Đảng Dân chủ tìm cách ngăn ông Trump kiểm soát Fed: Thượng viện trở thành lá chắn bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ

Thượng viện Mỹ trở thành tuyến phòng thủ trước tham vọng kiểm soát Fed của ông Trump

Chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ không chỉ làm thay đổi cán cân quyền lực ở Quốc hội mà còn có thể tạo ra những tác động đáng kể đối với chính sách tiền tệ của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Một trong những vấn đề được giới tài chính đặc biệt quan tâm là khả năng Đảng Dân chủ sử dụng quyền phê chuẩn nhân sự tại Thượng viện để hạn chế ảnh hưởng của Tổng thống Donald Trump đối với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Theo các phân tích được Bloomberg và một số hãng truyền thông quốc tế đăng tải ngày 4/11 (giờ địa phương), Thượng viện mới, dự kiến bắt đầu hoạt động từ tháng 1 năm tới, có thể trở thành một trong những cơ chế kiểm soát quan trọng đối với nỗ lực tác động đến Fed từ Nhà Trắng.

Trọng tâm của vấn đề nằm ở cơ cấu nhân sự của Hội đồng Thống đốc Fed. Cơ quan này có bảy thành viên, do Tổng thống Mỹ đề cử và cần được Thượng viện phê chuẩn trước khi chính thức đảm nhiệm chức vụ.

Điều đó đồng nghĩa với việc Tổng thống không thể hoàn toàn tự quyết định nhân sự lãnh đạo ngân hàng trung ương. Nếu các thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ phản đối những ứng viên bị đánh giá là quá thân cận với Nhà Trắng hoặc không bảo đảm tính độc lập trong điều hành chính sách tiền tệ, quá trình bổ nhiệm có thể gặp trở ngại lớn.

Đây được xem là một công cụ quan trọng giúp Quốc hội giám sát quyền lực hành pháp, đặc biệt trong bối cảnh ông Trump nhiều lần thể hiện mong muốn Fed giảm lãi suất mạnh hơn để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Đối với thị trường tài chính, tính độc lập của Fed có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những quyết định liên quan đến lãi suất không chỉ tác động đến chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người dân mà còn ảnh hưởng đến đồng USD, thị trường trái phiếu, chứng khoán và dòng vốn toàn cầu.

Cơ cấu nhân sự Fed khiến ông Trump khó bổ nhiệm người thân tín

Hiện tại, Hội đồng Thống đốc Fed gồm bảy thành viên và không có vị trí trống để Tổng thống Donald Trump có thể ngay lập tức bổ nhiệm một nhân sự mới.

Một trong những yếu tố quan trọng là nhiệm kỳ của các thành viên Hội đồng Thống đốc được thiết kế dài hơn nhiệm kỳ tổng thống nhằm hạn chế sự chi phối trực tiếp của chính quyền đối với chính sách tiền tệ.

Theo thông tin trong bài viết gốc, Jerome Powell vẫn giữ ghế trong Hội đồng Thống đốc sau khi kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch Fed vào tháng 5 năm trước. Nhiệm kỳ thống đốc của ông kéo dài đến tháng 1/2028.

Điều này có nghĩa là việc kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch Fed không đồng nghĩa với việc một người phải rời khỏi Hội đồng Thống đốc.

Trong khi đó, Tổng thống Trump đang thúc đẩy việc loại bỏ Thống đốc Lisa Cook, người được cựu Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm.

Lý do được Nhà Trắng đưa ra liên quan đến những vấn đề trong các hồ sơ vay thế chấp trước đây của bà Cook. Chính quyền Trump cho rằng những cáo buộc này có thể là cơ sở để xem xét tư cách tiếp tục đảm nhiệm chức vụ của bà.

Tuy nhiên, các cáo buộc vẫn cần được chứng minh thông qua quy trình pháp lý. Việc loại bỏ một thành viên Hội đồng Thống đốc Fed cũng đặt ra những vấn đề pháp lý phức tạp liên quan đến thẩm quyền của Tổng thống và tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Ngay cả trong trường hợp việc loại bỏ Lisa Cook thành công, Nhà Trắng vẫn phải đối mặt với một rào cản quan trọng: người kế nhiệm cần được Thượng viện phê chuẩn.

