Doanh nghiệp châu Âu tăng tốc sản xuất tại Trung Quốc: Xu hướng “giảm phụ thuộc” đang đi ngược kỳ vọng?

Doanh nghiệp châu Âu vẫn đặt cược lớn vào Trung Quốc

Trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) liên tục thúc đẩy chiến lược “giảm thiểu rủi ro” nhằm hạn chế sự phụ thuộc vào nền kinh tế Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp châu Âu lại đang đi theo hướng ngược lại: tiếp tục mở rộng sản xuất và chuỗi cung ứng tại quốc gia này.

Một khảo sát mới được công bố bởi Phòng Thương mại Liên minh châu Âu tại Trung Quốc cho thấy Trung Quốc vẫn là trung tâm sản xuất có sức hấp dẫn đặc biệt đối với các công ty quốc tế, bất chấp căng thẳng thương mại, rủi ro địa chính trị và áp lực từ các chính phủ phương Tây.

Theo khảo sát, gần một phần ba doanh nghiệp được hỏi cho biết họ đang chuyển thêm hoạt động sản xuất về Trung Quốc, trong khi 37% khẳng định không thay đổi chiến lược chuỗi cung ứng trong vòng hai năm qua.

Điều này phản ánh thực tế rằng, dù các chính phủ phương Tây muốn đa dạng hóa nguồn cung, các doanh nghiệp vẫn ưu tiên yếu tố hiệu quả, chi phí và tốc độ sản xuất.

Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò “công xưởng thế giới”

Khảo sát được thực hiện với gần 300 thành viên của Phòng Thương mại EU tại Trung Quốc từ tháng 1 đến tháng 2 năm nay. Những người tham gia đều là các cá nhân nắm rõ chiến lược chuỗi cung ứng của doanh nghiệp mình tại thị trường Trung Quốc đại lục.

Kết quả cho thấy:

• 68% doanh nghiệp châu Âu đang duy trì hoặc mở rộng hoạt động tại Trung Quốc.
• Chỉ 7% cho biết họ đang dịch chuyển nhà máy hoặc chuỗi cung ứng ra nước ngoài.
• 24% doanh nghiệp chọn chiến lược “song song”, vừa mở rộng ở Trung Quốc vừa tìm kiếm nhà cung cấp thay thế tại các quốc gia khác.

Ông Jens Eskelund, Chủ tịch Phòng Thương mại EU tại Trung Quốc, nhận định rằng xu hướng “giảm phụ thuộc” hiện chưa thực sự trở thành dòng chảy chủ đạo trong cộng đồng doanh nghiệp châu Âu.

Theo ông, điều này cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của doanh nghiệp quốc tế vào hệ sinh thái sản xuất của Trung Quốc — nơi sở hữu chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, tốc độ sản xuất cao và khả năng cạnh tranh vượt trội.

Hiện Trung Quốc vẫn chiếm khoảng 28% tổng sản lượng sản xuất hàng hóa toàn cầu, bất chấp các rào cản thương mại và thuế quan từ Mỹ cũng như châu Âu.

Tự động hóa đang thay đổi hoàn toàn lợi thế sản xuất của Trung Quốc

Trong nhiều năm, chi phí lao động thấp là lợi thế nổi bật của Trung Quốc. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, yếu tố này hiện không còn là lợi thế cốt lõi duy nhất.

Thay vào đó, tự động hóa quy mô lớn mới là yếu tố giúp các nhà máy Trung Quốc tăng tốc và tối ưu chi phí.

Ông Denis Depoux — đối tác cấp cao kiêm Giám đốc điều hành toàn cầu của Roland Berger — cho biết mức độ tự động hóa tại các nhà máy Trung Quốc hiện đã thay đổi đáng kinh ngạc chỉ trong vòng hai năm.

Ông chia sẻ rằng trong chuyến thăm một công ty sản xuất đồng tư nhân tại Trung Quốc, số lượng công nhân trực tiếp trên dây chuyền gần như không còn nhiều do robot và hệ thống tự động đã thay thế phần lớn lao động thủ công.

Dù chi phí đầu tư ban đầu cho tự động hóa khá lớn, nhưng về lâu dài, các nhà máy có thể:

• Giảm mạnh chi phí vận hành
• Tăng tốc độ sản xuất
• Duy trì hoạt động 24/7
• Nâng cao độ chính xác
• Giảm phụ thuộc vào lao động phổ thông

Đây chính là yếu tố khiến nhiều doanh nghiệp quốc tế khó có thể rời bỏ Trung Quốc trong ngắn hạn.

Nio và mô hình “nhà máy không công nhân”

Một ví dụ điển hình cho xu hướng này là hãng xe điện Trung Quốc Nio.

