%	-0,2%	6,6%	2,6%
Tháng 6/2000	41%	-2,4%	0,3%	-8,6%	-15,8%
Tháng 8/2000	41%	-5,3%	-11,6%	-17,1%	-25,3%
Tháng 5/2007	50%	-1,8%	-4,4%	-6,7%	-8,5%
Tháng 10/2007	41%	-4,4%	-12,1%	-9,9%	-38,4%
Tháng 4/2010	42%	-8,2%	-7,2%	-0,4%	14,9%
Tháng 1/2021	42%	4,2%	12,6%	18,3%	21,6%
Tháng 8/2021	41%	-4,8%	2,9%	-3,1%	-12,6%
Tháng 10/2021	42%	-0,8%	-3,8%	-10,3%	-15,9%
Tháng 10/2025	45%	0,1%	1,9%	4,3%	10,9%
Trung bình		-1,9%	-0,8%	-0,6%	-1,8%
Trung vị		-2,2%	0,3%	-0,4%	-4,2%

Hy Luu và hành trình đặt cược lớn vào Tesla

Câu chuyện của Hy Luu, một kỹ sư tư vấn sống tại Houston, bang Texas, là ví dụ điển hình cho sức hấp dẫn cũng như mặt trái của đầu tư ký quỹ.

Vào một đêm tháng 5/2021, khi 29 tuổi, Luu tìm cách huy động thêm vốn để mua cổ phiếu Tesla. Trong quá trình nghiên cứu, anh biết đến giao dịch ký quỹ, hình thức cho phép nhà đầu tư vay tiền từ công ty môi giới để mua chứng khoán và sử dụng danh mục đầu tư hiện có làm tài sản bảo đảm.

Luu sống cùng mẹ là bà Kim Nguyen trong một căn nhà ba phòng ngủ, hai phòng tắm. Bà Nguyen, khi đó 66 tuổi và đã nghỉ hưu, từng làm kế toán nên anh đã hỏi ý kiến mẹ về chiến lược đầu tư mới.

Sau khi nhận được sự đồng tình, Luu bắt đầu sử dụng vốn vay để mua cổ phiếu Tesla. Giá cổ phiếu tăng trong giai đoạn đầu khiến anh ngày càng tin tưởng vào lựa chọn của mình. Chỉ khoảng một năm sau, dư nợ vay ký quỹ của anh đã vượt 100.000 USD.

Luu từng thừa nhận mình trở nên quá tự tin khi cổ phiếu liên tục đi lên và cho rằng khả năng thua lỗ dường như rất thấp. Đây là tâm lý không hiếm gặp trong những giai đoạn thị trường tăng trưởng mạnh: lợi nhuận ban đầu có thể khiến nhà đầu tư đánh giá thấp rủi ro, từ đó tiếp tục tăng quy mô vị thế bằng tiền vay.

Đến tháng 6 được đề cập trong bài viết gốc, Luu thực hiện quyền mua cổ phiếu Tesla trị giá 165.000 USD và mua thêm 500 cổ phiếu với giá 330 USD mỗi cổ phiếu. Sau khi tính đến lượng tiền mặt trong tài khoản, tổng dư nợ vay của anh vượt 156.000 USD.

Trong tháng đó, cổ phiếu Tesla dao động từ dưới 370 USD lên hơn 430 USD. Nhờ khoản đầu tư này, cùng với cổ phiếu công ty và tài khoản hưu trí 401(k), tài sản ròng của Luu đã vượt 800.000 USD sau khi trừ các khoản nợ, bao gồm dư nợ ký quỹ, khoản vay mua xe và nợ sinh viên. Trước đó khoảng bảy năm, giá trị tài sản ròng của anh vẫn ở mức âm.

Dù vậy, Luu thừa nhận chiến lược của mình rất mạo hiểm và không khuyến nghị người khác làm theo. Trường hợp này cho thấy đòn bẩy có thể giúp một nhà đầu tư gia tăng tài sản nhanh chóng khi lựa chọn đúng cổ phiếu và thị trường diễn biến thuận lợi, nhưng kết quả tích cực không đồng nghĩa chiến lược đó phù hợp với số đông.