Nếu Đảng Dân chủ kiểm soát Thượng viện và kiên quyết phản đối những ứng viên bị xem là quá phụ thuộc vào Tổng thống, kế hoạch thay đổi cơ cấu nhân sự tại Fed của ông Trump có thể trở nên khó khăn hơn đáng kể.

Đây chính là lý do giới phân tích cho rằng kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể tạo ra một cơ chế bảo vệ bổ sung đối với tính độc lập của Fed.

Elizabeth Warren có thể gia tăng sức ép giám sát đối với Fed

Bên cạnh quyền phê chuẩn nhân sự, một yếu tố khác có thể khiến Fed chịu sự giám sát chặt chẽ hơn là vai trò của Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren.

Bà Warren thuộc Đảng Dân chủ, từ lâu đã có quan điểm mạnh mẽ về trách nhiệm giải trình của các cơ quan tài chính và hoạt động điều hành của ngân hàng trung ương.

Sau khi Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Thượng viện, bà được kỳ vọng có cơ hội đảm nhiệm vị trí Chủ tịch Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, cơ quan có vai trò giám sát Fed và nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến hệ thống tài chính Mỹ.

Nếu điều này xảy ra, hoạt động của Fed có thể phải đối mặt với các phiên điều trần và chất vấn có cường độ cao hơn.

Đặc biệt, những quyết định về lãi suất, kiểm soát lạm phát và mức độ độc lập của ngân hàng trung ương sẽ trở thành các nội dung được chú ý.

Đảng Dân chủ đã đưa vấn đề chi phí sinh hoạt và áp lực kinh tế đối với người dân thành một trong những trọng tâm của chiến dịch tranh cử.

Do đó, các nghị sĩ có thể yêu cầu những người đứng đầu Fed giải thích rõ liệu các quyết định chính sách tiền tệ có dựa trên nhiệm vụ ổn định giá cả và bảo đảm việc làm hay chịu ảnh hưởng từ yêu cầu chính trị của Tổng thống.

Điều này đặc biệt đáng chú ý trong trường hợp Kevin Warsh được đặt vào vị trí lãnh đạo Fed theo định hướng nhân sự của Nhà Trắng.

Warsh từng nhận được sự chú ý trong các cuộc thảo luận về định hướng chính sách tiền tệ của chính quyền Trump. Tuy nhiên, bất kỳ ứng viên nào được đề cử vào vị trí lãnh đạo Fed cũng phải đối mặt với quá trình xem xét và phê chuẩn của Thượng viện.

Theo Mobile Policy Analytics, công ty phân tích do cựu Thống đốc Fed Larry Meyer thành lập, các câu hỏi chất vấn gay gắt từ Quốc hội có thể kiểm chứng những tuyên bố và cam kết chính sách của Warsh.

Điều đó có nghĩa là ứng viên lãnh đạo Fed không chỉ cần thể hiện quan điểm phù hợp với Nhà Trắng mà còn phải chứng minh khả năng duy trì sự độc lập trong điều hành chính sách tiền tệ.

Nhà kinh tế Michael Feroli của JPMorgan cũng nhận định Warsh có thể phải nỗ lực nhiều hơn để giành được sự ủng hộ của các nhà lập pháp nếu muốn bảo đảm cơ hội tiếp tục nhiệm kỳ sau khi nhiệm kỳ hiện tại kết thúc vào năm 2030.

Tính độc lập của Fed trở thành vấn đề trung tâm trong cuộc đối đầu chính trị

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ được thiết kế để hoạt động độc lập tương đối với chính quyền liên bang trong việc đưa ra các quyết định về chính sách tiền tệ.

Mục tiêu quan trọng của Fed là duy trì sự ổn định giá cả và hỗ trợ mức việc làm tối đa bền vững.

Trong thực tế, hai mục tiêu này đôi khi có thể tạo ra những lựa chọn chính sách khác nhau.

Khi lạm phát tăng cao, Fed thường phải cân nhắc nâng lãi suất để kiềm chế nhu cầu và giảm áp lực giá cả. Tuy nhiên, lãi suất cao cũng khiến chi phí vay vốn tăng, ảnh hưởng đến đầu tư doanh nghiệp, thị trường bất động sản và hoạt động tiêu dùng.