Doanh nghiệp này cho biết một trong những nhà máy của họ tại Trung Quốc đang vận hành với 941 robot tự động. Hệ thống có thể sản xuất đồng thời nhiều dòng xe mà gần như không cần công nhân trực tiếp trên dây chuyền.

Mô hình này giúp nhà máy hoạt động liên tục 24 giờ mỗi ngày, tối ưu hiệu suất và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Không chỉ ngành ô tô điện, các lĩnh vực như pin, thiết bị điện tử tiêu dùng, năng lượng sạch hay công nghệ cao cũng đang tận dụng lợi thế sản xuất quy mô lớn của Trung Quốc.

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang bị “Trung Quốc hóa”?

Theo ông Michael Aldwell — Phó Chủ tịch điều hành phụ trách logistics đường biển tại công ty vận tải biển Thụy Sĩ Kuehne+Nagel — các công ty Trung Quốc hiện ngày càng nắm quyền kiểm soát lớn hơn đối với chuỗi cung ứng quốc tế.

Ông cho biết ngày càng nhiều hoạt động logistics toàn cầu được:

• Điều phối từ Trung Quốc
• Thanh toán tại Trung Quốc
• Vận chuyển thông qua doanh nghiệp Trung Quốc
• Kiểm soát bởi các tập đoàn Trung Quốc

Các ngành có mức độ ảnh hưởng rõ rệt nhất gồm:

• Xe điện
• Pin năng lượng
• Thiết bị điện tử tiêu dùng
• Công nghệ xanh

Xu hướng này phản ánh sự trưởng thành nhanh chóng của hệ sinh thái sản xuất và logistics tại Trung Quốc, trong khi nhiều thị trường khác vẫn chưa thể theo kịp về tốc độ và quy mô.

Vì sao doanh nghiệp châu Âu khó rời Trung Quốc?

Theo báo cáo của Roland Berger mang tên “Lợi thế chi phí và tốc độ của Trung Quốc”, các doanh nghiệp quốc tế đang đối mặt với một thực tế:

Nếu muốn cạnh tranh về giá và tốc độ, họ gần như buộc phải tham gia vào chuỗi cung ứng Trung Quốc.

Những lợi thế nổi bật của Trung Quốc gồm:

1. Chi phí nguyên vật liệu thấp

Giá nguyên liệu và năng lượng công nghiệp tại Trung Quốc hiện vẫn có lợi thế đáng kể so với nhiều khu vực khác.

2. Hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh

Từ linh kiện, vận chuyển, đóng gói cho tới logistics đều được kết nối trong phạm vi ngắn, giúp giảm thời gian và chi phí.

3. Tốc độ sản xuất nhanh

Nhờ tự động hóa và quy mô lớn, doanh nghiệp có thể đưa sản phẩm ra thị trường nhanh hơn nhiều.

4. Hỗ trợ từ chính quyền địa phương

Một số ngành chiến lược còn nhận được trợ cấp hoặc hỗ trợ đặc biệt để tăng khả năng cạnh tranh toàn cầu.

5. Hiệu quả vận hành cao

Khoảng 75% doanh nghiệp EU tại Trung Quốc cho biết các nhà máy của họ ở đây hoạt động hiệu quả hơn so với cơ sở tại quốc gia khác.

Cuộc cạnh tranh toàn cầu đang thay đổi

Theo giới chuyên gia, sự trỗi dậy của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ là câu chuyện về chi phí thấp, mà còn là cuộc cạnh tranh về công nghệ, tự động hóa và tốc độ.

Nhiều doanh nghiệp quốc tế hiện không chuyển sản xuất sang Trung Quốc vì yếu tố chính trị hay chiến lược dài hạn, mà đơn giản vì đây là nơi giúp họ cạnh tranh hiệu quả nhất trên thị trường toàn cầu.

Trong khi EU và Mỹ vẫn đang thúc đẩy các chính sách giảm phụ thuộc, thực tế vận hành doanh nghiệp cho thấy việc thay thế hoàn toàn vai trò của Trung Quốc là điều rất khó diễn ra trong ngắn hạn.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, Trung Quốc vẫn đang duy trì vai trò trung tâm sản xuất hàng đầu thế giới. Những tiến bộ về tự động hóa, logistics và quy mô sản xuất đang giúp quốc gia này tiếp tục thu hút các doanh nghiệp quốc tế.

Dù xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng vẫn diễn ra, nhưng thực tế cho thấy Trung Quốc hiện vẫn là mắt xích khó thay thế đối với phần lớn doanh nghiệp toàn cầu.