Robinhood hưởng lợi từ làn sóng giao dịch ký quỹ

Sự gia tăng của dư nợ ký quỹ cũng mang lại lợi ích kinh doanh cho các công ty môi giới. Khi khách hàng vay tiền để mua chứng khoán, nền tảng có thể thu lãi từ khoản vay, đồng thời hưởng lợi từ hoạt động giao dịch thường xuyên của nhóm khách hàng năng động.

Devin Ryan, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu công nghệ tài chính tại Citizens, cho biết các công ty môi giới đang chú ý đến nhóm khách hàng giao dịch tích cực. Theo ông, những ưu đãi như thưởng khi chuyển tài khoản, lãi suất ký quỹ cạnh tranh và lợi suất hấp dẫn đối với tiền mặt có thể góp phần thu hút người dùng.

Một yếu tố khác thúc đẩy xu hướng này là sự phát triển của ứng dụng đầu tư trên điện thoại thông minh. Nhà đầu tư có thể mở tài khoản, theo dõi biến động giá và thực hiện giao dịch chỉ bằng một vài thao tác. Sự thuận tiện giúp thị trường dễ tiếp cận hơn, nhưng cũng có thể khiến việc mua bán diễn ra thường xuyên và mang tính cảm xúc hơn.

Robinhood bác bỏ quan điểm cho rằng các chương trình khuyến mãi của công ty chủ yếu nhắm đến những nhà giao dịch ký quỹ hoặc khuyến khích khách hàng chấp nhận rủi ro quá mức. Theo phản hồi được nêu trong bài viết gốc, công ty cho biết các sản phẩm của mình hướng đến nhiều nhóm người dùng khác nhau.

Điều cần lưu ý là sự gia tăng dư nợ tại một nền tảng riêng lẻ không đủ để kết luận toàn bộ thị trường đang mất kiểm soát. Tuy nhiên, khi dữ liệu của nhiều nguồn cùng cho thấy lượng vốn vay tăng mạnh, nhà đầu tư cần quan tâm hơn đến chất lượng của đợt tăng giá và mức độ sử dụng đòn bẩy trong hệ thống tài chính.

Vì sao đầu tư ký quỹ có thể biến lợi nhuận thành thua lỗ nhanh chóng?

Điểm hấp dẫn của giao dịch ký quỹ nằm ở khả năng gia tăng sức mua. Nếu nhà đầu tư dự đoán đúng xu hướng, lợi nhuận tính trên phần vốn tự có có thể cao hơn so với việc chỉ sử dụng tiền mặt.

Nhưng cơ chế này hoạt động theo cả hai chiều.

Khi giá cổ phiếu giảm, khoản nợ vẫn tồn tại và nhà đầu tư vẫn phải chịu chi phí vay theo điều kiện của công ty môi giới. Phần vốn chủ sở hữu trong tài khoản vì thế có thể suy giảm nhanh chóng. Nếu tài khoản vi phạm yêu cầu duy trì ký quỹ, nhà đầu tư có thể nhận yêu cầu bổ sung tài sản hoặc bị thanh lý vị thế.

Rủi ro càng lớn khi danh mục tập trung vào một cổ phiếu duy nhất. Trong trường hợp của Luu, niềm tin dài hạn vào Tesla khiến anh duy trì tỷ trọng đầu tư rất cao trong nhiều năm. Tuy nhiên, niềm tin vào doanh nghiệp không thể loại bỏ rủi ro biến động giá, định giá hoặc những thay đổi bất ngờ của thị trường.

Năm 2022 là phép thử đặc biệt khó khăn. Theo dữ liệu được nêu trong bài viết gốc, Tesla kết thúc năm ở mức 123,18 USD/cổ phiếu, giảm khoảng 65% trong năm. Đà giảm này khiến vị thế sử dụng đòn bẩy trở nên dễ tổn thương hơn trước nguy cơ bị gọi ký quỹ bổ sung.

Để huy động thêm vốn, Luu cho biết anh đã tái thế chấp căn nhà với sự đồng ý của mẹ, qua đó có thêm 30.000 USD để xử lý nghĩa vụ tài chính liên quan. Quyết định này cho thấy hậu quả của giao dịch ký quỹ không chỉ giới hạn trong tài khoản chứng khoán. Khi nhà đầu tư phải huy động vốn từ các nguồn khác để duy trì vị thế, rủi ro có thể lan sang tài chính cá nhân và tài sản gia đình.