Ngược lại, khi nền kinh tế suy yếu, Fed có thể xem xét giảm lãi suất nhằm hỗ trợ hoạt động kinh tế.

Tổng thống Donald Trump nhiều lần thể hiện quan điểm muốn Fed cắt giảm lãi suất mạnh hơn. Lãi suất thấp có thể giúp giảm chi phí vay vốn của doanh nghiệp, hỗ trợ thị trường nhà ở và tạo điều kiện thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, nếu Fed giảm lãi suất quá nhanh trong khi lạm phát vẫn chưa được kiểm soát, nguy cơ áp lực giá cả quay trở lại có thể gia tăng.

Đây là lý do các nhà hoạch định chính sách tiền tệ thường nhấn mạnh rằng quyết định lãi suất cần dựa trên dữ liệu kinh tế thay vì mục tiêu chính trị ngắn hạn.

Việc Đảng Dân chủ kiểm soát Thượng viện có thể giúp tăng cường cơ chế giám sát đối với những nhân sự có khả năng chịu ảnh hưởng từ Nhà Trắng.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa Fed chắc chắn sẽ duy trì lãi suất cao hoặc từ chối mọi đề xuất giảm lãi suất của Tổng thống.

Điều quan trọng hơn là các quyết định chính sách cần được đưa ra dựa trên đánh giá về lạm phát, việc làm, tăng trưởng và những rủi ro đối với hệ thống tài chính.

Fed có thể tiếp tục tăng lãi suất bất chấp áp lực từ Nhà Trắng?

Một trong những vấn đề đáng chú ý nhất đối với thị trường là triển vọng lãi suất của Mỹ trong thời gian tới.

Trước cuộc bầu cử, công ty quản lý tài sản PGIM đã công bố báo cáo đánh giá tác động của khả năng Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Thượng viện đối với tính độc lập của Fed.

Theo phân tích của PGIM, việc Đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát Thượng viện có thể tạo thêm một lớp bảo vệ đối với ngân hàng trung ương thông qua quyền xem xét và phê chuẩn các thành viên Hội đồng Thống đốc trong tương lai.

Tuy nhiên, tổ chức này cũng lưu ý không nên đánh giá quá cao tác động của kết quả bầu cử đối với chính sách tiền tệ.

Ngay cả khi chịu áp lực chính trị, Fed vẫn có thể đưa ra quyết định nâng lãi suất nếu các điều kiện kinh tế đòi hỏi.

Daleep Singh, nhà kinh tế trưởng toàn cầu tại PGIM, dự báo Fed có thể tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ sau cuộc bầu cử.

Theo dự báo được MarketWatch dẫn lại, ông cho rằng lãi suất chuẩn có thể đạt mức 4,75-5%/năm vào cuối năm sau thông qua bốn đợt tăng lãi suất bổ sung theo quý, mỗi lần tăng 0,25 điểm phần trăm.

Nếu kịch bản này xảy ra, tổng mức tăng lãi suất bổ sung sẽ là 1 điểm phần trăm.

Đây là một dự báo đáng chú ý bởi nó cho thấy chiến thắng của Đảng Dân chủ tại Thượng viện không nhất thiết dẫn đến việc Fed chuyển sang chính sách tiền tệ nới lỏng.

Thậm chí, nếu lạm phát tiếp tục dai dẳng hoặc nền kinh tế xuất hiện những dấu hiệu khiến áp lực giá cả tăng trở lại, Fed vẫn có thể lựa chọn duy trì hoặc nâng lãi suất.

Đối với thị trường, điều quan trọng không chỉ là mức lãi suất cuối cùng mà còn là tốc độ điều chỉnh chính sách và thông điệp của Fed về triển vọng kinh tế.

Quyền phê chuẩn của Thượng viện chưa đủ để ngăn mọi sức ép từ Tổng thống

Mặc dù quyền kiểm soát Thượng viện có thể giúp Đảng Dân chủ hạn chế khả năng bổ nhiệm nhân sự của Nhà Trắng, các chuyên gia cảnh báo cơ chế này không thể loại bỏ hoàn toàn áp lực chính trị đối với Fed.