Một nghịch lý khác là việc phải bán tài sản hoặc huy động tiền gấp để đáp ứng yêu cầu ký quỹ có thể khiến nhà đầu tư bỏ lỡ cơ hội mua cổ phiếu ở mức giá thấp. Ngay cả khi nhận định dài hạn sau đó trở thành hiện thực, áp lực thanh khoản trong ngắn hạn vẫn có thể buộc họ rời khỏi thị trường vào thời điểm bất lợi.

Nợ ký quỹ tăng mạnh có phải tín hiệu cảnh báo thị trường chứng khoán?

Theo dữ liệu Fundstrat Global Advisors được dẫn trong bài viết gốc, trong những giai đoạn kể từ năm 1960 khi dư nợ ký quỹ hàng tháng tăng hơn 45% so với cùng kỳ năm trước, thị trường chứng khoán Mỹ giảm trong 5 trên 6 trường hợp. Trong tháng 6 được đề cập, tốc độ tăng dư nợ ký quỹ đạt 49%, trong khi S&P 500 gần như không thay đổi trong tháng.

Fundstrat cũng nhận thấy lợi nhuận tương lai của S&P 500 có xu hướng kém thuận lợi hơn sau những giai đoạn tăng trưởng dư nợ ký quỹ mạnh. Khi tốc độ tăng dư nợ hàng năm vượt 40%, mức lợi nhuận trung bình của chỉ số trong 12 tháng tiếp theo thấp hơn khoảng 4,2% so với mức tham chiếu được trình bày trong nghiên cứu. Trong khi đó, mức lợi nhuận trung bình sau một tháng thấp hơn khoảng 2,2%.

Các con số này cần được diễn giải thận trọng. Tương quan lịch sử không chứng minh dư nợ ký quỹ tăng là nguyên nhân trực tiếp khiến thị trường giảm. Giá cổ phiếu, kỳ vọng kinh tế, lãi suất, lợi nhuận doanh nghiệp và khẩu vị rủi ro đều có thể tác động đồng thời đến quyết định vay vốn cũng như diễn biến thị trường.

Tuy nhiên, đòn bẩy có thể khuếch đại một đợt điều chỉnh đã bắt đầu. Khi giá giảm, các tài khoản sử dụng vốn vay có thể phải bán cổ phiếu để đáp ứng yêu cầu ký quỹ hoặc giảm dư nợ. Lực bán này tiếp tục gây áp lực lên giá, kéo theo những đợt thanh lý tiếp theo.

Hardika Singh, chiến lược gia kinh tế tại Fundstrat, cảnh báo rằng cơ chế vốn giúp lợi nhuận gia tăng trong giai đoạn thị trường thuận lợi có thể đảo chiều, khiến thua lỗ nối tiếp thua lỗ. Khi nhiều nhà đầu tư cùng phải đóng vị thế, biến động thị trường có thể tăng mạnh và khó kiểm soát hơn.

Do đó, nợ ký quỹ nên được xem là một chỉ báo về mức độ chấp nhận rủi ro, thay vì một công cụ dự báo chắc chắn thời điểm thị trường sụp đổ.

Tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội thúc đẩy nhà đầu tư chấp nhận rủi ro

Đằng sau làn sóng vay ký quỹ không chỉ là yếu tố công nghệ hay điều kiện giao dịch, mà còn là tâm lý của nhà đầu tư.

Sam Huszczo, giám đốc đầu tư tại SGH Wealth Management, cho rằng lòng tham và nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội đang xuất hiện ở một số bộ phận của thị trường. Khi chứng kiến cổ phiếu tăng giá và người khác đạt lợi nhuận lớn, nhà đầu tư có thể cảm thấy việc đầu tư thận trọng không đủ để đạt được mục tiêu tài chính.

Hardika Singh cũng đề cập đến khái niệm “chủ nghĩa hư vô tài chính”, mô tả tâm lý một bộ phận người trẻ cảm thấy khó tích lũy tài sản thông qua những con đường truyền thống trong bối cảnh chi phí sinh hoạt cao và thị trường việc làm nhiều thách thức. Từ đó, họ có thể tìm đến những tài sản biến động mạnh hoặc các chiến lược có khả năng tạo ra lợi nhuận lớn trong thời gian ngắn.

Đầu tư khi đó không còn đơn thuần là quyết định phân bổ vốn mà có thể trở thành một hình thức giải trí hoặc thói quen khó kiểm soát. Giao diện ứng dụng thuận tiện, khả năng theo dõi giá liên tục và những câu chuyện làm giàu nhanh càng khiến ranh giới giữa đầu tư có kỷ luật và đầu cơ trở nên mong manh.

Nhà đầu tư Kevin Davis, 59 tuổi, người từng làm môi giới chứng khoán sau thời gian hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc, cho rằng vay tiền để đầu tư có thể khiến nhà đầu tư phải trả giá đắt nếu thị trường diễn biến trái dự đoán. Theo quan điểm của ông, thị trường không có nghĩa vụ phục hồi đúng thời điểm mà người vay cần tiền.

Lời cảnh báo này đặc biệt quan trọng đối với những người sử dụng vốn vay nhưng chưa xây dựng được kế hoạch dự phòng cho các tình huống bất lợi.

Bài học từ Tesla: Niềm tin dài hạn không thay thế quản trị rủi ro

Luu cho biết niềm tin vào Tesla bắt nguồn một phần từ trải nghiệm sử dụng xe điện và kỳ vọng rằng xe điện, công nghệ tự lái sẽ ngày càng phổ biến. Anh bắt đầu đầu tư vào cổ phiếu từ cuối năm 2019, sau khi được một đồng nghiệp giới thiệu ứng dụng Robinhood.

Ban đầu, anh đầu tư vào quỹ chỉ số và tiền điện tử. Tuy nhiên, khi nhận thấy tốc độ tích lũy tài sản không đáp ứng kỳ vọng về tự do tài chính, anh chuyển sang chiến lược tập trung hơn vào Tesla và sử dụng đòn bẩy.

Luu tự tin vào tầm nhìn đầu tư dài hạn, cho rằng mình có khả năng giữ bình tĩnh ngay cả khi thị trường suy giảm. Dù vậy, khả năng chịu đựng biến động về tâm lý không đồng nghĩa với khả năng chịu đựng mọi rủi ro tài chính. Một nhà đầu tư có thể kiên định với nhận định của mình nhưng vẫn bị buộc bán cổ phiếu nếu không còn đủ tài sản bảo đảm hoặc tiền mặt để đáp ứng nghĩa vụ vay.

Các chuyên gia tài chính thường khuyến nghị nhà đầu tư tránh tập trung quá nhiều tài sản vào một cổ phiếu hoặc một lĩnh vực. Đa dạng hóa không bảo đảm lợi nhuận và cũng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ thua lỗ, nhưng có thể giúp hạn chế tác động khi một khoản đầu tư gặp vấn đề.

Đối với nhà đầu tư cá nhân, việc sử dụng ký quỹ cần đi kèm những nguyên tắc rõ ràng: hiểu chi phí vay, xác định khả năng chịu lỗ, duy trì nguồn tiền dự phòng và đánh giá trước các tình huống giá giảm mạnh. Đặc biệt, không nên sử dụng tiền dành cho chi phí sinh hoạt thiết yếu hoặc vay thế chấp tài sản gia đình chỉ để duy trì một vị thế cổ phiếu rủi ro cao.

Câu chuyện của Luu cho thấy một khoản đầu tư có thể tạo ra tài sản đáng kể trong giai đoạn thuận lợi, nhưng con đường đạt được kết quả đó cũng có thể chứa đựng những rủi ro mà không phải nhà đầu tư nào cũng đủ khả năng tài chính để chấp nhận.

Triển vọng thị trường: Đòn bẩy có thể làm gia tăng biến động

Dư nợ ký quỹ tăng kỷ lục không có nghĩa thị trường chứng khoán Mỹ chắc chắn sẽ sụp đổ. Một thị trường tăng trưởng vẫn có thể được hỗ trợ bởi lợi nhuận doanh nghiệp, đổi mới công nghệ và triển vọng kinh tế. Tuy nhiên, khi nhà đầu tư sử dụng ngày càng nhiều vốn vay, hệ thống sẽ nhạy cảm hơn trước những cú sốc về giá và thanh khoản.

Trong môi trường đó, điều quan trọng không chỉ là xác định cổ phiếu nào có tiềm năng tăng giá, mà còn là đánh giá liệu danh mục đầu tư có thể tồn tại qua một đợt điều chỉnh sâu hay không.