Một trong những nguyên nhân là Tổng thống vẫn có thể tìm cách gây ảnh hưởng đến các thành viên đương nhiệm thông qua những tuyên bố, sức ép công khai, đe dọa sa thải hoặc các cuộc điều tra.

Điều này tạo ra một môi trường phức tạp đối với những người đứng đầu ngân hàng trung ương.

Nếu các thành viên Fed phải thường xuyên cân nhắc nguy cơ bị điều tra hoặc mất chức vì những quyết định chính sách không phù hợp với mong muốn của Nhà Trắng, tính độc lập của cơ quan này có thể bị suy yếu.

Michael Strain, Giám đốc Chính sách Kinh tế tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), nói với Bloomberg rằng mối đe dọa lớn hơn có thể nằm ở việc sử dụng hệ thống tư pháp hình sự như một công cụ gây ảnh hưởng đến các quyết định chính sách tiền tệ.

Nhận định này phản ánh mối lo ngại sâu sắc hơn về ranh giới giữa quyền giám sát hợp pháp của chính quyền và khả năng gây sức ép đối với một cơ quan được thiết kế để hoạt động độc lập.

Về nguyên tắc, các thành viên Fed cần có khả năng đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu và đánh giá chuyên môn mà không phải lo ngại rằng những quyết định trái với mong muốn chính trị sẽ dẫn đến các biện pháp trả đũa.

Đây cũng là một trong những yếu tố quyết định uy tín của ngân hàng trung ương Mỹ trên thị trường quốc tế.

Thị trường tài chính toàn cầu sẽ chịu tác động như thế nào?

Những tranh chấp liên quan đến quyền kiểm soát Fed có thể tạo ra những tác động vượt ra ngoài phạm vi chính trị nội bộ nước Mỹ.

Fed là ngân hàng trung ương có ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Các quyết định về lãi suất của cơ quan này có thể tác động đến dòng vốn quốc tế, tỷ giá USD, thị trường trái phiếu và giá tài sản trên toàn cầu.

Nếu thị trường nhận thấy tính độc lập của Fed bị suy yếu, niềm tin đối với khả năng kiểm soát lạm phát của ngân hàng trung ương có thể bị ảnh hưởng.

Trong trường hợp đó, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ có thể biến động do nhà đầu tư điều chỉnh kỳ vọng về lạm phát và rủi ro chính sách.

Đồng USD cũng có thể chịu tác động từ những thay đổi trong kỳ vọng lãi suất và niềm tin đối với thể chế tiền tệ Mỹ.

Đối với thị trường chứng khoán, lãi suất cao thường tạo áp lực lên định giá cổ phiếu, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ và những công ty có mức định giá phụ thuộc nhiều vào lợi nhuận trong tương lai.

Trong khi đó, các thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam, cũng cần theo dõi sát diễn biến chính sách tiền tệ Mỹ.

Lãi suất USD duy trì ở mức cao trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến dòng vốn quốc tế, tỷ giá và áp lực điều hành chính sách tiền tệ của nhiều quốc gia.

Ngược lại, nếu Fed giảm lãi suất, điều kiện tài chính toàn cầu có thể trở nên thuận lợi hơn, nhưng mức độ tác động còn phụ thuộc vào sức khỏe của nền kinh tế Mỹ và diễn biến lạm phát.

Do đó, cuộc tranh chấp quyền lực giữa Nhà Trắng và Quốc hội Mỹ liên quan đến Fed không chỉ là vấn đề nhân sự mà còn có thể trở thành yếu tố quan trọng đối với triển vọng tài chính toàn cầu.

Cuộc chiến bảo vệ tính độc lập của Fed mới chỉ bắt đầu

Chiến thắng của Đảng Dân chủ tại Thượng viện có thể tạo ra một rào cản đáng kể đối với nỗ lực gia tăng ảnh hưởng của Tổng thống Donald Trump lên Cục Dự trữ Liên bang.

Thông qua quyền phê chuẩn nhân sự, các phiên điều trần và hoạt động giám sát, Quốc hội có thể khiến Nhà Trắng gặp khó khăn hơn trong việc bổ nhiệm những nhân sự được cho là quá thân cận với Tổng thống.

Tuy nhiên, quyền lực của Thượng viện không phải là công cụ có thể giải quyết toàn bộ những căng thẳng liên quan đến tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Các mối đe dọa pháp lý, áp lực chính trị và những tranh chấp về thẩm quyền vẫn có thể tiếp tục tạo ra thách thức đối với Fed.