Nhà đầu tư cần phân biệt giữa tăng trưởng dựa trên triển vọng kinh doanh và việc mua đuổi chỉ vì sợ bỏ lỡ cơ hội. Một doanh nghiệp tốt không đồng nghĩa cổ phiếu luôn tăng giá, còn một chiến lược có lợi nhuận trong quá khứ cũng không bảo đảm kết quả tương tự trong tương lai.

Bài học lớn nhất từ cơn sốt ký quỹ trên Phố Wall là khả năng sinh lời và khả năng kiểm soát rủi ro phải được xem xét song song. Khi sử dụng tiền vay, nhà đầu tư không chỉ đặt cược vào hướng đi của thị trường mà còn phải quản lý thời điểm, thanh khoản và nghĩa vụ trả nợ.

Nguồn tham khảo: Nội dung tổng hợp và biên tập từ tài liệu gốc về xu hướng vay ký quỹ tại Mỹ, dữ liệu Robinhood, FINRA và các nhận định được dẫn từ Fundstrat Global Advisors, SGH Wealth Management và Citizens. Các số liệu phản ánh thời điểm được đề cập trong tài liệu, không nhất thiết là số liệu cập nhật mới nhất.

Lưu ý: Bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin, không phải khuyến nghị đầu tư. Nhà đầu tư cần tự đánh giá mức độ chấp nhận rủi ro và cân nhắc tham khảo ý kiến chuyên gia tài chính trước khi sử dụng vốn vay để đầu tư.

Câu hỏi về nhà đầu tư nhỏ lẻ

1. Giao dịch ký quỹ là gì?

Giao dịch ký quỹ là hình thức vay tiền từ công ty môi giới để mua chứng khoán, trong đó tiền mặt hoặc tài sản trong tài khoản được sử dụng làm tài sản bảo đảm. Phương thức này giúp tăng sức mua nhưng cũng làm gia tăng rủi ro khi giá cổ phiếu giảm.

2. Vì sao dư nợ ký quỹ tăng cao có thể gây áp lực lên thị trường?

Khi giá cổ phiếu giảm, nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy có thể phải nộp thêm tiền hoặc bán tài sản để đáp ứng yêu cầu ký quỹ. Nếu nhiều tài khoản cùng bán cổ phiếu, áp lực cung có thể khiến giá giảm sâu hơn và làm gia tăng biến động.

3. Đầu tư ký quỹ có thể giúp nhà đầu tư làm giàu nhanh không?

Có thể gia tăng lợi nhuận nếu giá tài sản tăng đúng kỳ vọng, nhưng đồng thời cũng khuếch đại thua lỗ. Chi phí vay và nguy cơ bị thanh lý vị thế khiến kết quả thực tế có thể khác xa dự tính ban đầu.

4. Có nên vay tiền để đầu tư vào một cổ phiếu duy nhất như Tesla?

Việc tập trung toàn bộ danh mục vào một cổ phiếu làm tăng rủi ro đặc thù của doanh nghiệp. Nếu kết hợp với vốn vay, mức độ tổn thương càng lớn. Nhà đầu tư cần cân nhắc khả năng tài chính, mức chịu lỗ và mức độ đa dạng hóa trước khi đưa ra quyết định.

5. Dư nợ ký quỹ lập kỷ lục có báo hiệu thị trường sắp sụp đổ không?

Không thể kết luận như vậy chỉ từ một chỉ báo. Dư nợ ký quỹ tăng nhanh có thể phản ánh khẩu vị rủi ro cao và làm trầm trọng thêm các đợt điều chỉnh, nhưng thị trường còn chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như lãi suất, lợi nhuận doanh nghiệp và triển vọng kinh tế.

6. Nhà đầu tư cá nhân nên làm gì để hạn chế rủi ro khi thị trường biến động?

Nhà đầu tư nên hạn chế sử dụng đòn bẩy vượt quá khả năng tài chính, tránh tập trung quá mức vào một tài sản, duy trì tiền dự phòng và hiểu rõ các điều kiện gọi ký quỹ của công ty môi giới. Không nên dùng tiền sinh hoạt thiết yếu hoặc tài sản gia đình làm nguồn vốn cho những khoản đầu tư có rủi ro cao.