Đối với thị trường, câu hỏi quan trọng nhất trong thời gian tới là liệu ngân hàng trung ương Mỹ có thể duy trì khả năng đưa ra quyết định độc lập trước sức ép từ chính quyền hay không.

Nếu Fed giữ vững được nguyên tắc điều hành dựa trên dữ liệu kinh tế, niềm tin của thị trường đối với chính sách tiền tệ Mỹ có thể được củng cố.

Ngược lại, nếu các quyết định lãi suất ngày càng bị nhìn nhận là kết quả của những thỏa hiệp chính trị, rủi ro đối với uy tín của Fed và sự ổn định tài chính toàn cầu có thể gia tăng.

Nguồn tham khảo: Bloomberg; MarketWatch; PGIM; Mobile Policy Analytics; JPMorgan; Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI).

Câu hỏi về FED sau khi Đảng Dân Chủ nắm hạ viện và thượng viện Mỹ

1. Vì sao Đảng Dân chủ tại Thượng viện có thể ngăn ông Trump kiểm soát Fed?

Các thành viên Hội đồng Thống đốc Fed do Tổng thống đề cử nhưng phải được Thượng viện phê chuẩn. Vì vậy, nếu Đảng Dân chủ kiểm soát Thượng viện, họ có thể phản đối hoặc trì hoãn việc phê chuẩn những ứng viên bị đánh giá là thiếu tính độc lập.

2. Hội đồng Thống đốc Fed có bao nhiêu thành viên?

Hội đồng Thống đốc Fed gồm bảy thành viên. Các thống đốc được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ dài nhằm hạn chế ảnh hưởng trực tiếp của các chính quyền tổng thống đối với chính sách tiền tệ.

3. Vì sao Tổng thống Donald Trump muốn Fed giảm lãi suất?

Lãi suất thấp có thể giúp giảm chi phí vay vốn, kích thích đầu tư và tiêu dùng, đồng thời hỗ trợ thị trường bất động sản và chứng khoán. Tuy nhiên, giảm lãi suất quá nhanh khi lạm phát còn cao có thể làm gia tăng áp lực giá cả.

4. Elizabeth Warren có vai trò gì trong việc giám sát Fed?

Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren được kỳ vọng có thể giữ vị trí Chủ tịch Ủy ban Ngân hàng Thượng viện. Ủy ban này có vai trò giám sát Fed, tổ chức điều trần và xem xét nhiều vấn đề liên quan đến hệ thống tài chính Mỹ.

5. Jerome Powell có phải rời Fed ngay sau khi kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch không?

Không nhất thiết. Nhiệm kỳ Chủ tịch Fed và nhiệm kỳ thành viên Hội đồng Thống đốc là hai nhiệm kỳ khác nhau. Một người có thể kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch nhưng vẫn tiếp tục giữ ghế thống đốc nếu nhiệm kỳ thành viên Hội đồng chưa kết thúc.

6. Fed có thể tăng lãi suất dù Tổng thống muốn giảm không?

Có. Fed có quyền đưa ra quyết định chính sách tiền tệ dựa trên đánh giá kinh tế và nhiệm vụ ổn định giá cả, hỗ trợ việc làm. Áp lực từ Tổng thống không đồng nghĩa Fed bắt buộc phải giảm lãi suất.

7. Việc Fed tăng lãi suất ảnh hưởng thế nào đến Việt Nam?

Lãi suất Mỹ tăng có thể hỗ trợ đồng USD, gây áp lực lên tỷ giá và ảnh hưởng đến dòng vốn quốc tế. Điều này có thể khiến Việt Nam phải cân nhắc kỹ hơn trong điều hành lãi suất, tỷ giá và thanh khoản của hệ thống ngân hàng.

8. Điều gì có thể đe dọa tính độc lập của Fed?

Ngoài việc gây sức ép trong quá trình bổ nhiệm nhân sự, những đe dọa sa thải, điều tra hoặc sử dụng các biện pháp pháp lý nhằm tác động đến quyết định của các thành viên Fed cũng có thể làm suy yếu tính độc lập của ngân hàng trung ương.